D H Kharkongor
Nga ngeit ba ym duh napdeng jong phi kiba la ioh ban pule ïa ka ‘Epicenter’ ïa kaba la thoh da u Joel C Rosenberg. Ha kaba u la ngam jylliew ban batai shai ïa ka jinglong jingman, kaba kum u langiap uba kloi ban kem ding, jong katai ka thaiñpdeng jong ka dewbah Asia, ïa kaba ngi ïa tip ruh ïa ka kum ka ‘Middle East’. Ka jinglong jingman kaba lah ban ong ba ka ktah jur bha kat ban saiñdur pat de ruh ïa ka jinglong jingman jong ka pyrthei hi shityllup. Ka jer ka nam ïa ki jingjia lane ïa ki jinglong ki jingman kiba tershiter, kiba hapoh katei ka ‘Middle East’, kiba jia pat de ruh kat kum ki ‘jingïathuhlypa’ jong ka ‘Bible’. Na ka ba ngi lah ban ring dur lypa kaba kumno kan long kata ka lashai ka la shisngi, kaba kat kum ba la dep ban thohshai ha ka ‘Bible’.
Lah ban ong ba kata ka ‘jingkular’ lane kata ka jingteh jutang (covenant), ka jong U Blei bad U Abraham, ka dei ka daw tynrai jong kane ka jinglong jingman jong ka ‘Middle East’. Ka jingkular jong ka ‘jingkyrkhu kyrpang’ ka jong U Blei, kaba ïadei bad ki nonghiar pateng ki jong u Abraham. Ki ‘Muslim’ lane ki riewngeit ‘Islam’ ki kam ba kata ka jingïateh kular ka dei hapdeng U Blei (Allah) lem bad u Ishmael, na kaba ki ngeit ba ki hiar pateng. U ‘Ishmael’ u dei u khun jong u Abraham, uba u ioh na ka Hagar, kaba dei ka shakri ka jong u. Ki Jew pat de ki ngeit ba kata ka jingïateh kular ka dei beit thik hapdeng U Blei lem bad u Isaac, na uba ki ngeit ba ki hiar pateng. U Issac u dei u khun jong u Abraham, uba u ioh na ka Sarah (Sarai) ka tnga ka jong u. Ngim dei ruh ban klet ba ‘Isaac’ ka dei ka kyrteng kaba la jer lane buh kyrpang hi da U Blei. Lah ruh ban ong ba katba ki ‘Muslim’ ki ngeit ba u Abraham u dei u ‘Muslim’ ba ki ‘Jew’ pat de ki ngeit ba u Abraham u dei u ‘Jew’.
Lah ruh ban ong ba ka jingïateh kular hapdeng U Blei bad u Abraham ka dei halor kiba hiar pateng beit thik tang na ka syngkai ka jong u Isaac bad ym bad kiba hiar pateng na ka syngkai ka jong u Ishmael. ïa kane yn lah ban shem ha ka kitab Genesis jong ka Testament kaba rim, kata, ka ‘Genesis 17: 18-21. Ngim dei ruh ban klet ba U Blei u dawa na u Abraham ba un kñia ïa u Isaac bad ym ïa u Ishmael. Ym lah namar kata khlem da kum kylli ba balei ba U Blei u dawa ba u Abraham un kñia ïa u Isaac bad ym ïa u Ishmael. Ngim dei ruh ban klet ba naduh mynnyngkong u Abraham u da pyllait noh pat ruh ïa ka Hagar lem bad ïa u Ishmael ba kumta kim don jingïadei ei ei shuh hi ruh bad u (Abraham), tad haduh kaba kut.
Lah ruh ban ong ba u Isaac u dei u khun jong ka jingïashongkha-shongman kaba shisha (legitimate marriage), kaba lem bad ka jingïaieitmarkylliang, katba u Ishmael pat de u dei u khun jong ka jingkulmar jingmut jingpyrkhat (despair), kaba mih na ka jingartatien. Lah ruh ban ong ba u Isaac u dei u khun jong ka jingkular wei ba U Blei u kular ïa u Abraham ba un ioh ïa u khun lyngba ka Sarai (Sarah) ka tnga ka jong u (Abraham). U Isaac pat de ruh u dei u khun marwei jong u Abraham lyngba ka Sarai (Sarah). Ngim dei ruh ban klet ba U Blei u jied kyrpang beit thik ïa u Abraham bad ym ïa ki hynmen lymne ki para ki jong u. U Blei u jied kyrpang ïa u Jacob bad ym ïa u Esau. U Blei u jiedkyrpang ïa u Juda bad ym ïa kita ki 11 (khatwei) ngut kiba shi para trai bad u Judah. Kumta ki Jew (Israel) ki dei ka jaitbynriew ba la jied kypang da U Blei, ym ki Muslim (ki Ishmael).
Ha ka jingshisha, kaba kat kum ka ‘History’, ka jingïaleh hangtai hapdeng jong ka dewbah Asia lane ha ‘Middle East’ ka dei ban dei beit thik tang hapdeng ka Israel bad ki marjan kiba mar syndah khak bad ka (Israel), kiba dei ki Arab bad ruh ki Muslim kumba long ki ‘Palestinian’. Kum ban shu ong noh ka Iran (Persia) kam dei ban ïa don bynta ei ei ruh em bad ka Israel wei ba ka don sha katai kawei pat de ka liang jong ka ‘Arabian Peninsula’. Kane kaei kaei ka mih na ka daw ba ka Iran, lyngba u Ali Khamenei kum u ‘Ayatollah’, kam treh ban ithuh lane ban pdiang ïa ka Israel kum kata ka ri (nation) kaba kyrpang bad kaba laitluid ka jong ki jaitbynriew Jew. U Ali Khamenei, kum u Ayatollah, u dei u ‘buaidniam’ nalor ba u dei pat ruh ruh u khlieh duh jong ki riewngeit Muslim kiba dei ki Shia, kiba don ha satlak ka pyrthei. Ha ka juh ka por udei ruh u khlieh duh jong ka Iran Republican Guard Corp (IRGC). U da pynpawshai hi ruh ba u shun thlongmluh thlongsying ïa ka Israel. U da byrngem tyng-eh hi ruh ba, lyngba ka Iran Republican Guard Corp (IRGC), unda pynduh pyndam shisyndon ïa ka Israel lane ïa ki Jew nangne na sla pythei. Ym tang ba u shu angnud bad byrngem hynrei u da wad ki lad ki lynti ban don ïa ki ‘Nuclear Bomb’, da kiba un lah ban pynduh pyndam shisyndon ïa ka Israel nangne na sla pyrthei. Ym tang ïa ka Israel hynrei wat ïa ka United States of America (USA) ruh. Lah ruh ban ong ba u Ali Khamenei, kum u ‘Ayatollah’, u dei u khliehduh jong ki lehnoh HAMAS lane ki ‘al-Qassam Brigade’ jong ka Palestine, ki lehnoh HOUTHIS jong ka Yemen bad ki lehnoh HEZBOLLAH jong ka Lebanon.Ngin ïa ap ïa ka por naba kiei kiei baroh kin sa nangshai kdar.