ïa kane ka artikle la thoh da u rangbah uba trei shabar jylla la bunsnem bad uba dang shu shongthait shen
Ka Part-I la pynmih ha ka Khubor u Nongsaiñ Hima ha ka 6th March 2026.
Ha ka Part-I, la ïa kren ba ka EC kam shym la shim ïa ka nongrim ha ka jingbunbriew (proportion of their population) ki Schedule Caste bad Schedule Tribe (SC/ST) ban mang ïa ka jingbhah kam, kaba la pyntrei kam da ka Sorkar Pdeng bad da kiwei ki jylla ri-thor ha ka ri.
Mynta pat ngin peit sa ïa kiwei kiwei ki jingbthah bad jingai jingmut ka Expert Committee (EC), kumba la iohi ha ki khubor (English Papers).
A.Ka Expert Committee ka bthah ruh ban pyntreikam ïa ka “Sub-Classification”, tangba ka dei ban don da ka nongrim bad ki jingkheiñ ba lah ban pynshisha. ïa ka Sub-Classification la pyntrei kam ha ka jylla tang na ka bynta ki Garo naduh basdang ka Reservation Policy 1972, la pynshai harum:-
– ïa ka Sub-Classification la bthah ha ka 1st Aug 2024 da ka Supreme Court, ban pyrkhat ban pyntrei kam ruh hapdeng ki SC/ST. Ka Sub – Classification, ka mut ban pyntikna ïa kito kiba sahdien hapdeng ki SC/ST bad ban ai jingbhah kyrpang ïa kita. Kumba la bthah ka EC, lada mut ban leh kumta, dei ban da don ki nongrim ba ïa-kita kiba ïoh bhah kyrpang dei ban don da ki jingpynshisha lyngba ka jingkheiñ ïa ka jingbunbriew jong ki bad kiwei kiwei ki kyndon kiba la bud ban pyntrei ïa kata ka Sub – Classification hapdeng ki SC/ST.
Ka shong ha ka Sorkar jylla, hynrei ha ka jylla Meghalaya, shitom ban pyntreikam ïa kane hapdeng para Khasi-Pnar ne hapdeng para Garo. Namar, ha pdeng u Khasi, u Pnar, ne u Bhoi ne u War lane hapdeng ka juh ka kur, don uba riewspah, don u bakyrduh, don u ba kiew ha ka pule puthi don ruh uba duna. Don uba ha sor, don ruh uba ha nongkyndong. Kumjuh ruh hapdeng u Garo. ïa ka Sub-Classification dei ban pyntrei kam tang hapdeng 2 jaidbynriew kiba ïapher kawei na kawei pat, kum hapdeng u Khasi-Pnar bad u Garo lada kawei na kita ki dei kiba kham sahdien.
Hynrei la shem pat ba, ïa ka Sub – Classification la pyntrei kam ha ka jylla Meghalaya na ka bynta ki Garo naduh basdang ka Reservation Policy 1972, naduh ka por ba ym pat ju don ban phohsniew ïa kata ka Sub-Classification. La ai bhah kyrpang (Reservation/Quota) ïa ki Garo haduh 40% ha ka jaka ban ai katkum ka percentage ka jingbunbriew jong ki (Proportion of Population of Garo). Katkum ka Census 1971, kumjuh ruh kumba ka long ha ka Census 2011, ka percentage (ka jingdon briew na ka 100 ki riewlum/tribal ha Meghalaya), la shem ba ki Garo ki don 32% ki briew jong ki bad ki Khasi-Pnar ki don briew kumba 48%. Kumta ka reservation ïa ki Garo ka dei ban long 32% la ai pynban 40%. Kaba mut la ai tam kyrpang ka jingbhah ïa ki Garo 8%, katba ïa u Khasi-Pnar ha ka jaka ban ai 48%, la ai tang 40%, kata la pynduna noh 8% ban ai ïa ki Garo.
La ai jingbhah tam haduh 8% ïa ki Garo nalor ba la ai ïa ka Carry Forward. Kane ka dei kaba shai (its perfect case of Sub-Classification), ba la ai kyrpang ïa ka Sub-Classification ïa ki Garo. Ha ka Sub-Classification kam dei ban tam ïa ka 2% lane 3% duh, haduh 8% kala palat pud. Haba la pynbna da ka Supreme Court mynta, te ha ka jylla Meghalaya dei ban pynbeit noh. La kumno kumno ym dei ban palat ïa ka 2% lane 3% na ka percentage ka jingbunbriew jong ki Garo. Kaba mut lada shim ïa ka Census 2011 (latest Census), ïa ki Garo, yn ai noh 35% ka reservation ïa ki, na ka 32% kaba ki dei hok ban ioh katkum ka percentage ka jingbunbriew jong ki. Kaba mut ban ai bun kyrpang 3% ïa ki, kaba dei hapoh kata ka sub-classification bad ïa ki Khasi – Pnar kin duna noh sha ka 45% watla ki dei ban ïoh 48% katkum ka percentage ka jingbunbriew jong ki.
Dei ban leh kumne kumba ong ka EC ba, haba pyntrei kam ïa Sub-Classification dei ban da pynshong nongrim ha ka jingkheiñ briew, ( ka EC ka ong “the government first gathers solid, detailed, quantifiable data”/”requires detailed data collection”) ïa kita ki data lane ki jingkheiñ, ka dei kaba suk ban ioh namar la don lypa ka Census haduh u snem 2011. Ki nongïalam Khasi-Pnar ki dei ban pynbor ïa kane ba ka sorkar ka dei ban pyntrei kam mardor, haba ka kyrshan ïa ka Report ka EC. ïa kiwei kiwei ki jingbthah ym lah ban pdiang ba kim shongñia ne shong nongrim.
B. Ka EC ka bthah ban pyntrei kam ïa ka “Carry Forward”:-
– Ka Carry Forward of Post, ka la don lypa ha ka Reservation Policy, lah ban shem ha ka Clause 3.4, 3.6 & Clause 4 ka Reservation Policy 1972. Ym don Carry Forward ïa ki Khasi-Pnar.
Naduh basdang ka Reservation Policy 1972 la shem ba ki Khasi-Pnar ki don bun shah ki khynnah wad kam (Suitable Candidate), ban ïaleh ïa ki examin jied kam bad bun shah kiba pass bad ki ban shim ïa ka interview. Namar ba ki khynnah khasi-Pnar kiba pass ïa ka examin ki don bun shah ban ïa ki post kiba la mang ïa ki, ynda la dep jied la shem bun ruh na ki Khasi – Pnar kiba la shah kyntait noh. Namar kata ym don Carry Forward ïa ki Khasi-Pnar. Hynrei kam long kumta ha ki Garo; bun ki post ba ki Garo kim don candidate ban pyndap ïa la ki post ba la mang ïa ki; ïa kita ki post ba khlem lah pyndap, la CARRY FORWARD lane la rah noh sha kiwei pat ki snem thung kam ki ban wan hadien. Ha ka jingthung kam, haka snem kaba bud, haba ïa ki Khasi-Pnar la mang 40% tang ïa ki post thymmai, ïa ki Garo pat nalor ba la mang 40% ki post thymmai, la add sa ïa ki post ba la Carry forward na ka snem thung kam kaba la dep ha kaba ki khlem lah pyndap. Kaba mut ïa ki Garo, ki post ki la kham bun, namar bad ïa ki post ba la pynbna thymmai 40% la pynbna lang ruh sa bad ïa ki post barim kiba la Carry Forward. Kane ka Carry Forward na ka bynta ki Garo ka jia man ka bathung kam, khamtam ha ki por kiba kham mynshwa.
Ka Carry Forward dei ban pyndonkam tang lada ïa ka jingbhah la pynshong nong-rim katkum ka percentage ka jingbunbriew hapdeng ki Khasi-Pnar bad ki Garo, kum ka kyndon ba la pyntrei kam ka Sorkar Pdeng bad kiwei kiwei ki jylla ri-thor. Lada leh kumta, na ka 80% ki Khasi-Pnar ki dei ban ioh 48% bad u Garo 32%.
Ha ka jingthung kam kaba lai lada ki Carry Forward Post ki dang sah khlem lahpyndap, ïa kita ki post yn duh noh lane lapsed (Carry Forward Posts valid up to the 3rd Recruitment Year).
Ha bakut u snem ka jingthung kaba 3, ha ba shim jingkheiñ ïa ka Roster, nginshem ba u Garo u duna ha ki post ki kam ba kim lah ban pyndap ïa kiba la mang ïa ki, ba kim don ki candidates ban jied. Haba u Khasi-Pnar ba u lah ban pyndap lut ïa la ki post, ynda kut ka jingthung kam kaba 3, la shem ba kham bun ki Khasi-Pnar ban ïa ki Garo. Hynrei ym dei kumta, u Khasi-Pnar u la pyndap lut ïa la ki post nalor ba bun kiba la shah kyntait, katba u Garo ba um don ki candidate kiba biang ban pyndap ïa kaba la mang. Haba kumne ka long, ym dei ban ong, ba la jied bun ïa ki Khasi-Pnar.
C.Ka EC ka bthah ban pyrkhat pyntrei kam ïa ka “Creamy Layer” ha ka Reservation Policy:-
– Creamy Layer, ka mut ban pynkynriah noh na ka jingbhah kam (Reservation) ïa kito kiba la khambit kham biang ha ka imlang sahlang, kumba la ai jingmut ka Supreme Court ha ka Case kaba ïadei bad ka Sub-Classification ha u 1st Aug 2024. ïa kane la pyntrei kam tang hapdeng ki OBC. ïa ka Creamy Layer, ka Supreme Court ha ka Case Jarnail Sing vs Lacchmi N Gupta u snem 2018, ka la bthah ban pyntrei kam ïa ka Creamy Layer hapdeng ki ST/SC ha ka Promotion (ha ka por ba jied pynkiew kam). Kaba mut ha ka por jied pynkiew kam, ïa kito ki ST/SC kiba na ka ïing kaba bit ba biang ym dei shuh ban ai jingmyntoi ïa ka reservation. Hynrei ïa kane ka jingbthah la khlem pyndon kam, namar ka Sorkar Pdeng (Center) ka la phah ïa ka Court ban peit bha biang (Appeal Petition), bad ka case ka dang ïaid.
Khamtam ïa ki riewlum ki jylla, kiba don hapoh ka 6th Schedule kiba la kheiñ ba sahdien tam, ka sorkar jylla ka dei ban da pyrkhat bha, shwa ban leh eiei shaphang kane.
Nalor kata, tang mar ïa ioh jingtip ïa kane ka jingkynthoh ka Supreme Court, ka Union Cabinet ka Sorkar Pdeng, ha ka 9th Aug 2024 kala khot jingïalang kyrkieh, ban ïa pyrkhat halor kane (The Hindu 10th Aug 2024). Bad hadien kata ka jingïalang, kata ka Cabinet ki Myntri, ka pynbna ba ïa ka Creamy Layer ym lah ban pyntrei kam hapdeng ki SC/ST. (The Union Cabinet on Friday (9th Aug 2024) categorically asserted that the principle of creamy layer does not apply to reservations for Scheduled Castes (SCs) and Scheduled Tribes (STs)). Namar kata, ka sorkar jylla ka dei ban sngap shwa kaei ba ka Sorkar Pdeng (Center) ka bthah, ym dei ban shu sngap ïa kaei ba ka EC ka ai jingmut.
D.Ha kawei na ki Khubor, “ka Meghalaya daily” kaba ha ka 18th Feb 2026, la ong ba ka EC ka bthah ïa ka Sorkar jylla ban ‘buh jingkheiñ ïa ka Roster man ka snem kaba shong katkum ka Roster laitkam’ (Operate the roster annually based on vacancies) bad ban bud ïa ki kyndon ba la bthah ka Supreme Court ha ka case ‘R. K. Sabharwal vs State of Punjab’ (Follow principles established in the R. K. Sabharwal vs State of Punjab case):-
-La shem ba ka EC ka la ai ka jingbthah kaba da khongpong.Ka ïingbishar (ka Supreme Court) ha ka mukotduma ka ‘R. K. Sabharwal vs State of Punjab’ ha ka 10th Feb 1995, kaba la rai ba dei ban pynduhnoh ïa ka Roster kaba pynshong nong-rim ha ka jinglait kam lane Vacancy based Roster bad ban pyndonkam noh da ka ‘Post based Roster’. Ka ïingbishar ka ong “Right to be considered for appointment can only be claimed in respect of a post in a cadre”. Nangta ka ong ruh, “The concept of ‘vacancy’ has no relevance in operating the percentage of reservation”.
Ka Sorkar Pdeng, ha kane ka nongrim kala bthah sha baroh ki Ministry bad ïa ki sorkar jylla ban pyntrei kam noh da ka “Post based Roster” ym dei shuh da ka “Vacancy based Roster”. ïa ka jingbthah ka sorkar Pdeng (Center) la pynmih ha ka jingpyntip No.36012/2/96-Estt. (Res), GOI, Ministry of Personnel, Public Grievances and Pensions (Dept. of Personnel & Training), NB, New Delhi, dtd. 2nd July 1997 bad phah sha baroh ki Ministries bad ki sorkar jylla.
Haba ka ïingbishar (Supreme Court) bad ka Sorkar Pdeng ki la bthah ban pyntrei kam noh da ka ‘Post based Roster’, bad ba la pyndonkam da ka sorkar Pdeng bad da baroh ki sorkar jylla, balei pat ka EC ka phah pyntreikam da ka ‘Roster based on Vacancies’.
Haba iohi kumne, la kynthoh ruh ha ka Part-I, kane ka Article, ba don bun kiei kiei ba ka EC ka dei ban pynshai. Namar kata, ka sorkar jylla ka dei ban da wad jingtip tikna bad pynshongñia, ym dei ban shu pyrkhat ba, la ïa pan thung Expert Committee, yn pdiang beit ïa kaei bala bthah ka EC ha ka Report.
Dei ban pyntrei kam noh tang ïa ka Sub-Classification kumba la pynshai ha A. ha neng. Namar ka Sub-Classification la pyntrei kam naduh ka snem 1972 ha ka jylla Meghalaya, hynrei khlem ki kyndon kiba tikna. Mynta dei noh ban pynryntih bad pynbeit noh ha ka nongrim ka jingbunbriew ki Garo bad ki Khasi-Pnar kumba ong ka EC bad ka ïingbishar.
Ha ka Part-III, yn pynshai sa ïa ka jingbthah ka EC ïa ka Reservation ha ki grade ‘C’ bad ‘D’.

