Dr B. Kharbuli (BHMS, MD), Assistant professor, NEIAH
Mynta u snem ha ka 10 tarik u bnai ïaïong ngin rakhe ïa ka ‘World Homeopathy Day’ kum ka jingkynmaw burom ïa ka sngikha kaba 271 snem jong u Dr Christian Friedrich Samuel Hahnemann, uba long u nongshem bad nongseng ïa ka jingsumar Homeopathic. La seng ïa kane ka rukom sumar palat arspah snem mynshwa da u Samuel Hahnemann bad ka ri India ka dei kawei na ki ri kiba don bun tam ki nong pyndonkam ïa ka jingsumar homeopathy. Ka phang pdeng jong ka jingrakhe mynta u snem ka long “Ka Bharatiya Homeopathy – Ka jingpynkylla dur ïa ka jingstad tynrai (traditional wisdom) sha ka jingstad saïan kaba lah ban iohi bad sngewthuh(tangible science). La shem kumba 83% ki briew ki la dep pyndonkam ïa ka homeopathy kum ka rukom sumar. Kumba 10 klur ki la shaniah ha ka kum ka jingsumar ba kongsan ha ki jait jingpang bapher bad palat 2lak ngut ki doktor homeopathy kiba la pyntbit ha kane ka lain ha ka ri jong ngi.
Ka rukom sumar homeopathy la pynshong nongrim na ka “Similia Similibus Currentur” ka ba la shim na ka ktien Latin kaba mut “Da kaba ïasyriem la pynkoit ïa kaba ïasyriem”.Kano kano ka bynta (substance) kaba lah ban pynmih ki dak jingpang ha ka met u briew (symptoms) uba koit ba khiah, ïa ki dawai ruh la jied katkum ka jingïadei ki dak jingpang kiba ïasyriem ha u briew uba pang bad la shna ïa ki dawai ha ka rukom ba la pynrit bha ne kaba la khleh pynstang bha (diluted form). Ki jingpang baroh la pynkhiah da ka jingsyriem ne ha ka ktien phareng ki ong ka “like cures like”. Wat la kane ka nongrim sumar ka long kaba kham pher bad ba kham phylla na kiwei pat ki rukom sumar hynrei ka don la ka bynta ban noh synñiang shibun ha ka jingïaineh jong ka Homeopathy ha ki rukom sumar ha ka pyrthei, khamtam ha ki ri kum ka India.
Ka Homeopathy ka la paw lyngba ki dawai kiba rit kiba long kum ki kuli pyllon (small globules) ne dawai krai. Ki long ruh ki jait dawai kiba thiang ban dih kaba pynsuk ïa ki briew bad ka dor ruh kam da long kaba rem. Hynrei ka jingkyrshan ïaka da ki phew hajar ki nongpang kylleng ka pyrthei kam dei tang na ka jingtad jong ki dawai hynrei na ka rukom sumar kaba jaijai bad ba janai kaba pyn kyrpang ha uwei pa uwei u briew ym tang katkum ka kyrteng jong ka jingpang.
Ka jinglong kyrpang jong ka Homeopathy ka dei ka jingpynshongdor jong ka ha ka “holistic healing” kaba dei ka rukom sumar kaba pura bad kaba bniah ïa u briew baroh shi rynïeng ka jingmut jingpyrkhat, ka jinglong jong ka met, ka koit ka khiah jong ka jinglong mynsiem bad ka rukom im bad ka mariang ym tang ban sumar ïa ki dak jingpang. Haba ai jingsumar ïa arngut ki briew kiba don kajuh ka jingpang ki lah ban ïoh dawai kiba ïapher ym kijuh ki dawai. Ka holistic healing ka long kaba donbor shisha, hynrei ka trei khambha lada pyndonkam lang bad ki rukom jingsumar kiba don sakhi (evidence-based medicine), ym kum ka jing pynïapher ne bujli ïa kiwei pat ki jait jingsumar kiba donkam.
Kane ka rukom sumar kaba kyrpang ka khring ïa ki nongpang kiba wad jing pynkhiah naduh thied tynrai ym tang ka jingkhiah na ki dak ki shin jong ki jingpang kiba paw nabar. Bun ki nongpang kiba shitom kum ki allergy ba wan man ka por, ka jingktha khlieh kum kiba pang sinus ne migraine, ki jingpang sniehdoh bapher bapher kum ka eczema, ki jingpang u tonsil, ka jingshitom jong ka kpoh bunsien ki phai sha ki dawai homeopathic namar ba ki tip bad shañiah ba ka lah ban pynjem duh ïa kine ki jait jingpang. Ki dawai homeopathic ka la ioh bha ïa ka jingshañiah jong bun ki kmie ki kpa na ka bynta ki khyllung, namar ki sngewtynnad ïa ka jingsuk ban pyndih ïa kine ki dawai bad ka jingngeit ba duna ka jingktah lada la ai ïa kine ki dawai ha ka rukom kaba dei.
Kawei na ki daw ba ka Homeopathy ha India ka la sdang ban roi ka dei lyngba ka jingkyrshan ba ka ioh naka tnat sorkar kmie ka Ministry of AYUSH kaba don ka bynta kaba khraw ha ka jingpynroi bad ka jingpynïaid ïa ki rukom sumar jong ka Homeopathy. Wat hapdeng ka jingpaw nam jong kane ka rukom sumar, ka dang shem bun ki jingeh khamtam ha ka ban pynkylla ïa ki jingmut jingpykhat jong ki briew ban pdiang kylluid mynsiem ïa kane ka rukom sumar na ka bynta ki bunjait ki jingpang.
Katto katne ki jingpynshai halor ka jingsumar homeopathy ki long ba ki jingpang kiba la ban slem da ki snem (chronic), ka lah ban shim por ban pynkoit ïa ki, hynrei ha ki jingpang kiba dang shen (acute) ki dawai ki lah ban treikam kham kloi ruh. Ki dawai homeopathic ka lah ban ïarap ha shibun ki jingpang, hynrei ym baroh ki jingpang lah ban pynkhiah, khamtam ki jingpang kiba kham jur. ïa ki dawai homeopathic la lah ban dih lang bad kiwei ki jait dawai, hynrei dei ban shim jingmut bad jingbit shwa na ki doktor ba ai jingsumar. Ha ka homeopathy, la bud ïaka nongrim jong ka ka “minimum dose” kaba mut ka dosage jong u dawai kaba rit tam bad kaba ai ka jingmyntoi kaba bha tam.
Ha jylla Meghalaya ka la sdang paw kane ka rukom sumar lyngba ka jingdon jong ki doktor kiba la dep pyntbit ha kane la lain sumar. Ka AYUSH department ka long shibynta ba la lah ban ai jingshakri ha ki hospital sorkar ki CHC bad ki PHC kylleng kylleng ka jylla jong ngi. Ka jingdon ïa ki jaka pule bad jaka sumar ba kyrpang, kum ka North Eastern Institute of Ayurveda & Homoeopathy ha sor Shillong, ka la pynkhlaiñ shibun ïa ka jingdon ki jingtei kiba biang (infrastructure), ka pule puthi, bad ki jingshakri da ki jingsumar (clinical services) kiba don ha ka jylla.
Na ka liang ki department bapher bapher ba hap ha ka AYUSH ki la ïaleh ban kyntiew ïa ka Homoeopathy da kaba pynsngewthuh paidbah (awareness) man la ka por, da kaba pynlong ïa ki health camp haki shnong bapher bapher bad ha sor ruh kumjuh. Na ka liang jong ka department jong ka koit ka khiah ka donkam shuh shuh ban pynkhlaiñ ïa ki jaka sumar (Institutional support) ban pynshlur ïa ki hospital ban ïa snoh kti lang bad ka tnat sumar homeopathy. Ka jingthaw ïa ki lad ban pynïasoh bad ki prokram paidbah (Public health) lem bad ki ASHA bad ANM ban pynsngewthuh paidbah. Katba ka pyrthei ka nang wad ki lad jingsumar kaba long tynrai bad ba kham janai, ka Homeopathy ka don ka jingkyrmen kaba khraw ban ïatreilang bad kiwei pat ki rukom jingsumar (integration) ban pynsani shuh shuh ïa ka rukom sumar nongpang.
“Ka jingthmu kaba kongsan duh jong ka jingsumar ka long ban ai ka jingpyn-khiah kaba stet, kaba jemnud, bad ban pynneh junom ïa ka jingkoit jingkhiah.” – Samuel Hahnemann