Kohima, Nohprah:
Kumba la sakhi, la ong ba ka tamasa Hornbill ka la khring ïa 1,38,590 ngut ki nongwan jngohkai ha ka taïew ba nyngkong. Ka jingwan jngohkai kaba heh tam ha ka shisngi ka long da 24,923 ngut ha ka 7 tarik u Nohprah.
Ki nongwan jngohkai ki kynthup ïa ki nongwan jngohkai kiba nabar ri, kiba napoh ri, bad kiba wan na ka thaiñ.
Ka tamasa Hornbill kaba 26, ka la khring ïa ki nongwan jngohkai pyrthei haduh 1,38,590 ngut ha ki hynñiew sngi, katkum ka jingkheiñ ba la pynmih da ka tnad jngohkai pyrthei jong ka sorkar Nagaland.
Kane ka tamasa kolshor kaba ju pynlong man la u snem ha ka shnong Naga Heritage ha Kisama naduh ka 1 tarik haduh ka 10 tarik u Nohprah, ka dang ïai bteng ban long kawei na ki jaka jngohkai pyrthei kaba heh tam ha ka thaiñ Shatei-lam-Mihngi.
Kane ka tamasa ka la plie ha ka 1 tarik u Nohprah ha kaba ka jingwan jong ki nongwan jngohkai ka la long haduh 22,508 ngut.
Ha ka sngi kaba ar ruh la ïohi ïa ka jingwan jngohkai pyrthei kaba kiew bha, kaba la pynrung kyrteng 18,010 ngut ki nongwan jngohkai pyrthei.
Ki heh sorkar ki la ïathuh ba ki paidbah ki la ïaid beit ha baroh kawei ka taïew, ha kaba ka jingïalang kaba bun tam ha ka shisngi ka la ïohi ha ka 7 tarik u Nohprah, ha kaba 24,923 ngut ki briew ki la leit sha katei ka jaka.
Ka jingkheiñ ïa ki nongwan jngohkai katkum ka sngi kaba long naduh ka 1 tarik haduh ka 7 tarik, Nophrah ka la long kumne, ha ka 1 tarik, 22,508 ngut, ha ka 2 tarik, 18,010 ngut, ha ka 3 tarik, 15,324 ngut, ha ka 4 tarik da 15,753 ngut, ha ka 5 tarik, 19,286 ngut, ha ka 6 tarik, 22,786 ngut bad ha ka 7 tarik ka la long 24,923 ngut.
Ka taïew ka la ïohi ïa ka jingdon kaba pawnam jong ki nongjngohkai pyrthei nabar ri, ki nongleit jingleit napoh ri na kylleng ka ri India, bad ka jingwan jngohkai pyrthei kaba jur bha jong kiba na ka thaiñ.
Ka jingdon jong ki nongwan jngohkai pyrthei kumba la khmih bniah ka la kiew da 363 ha ka sngi plie.
Ki nongjngohkai pyrthei napoh ri ki la poi da 3,500 ngut man ka sngi. Ki nongwan jngohkai na ka thaiñ, ki la nang pynbun paid shuh shuh.
Ki heh jong ka tnad jngohkai pyrthei ki la ong ba ka jingwan jong ki briew ka pyni ïa ka jingsngewtynnad kaba nang kiew jong ka ri bad ka pyrthei ïa ka jingriewspah ha ka kolshor jong ka Nagaland.
Ha ka por ba dang sah sa lai sngi, ki bor synshar ki khmih lynti ba kan don ka jingwan poi kaba kham bun shuh shuh ha ka jingpynkut jong ka tamasa.
Ka tamasa Hornbill, kaba ju khot “Ka tamasa jong ki tamasa,” ka pyni ïa ka jingrwai tynrai jong ki Naga, ki sap ba bun, ki jingshna kti, ki rukom shet jingshet bad ka pateng jong ki jaitbynriew, kaba pynlong ïa ka kum kane ka jinglehkmen ba kongsan jong ka kolshor jong ka thaiñ.
Ka tnad jngohkai pyrthei ka dang bteng ban pynshlur ïa ki nongwan jngohkai ban wad bniah ïa ki jingïalang bapher bapher jong kane ka tamasa bad ban mad ïa ka jinglong kyrpang jong ki jaitbynriew Naga.
