Ha ka 21 tarik Kyllalyngkot, ka Jylla kan kynmaw burom ïa ka sngi ba la pynlong ïa ka kum ka Jylla bapura. Mynta u snem, ka Meghalaya ka la jam sha ka 54 snem bad kane ka jingïaid lynti ka la long kaba jwat namar ki jingeh kiba bun rukom. Ngim lah khlem da ai burom ïa baroh ki nongïakhun kiba la ïadon bynta ha ka jingïaleh ban dawa ban phiah ïa ka Meghalaya na ka Assam hadien ba ka Sorkar India ka la pynlong ïa ka Jylla kum kata ka ‘Autonomous State’ ha u snem 1970. Ka jingkhublei kyrpang ka leit sha ki riew paidbah ha kato ka por kiba khlem tyngkai ïa ka por bad ka bor ban ai mynsiem ïa ki nongïalam. Hooid, ka jingkhmih lynti ka la long ba ka Jylla ka la dei ban don ïa u pud u sam uba biang naduh kito ki por, hynrei na ki daw bapher-bapher, ym pat lah satia ban pynbeit ïa ka jingïakajia pud bad ka Assam haduh mynta. Ki jingpyrshang ki la don na ki Sorkar bapher-bapher bad ha kaba ïa ka Memorandum of Understanding (MoU) lane ka soskular ban pynbeit ïa u pud u sam ha ki hynriew na ki 12 tylli ki jaka ba la ïasoi ha ka 29 tarik Lber, 2022 ha New Delhi hapdeng u Myntri Rangbah, Conrad K Sangma bad u Myntri Rangbah, Himanta Biswa Sarma.
La 54 tylli ki snem ngi la ïaid – ki la don ki jingjop, jingrem, jingkmen bad jingjaw ki ummat halor ki mat ki jura bapher-bapher kiba la mih na ka por sha ka por. Ym tang u pud u sam, hynrei ki dang don sa kiwei ruh ki mat kiba dang sahteng ban pynbeit mynta la 54 snem. Ka bhah thung kam thung jam lane ka ‘Job Reservation Policy’ ka dei kawei na ki soh khliang kaba ki paidbah ka Ri Khasi Jaiñtia ki angnud ban pynkylla. Da shisha, ïa kane ka ‘Policy’ kaba la ïaid la 54 snem, la donkam ban pynkylla katkum ka jingdawa jong ka por. Ngim lah ban shu neh sah kumjuh bad hajuh. Ka jinglong jingman 54 snem mynshwa ka la pher bak-ly-bak na kaei kaba long mynta. Ki paidbah nongshong shnong ki la nang bun, kiba la nang la tip ki la nang ïar. Ka pyrla kam dei shuh ban noh shiliang namar kumba ka long mynta, kane ka ‘Policy’ kam ïahap dur shuh bad ki jingshisha kiba long ha madan. Ka jingïapher ka bakhraw duh ka dei ka jingbun paid. Kumno ïa kiba kham bun paid yn pynïahap ha kajuh ka kyrdan bad kiba kham duna paid?
Ki seng saiñpyrthei bapher-bapher kiba la wan bad la leit ki la kular ban pynbeit ïa kane ka pyrla kaba noh shiliang. Hynrei kita ki la shu kut noh tang ha ki jingkren. Ka jingshisha ka long ba ym don satia kiba nud, haduh mynta, ban pynkylla ïa kane ka ‘Policy’ namar ki sngew ba ka long thik kum u skum kyieng bad lada pynkhih ïa ka, puk kan mih ka huri-hura. Hynrei ban shu ïa rieh sah ha kata ka shatri ka long mo? Ym don shuh da kiwei pat ki lad ban ïa pynbeit da ka jingïasngewthuh jingmut? Ka lad ka don lada ïa pyrshang. Ka jingïakren ha ka rukom kaba dei ka hap ban don hapdeng ki jaitbynriew kiba kham heh kiba shong ha kane ka Jylla. Ka mynsiem ïa shim bad ïa ai markylliang ka dei ban don khnang ban lah ban pynbeit ïa ka pyrla kaba noh shiliang. Kum ki nongïalam, ngi khmih lynti ba kin don ïa ka jabieng bad ka saiñpyrkhat kaba proh bad kaba shai ban pynbeit ïa kane ka pyrla. Ngim lah ban shu ïa ïaid sah kumne shi kumne ha kaba kiba ïoh ki nang ïoh bad kiba duh ki nang shah knieh.
Ngim dei ban tieng haba kren ïa ki jingshisha kumba ki long. Ym dei ba ngi kwah ban wanrah ïa ka jingïasniew, hynrei ngi thrang ban ïohi ïa ka hok katkum ki jingshisha. Tangba kane ka kam ban pynkylla ïa ka ‘Policy’ ka dei jong ki ‘riew saiñpyrthei kiba bat ïa u lakam jong ka jingsynshar. Ma ngi, ngi lah tang ban ïa dawa bad ban ïa pyni ïa ki jingshisha. Ka rai pat kam shong ha ngi. Ka shong ha kito kiba ngi la jied ba kin mihkhmat na ka bynta jong ngi ha Ïingdorbar Thawaiñ. Lada kita kiba la shah jied ki ïa kiar noh na ka jingkren ïa ki jingshisha, mano pat ki ban kren? Ngim lah ban shu ïakren ïa khana tang ha surok ïa kiba kum kine ki jait kam. Ka Ïingdorbar Thawaiñ lane ka Kynhun Myntri (Cabinet) ki dei ki rynsan ban ïa pynbeit ïa kiba kum kine ki jingeh bad ki jingnoh shiliang. Lada dang tieng ban ïakren, ka mut kita kiba la shah jied kim pat bit ban long ki nongthawaiñ lane ki nongsynshar.
Nalor kane ka mat, ki don ruh bun sa kiwei pat ki bakongsan bad kiba ki paidbah ki kham sngewthuh haei ngi tam bad haei ngi duna. Ngi la ïohi ïa ki Sorkar na kawei sha kawei pat. Ki nongshong shnong ki la sngewthuh hi kumno ban bishar bad pynshong nongrim. Ngi dang donkam bun ki jingkylla ha ki liang bapher-bapher bad ka ba kongsan bha ka dei ha ka pule ka dangle. Ngi I shyrkhei lada ngi pule ïa ki kaiphod ba la pynmih da ka Sorkar India bad kiwei pat ki kynhun halor ka jinglong jingman ka pule ka dangle ha Meghalaya. Ka Jylla kaba kiba nabar ki la wan ban ïoh jingnang jingstad ha ki snem kiba mynshwa, mynta ka la nang randien ha ka jingtbit ban ai jinghikai? Kumno ka leit long haduh katne? Ngi sngewmyllung ïa la ka jong ka Jylla ba ka la nang hiar ha kane ka liang, bad ngi sngewtieng ruh ban pyrkhat ïa ka lawei jong ki khynnah bad ki samla. Ngim tip kaei ka ban jia.
