Darikiman Syiemlieh & Dapbiang Warjri
Ka Ri India, naduh ba la seng ïa ka, la suit la shor ha kata ka jylli ba kan long ka Ri kaba peit bad khmied ïa ka bit ka biang ki nongshong shnong hapoh jong ka, khlem da noh shiliang ïa ka man ha ka tarajur (Equality).Ka don ruh ïa ka thong ban wanrah ïa ka Jingkylla ha ka hok longbriew manbriew (Justice),ka imlang sahlang(Society, Welfare),ban kyntiew ïa ka ioh ka kot (Economic), ban ïa shim bynta ha ka kam saiñ hima sima (Politics), ka jingshongsuk shongshngain bad jingsngew shipara (Fraternity) bad kiwei kiwei ki Nongrim kiba la pruid dak ha ka kyntien lamphrang (Preamble) jong Riti Synshar jong ka Ri India (Constitution of India). Ka thong jong ka Riti Synshar jong ka Ri India ka dei ban wan rah ïa ka Jingkylla, bad haba ngi phai ïa ka rukom long jong ka Ri India bad kumjuh ruh ïa ka Jylla Meghalaya, ngi shem ba ki ïa bunkam ha ka ban wanrah ïa ka roi ka par ne ka jingpynbha tang ha ki jingtei kiba paw shabar, hynrei ka tynrai jong ka Riti synshar (Constitution) ka la nangsynjor katba nangmih ki sngi. Hooid, kam dei kaba bakla ban wanrah ïa Ka Roi Ka Par ha ki jingtei ba paw shabar hynrei ka kham donkam kumno ban wanrah ïa ka Jingkylla da kaba pynskhem ïa ki aiñ bad ban ïaid ryngkat ryngkat bad ka thong kaba la pruid dak ha ki nongrim jong ka Riti Synshar jong ka Ri India (Constitution of India).
Mynta to ngin ïa phai khyndiat sha ka jingmut jong kine ki kyntien,Ka Jingpynbha, kane ka thew ïa ka jingwanrah ïa ki jingpynbha hapoh ka rukom treikam khlem da ktah pat ïa ka tynrai iktiar bala suit la shor da ka Riti Synshar ka Ri India. Ka kyntien Jingkylla, ka thew ïa ka jingkylla da kaba pynkylla dur ïa ki riti treikam ban kyntiew ïa ka imlang sahlang ha man ki liang. Ka roi ka par ka thew bad kynthup ïa ka jingkiew ki jaitbynriew kiba don ha ka jylla kum ha ka ioh ka kot, ka jingpynsuk ïa ka ïaid ka ïeng, ka jingnang jingstad, ka koit ka khiah bad kiwei kiwei.
Ngi shem ba ka roi ka par kam long kumjuh ha man ki Ri jong ka pyrthei namar bun ki Ri ha ka pyrthei ki lah shah klun ïa ka spah jong ki ha kita ki Ri kiba leh donbor bad kiba khlaiñ bor. Kane pat ka wanrah ïa ka jingphiah ha ka ioh ka kot, ne ka jingkiew jong ki Ri ha ka pyrthei. Ka Jylla Meghalaya ka wan balai ha ka jinghiar jong ka ioh ka kot napdeng ki Jylla baroh ha ka Ri India. Watla ngi don bun ka spahmei-mariang (natural resources) hynrei ka bor jong ka jingpynïaid ïa kine ka shong tang ha ki kti jong katto katne. Lyngba kane, ngi iohi ruh ïa ka jingshah ñionbeiñ ki nongshongshnong bad ka ktah ruh ïa ka mariang bad ka koit ka khiah jong ki briew. Ka Jylla ka don ruh hapdeng ka jingduna ha ka ban pynbit pynbiang ha ki bynta jong ka koit ka khiah, ka ioh ka kot, ka pule ka puthi, ka rukom ïaid rukom im. Kumta, ka thong jong ka jylla ka dei ban wanrah ka Jingpynkylla kumba la thmu ha ka Nongrim jong ka Riti Synshar jong ka Ri India. Ka rukom treikam kam dei ban kyrtiang biang sha ki por ba synshar ki Dohlieh, ha kaba ki shim kabu ïa ka jingdon jingem jong ka Ri khlem da kheiñ ïa ka hok jinglongtrai jong kiwei bad ba ka jingmyntoi kam kot sha baroh kiba dei hok ban ioh.
Shuh shuh, ka Jylla Meghalaya ka donkam ban kham phaikhmat ha ka ban pynskhem ïa ka tynrai jong ka Riti Synshar da kaba pyntreikam pura ïa ki Nongrim jong ka ym ban shu I pushara tang dep ïa ka roi ka par kaba long ka jingkhring ban pynïa ka jingkiew jong ka Jylla.Ka Jylla Meghalaya, ngi tip ruh ïa ka jinglong ba kyrpang jong ka, namar ka jingshimjait bad jingioh pateng ïa ki jingdon jingem na ka kmie. Hynrei kane kam shym plie lad ïa ki ha ka ban ïa don bynta ban ïatai ïa ki mat ban kyntiew ïa ka imlang sahlang hapoh ki ïing Dorbar. Kumta, kumba ka Lympung Ki Seng Kynthei ki dawa ïa ka jingioh bynta ki kynthei bad ki longkmie hapoh ka ïing Dorbar Shnong, kane kan wanrah ïa ka jingkylla kumba la thmu ha ka nongrim jong ka riti treikam jong ka Ri India.
Kum ka Jylla, ngi phaikhmat tang ban wanrah ïa Ka Roi Ka Par khlem da tih pat ïa ka tynrai ban wanrah ïa ka Jingkylla ba pura ha kaban ai ka jingmyntoi ïa kiba bun balang. Kane ka dei na ka jingsynjor ha kita kiba bat ïaka bor ka iktiar ban ohshrong bad pynwandur ïa ka Jylla baroh kawei. Ka nuksa ka long ka “Dokhol” kaba long ka jingbatbor ha baroh ki liang tang ha ki katto katne ka dei kawei kaba kane ka Parivartit ne Jingkylla ka kwah ban rat dyngkhong bad ban ai bynta lang ïa baroh
Ban wanrah ïa ka Jingkylla, ka donkam namar kata ïa ki nongmihkhmat jong ngi ki ban don ïa ka jingshemphang ban ïathir, ïatai, ban ai jingmut, kiba lah ban rat dyngkhong ïa kaba sniew bad ban wanrah ïa kaba bha na bynta ka jylla.Bad kumba ka Ri India ka dei ka Ri synshar paidbah da u paidbah bad na ka bynta jong u paidbah, ka bor ka shong ha ngi ban ujor ban ban jied ïa kita ki Nongmihkhmat.
Ha ka ban pynkut, ka jingthmu jong ine isymboh pyrkhat ka long ba, ka Jingbha jong ka Ri bad ka Jaitbynriew ka donkam ïa ka jingpynwandur ha baroh ar ki bynta kata ka Roi ka Par bad ka Jingpynkylla. Ka Roi Ka Par (Viksit) khlem da wanrah ryngkat bad ka Jingkylla (Parivartit) ha ki Nongrim jong ka Riti Synshar ka wanrah ïa ka jingmatlah bad ka jingdkoh ha ka ban kyntiew ïa ka Jylla ha baroh ki liang. Kumta, kum ka Jylla ka donkam ban buh ïa ka thong, ha ryngkat ka roi ka par ka donkam ruh ban wanrah ïa ka Jingkylla.Kane ka Parivartit ne Jingkylla ka thew ba ngin kynriah bad mih na kiei kiei kiba shu paw tang ha ka shynrong khlem da don pat ka jingseisoh kaba shisha kiba pynkhlaiñ bad kyntiew ïa ka imlang ka sahlang bad ka Jylla baroh kawei.
