Ha ki 42 snem, ïarap ka longkmie na Namdong ban pynkha khun la jan 5,000 ngut

Ki don byllai ki briew ha kylleng ki bynta ka jylla kiba la leh ïa ki kam bakhraw la ki long hapoh ki ïing ki sem ka shnong ka thaw bad ruh ka imlang ka...

Pynchemiki Lakiang

Shillong, Nailur 13

Ki don byllai ki briew ha kylleng ki bynta ka jylla kiba la leh ïa ki kam bakhraw la ki long hapoh ki ïing ki sem ka shnong ka thaw bad ruh ka imlang ka sahlang. 

Kane ka khubor ka long shaphang kawei ka longkmie kaba shong ba sah ha ka shnong Namdong B kaba hap hapoh ka Nartiang konstitwensi, West Jaiñtia Hills, kaba la long ruh ka jingkyrmen na ka bynta ki longkmie kiba armet bad kha khun. Ïa kane ka longkmie la tip kyrteng kum ka Kong Dorothy Lyngdoh. 

Ka Kong Dorothy ka dei ka khun jong u Bah Oris Suchiang bad ka Kong Milian Lyngdoh (bam kwai ha dwar u Blei) kaba la don 63 snem ka rta bad kaba don ruh 8 ngut ki khun, hynrei uwei napdeng ki khun jong ka u la khlad noh bad mynta ki don sa tang 7 ngut. 

Ha ka jingïakynduh bad ka Kong Dorothy, ka la ïathuh ba dei naduh u snem 1981 ba ka la sdang ïa ka kam ban pynkha khun ïa ki longkmie ba armet bad bteng haduh mynta. Katkum ka jingïathuh jong ka Kong Dorothy ki la don haduh kumba 4,822 tam ki longkmie kiba i la pynkha khun la ki long ha ki ïing ki sem ne wat sha ki jaka ai jingsumar. 

Ka Kong Dorothy ka la ïathuh ba ïa kane ka kam ka la leh ha ryngkat ka jingshaniah bad ka jingpynkup bor jong ki doktor kiba don hapoh ka Namdong PHC kaba la kylla mynta sha ka CHC. Ka Kong Dorothy ka la sdang ban lum ïa ki kyrteng jong ki longkmie kaba ka ïarap ban pynkha khun naduh u snem 1981 wat la ki dang don kiba im lah shuh ban kynmaw hynrei kat kiba ka kynmaw ka la pyrshang ban lum thup. Tang ha u snem 2023 ka la ïarap ban pynkha khun haduh kumba 80 ngut ki longkmie.

Kaba kham sngewtynnad ka long ba napdeng kine ki khun kiba ka la ïarap ban pynkha kiba kynthup naduh ki shynrang bad kynthei kiba la kylla long ki longkmie longkpa mynta ym shym la don wat tang iwei ruh iba la khlad na kti jong ka bad kine ki khyllung baroh ki shait ki khlaiñ. Hynrei haba ki pang pat ka ju ïalam ïa ki sha ki jaka ai jingsumar bad ka da pynpaw ruh haba ka leh ïa kane ka kam ka ai jinghun ïa ka mynsiem jong ka namar ka lah ban ïarap ïa ki briew kiba lanot bad kiba donkam jingïarap. 

Nalor nangta ka la ïathuh ruh ba ki don ki briew kiba wan na kylleng ki bynta jong ka shnong ka thaiñ kaba ka shong ka sah kiba wan pan jingïarap ban pynkha khun bad hateng-hateng ka hap ban leit wat ha ka por mynmiet ruh haba dawa ka kam. Katto katne napdeng ki shnong kiba ki longkmie armet ki ju phone bad pyntip ban wan pynkha khun ki kynthup ïa ka shnong Namdong A, Namdong B, Thadmynri, Kremmyrsiang, Mukoh, Khonsaro, Lad Myngngor, Umjalisiaw Lumrot, Mukhnang, Sehlama bad ka Moobakhon. 

Nalor kata, ka Kong Dorothy ka la ïathuh ba kaba pynlong ïa ki briew ne ki longkmie ban phah khot da ka ban pynkha khyllung ka long namar ba ki tip ba ka long kaba nud bad ki longkmie kiba armet ki dang tieng bad artatien ban leit sha ki jaka ai jingsumar.

Ka Kong Dorothy haduh mynta mynne ka dang long ka briew kaba shait ba khlaiñ ha kaba nalor kane ka kam pynkha khun ïa ki longkmie ka trei ruh ïa ki kam ïing kam sem bad kaba kham sngewtynnad shuh shuh ka long ba hapoh ka jingïalam jong ka mynta ka la long ruh kum i Internal Community Resource Person (ICRP) ka ban peit ïa ki Self Help Group jong ka tnad treikam NRLM/MSRLS Thadlaskeiñ Block kiba la don kumba 188 tylli.

“Kawei kaba pynhun ïa ka mynsiem jong nga ka long ba kine ki briew kiba la ïarap ban pynkha khun ki burom ïa nga bad ki ju wan kai ruh sha ïing jong nga,” la ong i Kong Dorothy. 

Nalor kaba ïarap ban pynkha khun ïa kiba armet kane ka  longkmie ka ïarap ruh ban sumar na ka bynta kito ki longkmie ki bym lah ban kha khun kiba kynriang ne bym shong beit ka pla khun bad kiwei kiwei.

Ka Kong Dorothy ka la ïathuh ruh ba ïa kane ka kam dei ba ka ïohi na ka kmie lajong kaba ju ïarap ïa ki briew ban kha khun wat la ka dang don hapdeng ka rta kaba dang rit ruh, hynrei kiei kiei ki jinglah ban leh mynta ka dei na ka jingïohi na ka kmie wat la ka khlem hikai ruh hynrei tang da kaba peit ka la lah ban ïarap pynkha khun ïa kiwei pat ki longkmie. 

Pynban wat la ka la ïoh ïa kane ka jingstad tang da kaba peit na ka kmie, hynrei ki khun jong ka Kong Dorothy pat ym don iwei ruh kiba lah ban leh ïa kane ka kam kaba ka la leh.

Ka Kong Dorothy ka la ïathuh ruh haba ka ïarap ban pynkha khun ïa kine ki longkmie ka ju pyndonkam da ki tiar kiba donkam ha ka ban pynkha khun bad ki don ruh ki khep kiba ka hap ban khot lang bad ki doktor. 

Katei ka longkmie ka la ïathuh ba haba ka leit ban pynkha khun ïa ki longkmie kam ju oh dor ne shim pisa hynrei ka shong ha ka mon jong ki nongkhot ban ai sngewbha katba ki sngewmon sngewlah. Ha kaba ïadei bad kane ka kam, na ka liang ka sorkar ka la ai jingïarap ïa i lyngba ka skhim Chief Minister’s Safe Motherhood Scheme.

Ka Kong Dorothy ka la ong ba ha kaba ïadei bad ka shnong ka thaw ruh kim don kata ka jingartatien ïa ka lane ban phah pynsangeh ïa kane ka kam kaba ka leh hynrei pynban ka shnong ka ai mynsiem bad pynshlur ban bteng ban ai jingïarap ïa ki longkmie kiba donkam jingïarap. 

Haba ïakren bad u Rangbah Shnong ka Namdong B u Bah Damian War halor kane ka kam jong ka Kong Dorothy u la ong ba kum ka shnong hi ka pynpaw ka jingsngewkmen ban don ïa ka longkmie kaba la synñiang shikatdei na ka bynta ka khia ka shon khamtam ha ka ban ïarap pynkha khun ïa ki longkmie hapoh shnong bad ki shnong kiba marjan. 

U la ong ruh ba haba phai sha ki por mynshwa ba dang duna ki kali motor bad ruh ki doktor hapoh ka shnong ka thaw ki kynthei ba armet ki mad shibun ki jingeh hynrei lyngba ka jingwad lad jong ka Kong Dorothy ban pynkha khun kiba bun na ki longkmie wat hadien ba la don ki doktor ki nos hapoh ki jaka sumar ruh kim kwah ban leit sha ki jaka ai jingsumar hynrei ki kwah ban pynkha beit da ka Kong Dorothy. 

Na ka liang ka shnong kam ju don ka jingartatien ka ban pynpyrkhat ba lada ka pynkha khun kito ki khyllung kin khlad hynrei da ka jingïalam jong U Blei kiei kiei ki long kiba ïaid beit ïaid ryntih bad ka shnong ka ai ka jingshaniah kaba pura ïa ka Kong Dorothy. U Bah Damian u la ong ruh ba na ka liang ka shnong Namdong B ka la pyrkhat ha kaba ïadei bad ka jingpynkupburom ïa ka Kong Dorothy na ka bynta kane ka kam kaba ka la leh.

Ka Kong Dorothy ka la ïathuh ruh ba hapdeng ka jingïaid lynti ban ai ka jingshakri ïa ki longkmie kiba armet ka ju don ka por ba ka duh mynsiem hynrei na ka jingai mynsiem jong ki para longkmie ban ïaid beit shakhmat ka la pynlong ïa ka ban bteng ïa kane ka kam.