Nongpoh, K’Lyngkot 11
Ka sor rit Byrnihat ha Ri Bhoi ka la ïoh ka kyrdan kaba kham pher bad kaba phylla ha ka ri hi baroh kawei.
Kam dei satia ka khubor kaba sngewtynnad naba kane ka jaka ka la ïoh ban rah ïa ka nam ba nyngkong eh ha ka jingjaboh tam jong ka lyer ha baroh kawei ha ri ha u snem 2023 katkum ka kaiphod kaba la pynmih da ka Centre for Research on Energy and Clean Air (CREA).
Katkum ka kaiphod na ka CREA, ka Byrnihat ka la long ka sor kaba don ki jaboh ha ka lyer, kiba lah ban ïohi da la ki jong ki khmat.
Katba ka Byrnihat ka la wan ha ka kyrdan kaba nyngkong na ki shiphew tylli ki sor ha ka ri, ka Bahadurgarh kaba don ha Haryana, ka la wan ha ka kyrdan kaba ar bad bud sa ka Mira Bhayandar jong ka jylla Maharashtra.
Mynta, ka Byrnihat ka dei kawei na ki hynñiew tylli ki sor bad ki nongbah ha ka thaiñ Shatei Lam Mihngi kaba don ha ka thup kaba 131 jong ki sor kiba la duna ïa ka lyer kaba khuid katkum ka National Clean Air Program.
Kiwei pat ki sor bad ki nongbah ki kynthup ïa ka Dimapur jong ka Nagaland, Guwahati, Nagaon, Nalbari, Sivsagar, bad Silchar kiba hapoh ka jylla Assam.
Ka jingïoh nam jong ka Byrnihat kum kata ka jaka kaba dap da ka lyer ba jaboh tam lehse ka lah ban dei ruh na ka jingdon jong kiba bun tylli ki karkhana pynmih tdem hapoh kiba don marjan bad ki shnong ki thaw ha ka jaka jong ka Meghalaya Industrial Development Corporation (MIDC) ïa kaba la tip kum ka Export Promotion Industrial Park (EPIP).
Kum ban shu ïathuh khyndiat, bunsien ki paidbah ka thaiñ Byrnihat ki ju ud ju nam bad kane ka la mih ruh ha ki lad pathai khubor halor ka jingmih jong ka tdem na ki karkhana kaba la pyndik bad pynjynjar shikatdei ïa ki paidbah nongshong shnong khamtam ki khynnah pule jong ka skul Don Bosco Higher Secondary School kiba la kem pang ruh na katei ka jingpynmih tdem jaboh jong ki karkhana u snem uba la dep.
Haba ïoh ban ïakren bad katto katne ki paidbah nongshong shnong ka Byrnihat, ki la pynpaw ïa ka jingsngewkhia kaba jur halor kane ka jingjaboh jong ka lyer kaba ktah shikatdei ïa ka koit ka khiah ka jong ki, hynrei da ka jingbym banse ki hap ban mih ban trei ban ktah bad ban pynïaid ïa la ki kam ki jam ban bsa ïa ka ïing ka sem.
Kitei ki nongshong shnong ki la kynnoh ruh ba ka jingjaboh jong ka lyer ha katei ka thaiñ ka dei na ka jingdon bun jong ki karkhana pynmih tdem ha kaba ki la ïathuh ruh bad wat ki ïing ki sem ki dap da ki phngit pum-pum wat tang hadien katto katne kynta ba la dep ban pynkhuid.
Ki la ïathuh ruh ba wat ki jingthung jingtep kum u kwai bad kiwei kiwei ki ïap tlor noh khlem pat dei por namar ka jingsniew jong ki phngit pum-pum kiba her na kitei ki karkhana.
Halor kane ka bynta, na ka liang ki nongshong shnong, ki la buh ïa ka jingkyrpad bad kyntu sha ka sorkar jylla ba kan leh eiei na ka bynta ban wanrah ïa ka jingkylla ban pynbha pat ïa ka lyer ha katei ka thaiñ da kaba shimkhia ban khmih bniah ba ki karkhana kiba don ha katei ka thaiñ ki hap ban bud ryntih bad ïaid katkum ki kyndon aiñ ban ym pynjaboh ïa ka lyer bad ïa ka mariang.
