Shillong, Ïaïong 27
U Samla Manbhalang Phankon, u nongwad Right To Information (RTI) u la buh jingkylli ïa ka Sorkar Jylla ba shano ka pynlut ïa ka pisa ba la ïoh jingïarap na ka Sorkar Pdeng, kaba ïadei bad ka jingdonkam bad ka koit ka khiah ka Jylla, namar ba ki jaka sumar ha ki jaka nongkyndong kim biang ïa ki tiar jingsumar.
U Samla u la ïathuh ba katkum ka RTI ba la ïoh na ka Ministry of Health and Family Welfare (NHM) Finance Division) jong ka Sorkar Pdeng (Government of India) ki don ar tylli ki skhim kiba la bei tyngka da ka Sorkar Pdeng, kawei kadei ka National Health Mission (NHM) bad Pradhan Mantri-Ayushman Bharat Infrastructure Mission (PM-ABHIM).
U la batai ba ka jingtreikam jong ka PM-ABHIM ha ka Jylla Meghalaya ka long ban pynbha bad pynheh ïa ki Hospital bad Health Centres, ban kyntiew ïa ki PHC,CHC, District Hospital bad ban pynbiang ïa ki ICU, Oxygen Plan bad pynbiang ïa ki jingthiah ba kyrpang.
“Katkum kine ki jingbthah ba la ïoh ka pyni hangne ba ka jingpyllait pisa na ka Sorkar Pdeng lyngba ka Ministry of Health and Family Welfare sha ka Jylla Meghalaya ka long kumne ha u snem 2021-2022, ka long 9.65 klur la pyllait da ka Sorkar Pdeng lyngba ka Ministry of Health and Family Welfare hynrei khlem pyndonkam ïa kane ka pisa. Ha u snem 2022-2023, 43.28 klur la pyllait hynrei 8.80 klur la pyndonkam, ha u snem 2023-2024, 4.42 klur la pyllait, 28.02 klur la pyndonkam, 2024-2025, 10.50 klur la pyllait, 27.34 klur la pyndonkam, 2025-2026, 17.44 klur la pyllait, 12.23 klur la pyndonkam,” la ong u Samla Manbhalang.
U la kdew ruh ba lada kheiñ kyllum lang naduh u snem 2021 haduh 2025, lada ka Sorkar Jylla ka pyndonkam hok ïa kane ka pisa naduh ki Sub Centre, PHC, CHC bad ki District hospital, ki tiar lane kita ki kor jingsumar katkum kane ka juk kaba mynta ki la dei ban long kiba biang bad paka.
“Bunsien lada ngi leit khamtam sha ki thaiñ nongkyndong ngi ju ïohsngew ïa ka jingud jingnam jong ki paidbah kiba sah ha ki thaiñ nongkyndong ba ym biang ki tiar jingsumar ha ki PHC, CHC bad kumta ter-ter, hynrei kat kane ka pisa ha kaba ka Sorkar Jylla ka la ïoh bad pynlut, lada ka Sorkar Meghalaya ka pyndonkam hok ïa kane ka pisa, ki lad ai jingsumar khamtam sha ki thaiñ nongkyndong ki lah dei ban long kiba biang, ba bit bad kiba paka,” u la ong.
Hynrei ka Sorkar Jylla kam shym la pynshai shisien ruh sha ki paidbah ha kaba ïadei bad kane ka bynta halor ka jingïoh, jingpyllut, bad jingpyndonkam ïa kane ka pisa ha kaba ka Sorkar Pdeng lyngba ka Ministry of Health and Family Welfare ka ai sha ka Sorkar Jylla (Meghalaya).
U Samla Manbhalang u la buh ki jingkylli ba ki projek aiu kiba la dep lane katno tylli ki projek ha kaba ïadei bad ka koit ka khiah kiba la dep tei bad shna haduh mynta?. Katno tylli ki lab lane ki hospital kiba ka Sorkar Meghalaya ka la dei ban tei ne shna haduh mynta?. Balei ka jingpyndonkam ka slem? Kaei ka jingtreikam haduh kine ki sngi kiba mynta?.
U la dawa ruh ba ka Sorkar Jylla lyngba u Myntri Rangbah lane u Myntri ka Koit Ka Khiah kidei ban pynshai paidbah ha kaba ïadei bad kane ka bynta, khnang ba baroh ki paidbah khamtam ki paidbah kiba sah sha ki thaiñ nongkyndong kidei ban tip, ban shai bad sngewthuh, ba kumno ïa ka pisa paidbah ba la mang na ka bynta ka koit ka khiah la pyntreikam ha ka Jylla baroh kawei.
Haba ïadei bad ka National Health Mission, ka NHM ha ka Jylla Meghalaya kadei ka prokram jong ka Sorkar kaba trei bad pynbha ïa ka koit ka khiah jong ki paidbah.
“Nga shu batai lyngkot ha kaba ïadei bad ka jingtreikam jong ka NHM ha ka Jylla jong ngi. Jingai jingsumar ïa ki longkmie kiba armet ha shuwa bad hadien ba la dep kha, ka NHM ruh ka pynkhlaiñ bad pynbha ïa ki hospital bad ki tiar ai jingsumar ha ki centre kum ki Sub Centre, PHC, CHC, pynbiang doktor, nurse, dawai bad kumta ter-ter. Nangta leit sha ki shnong ki bym pat don ki hospital lane ki health Centres,” u la bynrap
Katkum ka RTI ba la ïoh ha ka 25 tarik Rymphang 2026 na ka Ministry of Health and Family Welfare NHM Finance Division jong ka Sorkar India, ka jingpyllait ïa ka pisa lyngba ka Ministry sha ka Jylla Meghalaya ka long ba ha u snem 2020-2021, 143.73 klur la pyllait, bad 131.36 klur la pyndonkam, u snem 2021-2022, 93.82 klur la pyllait bad 153.16 klur la pyndonkam, u snem 2022-2023, 111.82 klur la pyllait, bad 335.33 klur la pyndonkam, u snem 2023-2024, 134.42 klur la pyllait bad 179.84 klur la pyndonkam, snem 2024-2025, 159.96 klur la pyllait bad 174.67 klur la pyndonkam, 2025-2026, 38.17 klur la pyllait bad 50.13 klur la pyndonkam.
U la ong ba ka don ka jingbymshai ha kaba ïadei bad kane ka bynta namar ka Sorkar kam ju pynshai sha ki paidbah. “Kumba nga la batai ba ka jingpynlut ïa ka pisa da ka Sorkar Jylla ka la tam ïa ka pisa ba la mang da ka Sorkar Pdeng. Kum u wei na ki nongwad RTI bad kum ki nongshong shnong jong ka Jylla Meghalaya da lei-lei ngim lah ban pdiang ha kaba ïadei bad kane ka bynta, khlem kano-kano ka jingbatai lane ka jingpynshai na ka liang jong ka Sorkar Jylla ba kumno la pyndonkam ïa kane ka pisa ba la mang na ka bynta ka koit ka khiah ha ka Jylla baroh kawei,” la bynrap biang u Samla Manbhalang.
Da kaba kdew ba ka jingbymlah jong u Myntri Rangbah lane u Myntri ba dei peit ïa ka koit ka khiah ha ka Jylla ban batai shai lane pynshai sha ki paidbah kumno la pyndonkam ïa kane ka pisa jong ki paidbah ha kaba ïadei bad ka koit ka khiah, ïoh lehse ka don ka jingartatien kaba jur bad ïoh lehse ka lah ban don kaei kaei sha lyndet.
“Balei ka Sorkar Jylla kam peit lane pynleit jingmut noh khamtam sha ki thaiñ nongkyndong ban pynbiang noh ki lad ai jingsumar kiba paka ha ki PHC, CHC bad kumta ter-ter. Kumba ka long mynta hi ki lad ai jingsumar khamtam sha ki thaiñ nongkyndong kim biang bad ym i poi shaei-shaei ruh,” u la ong.
Hynrei kat kane ka pisa kaba ki la ïoh, lada ka Sorkar Jylla ka pynlut lane pyndonkam hok ïa kane ka pisa, ki tiar ai jingsumar lane ki lad ai jingsumar khamtam sha ki thaiñ nongkyndong, lada dei ha ki Sub Centre, PHC, CHC bad District Hospital ki la dei ban long kiba biang bad kiba paka.

