Nongpoh, Jymmang 02
Ka Raid Nongpoh kala pynpaw ïa ka jingpynrem jur ïa ka jingkynthoh jong u Bah Banasar Lyngdoh Nonglait, uwei na kiba kam nongrep ha u Lum Wyrtoh ba ka Raid kala dakhol bad pynjulor dusmon ïa ki jingthung jingtep bad ki ïing ki sem jong ki nongrep ha utei u lum uba dei ruh u Lum Kyntang jong ka Raid Nongpoh da kaba pynshai ba kitei ki jingkynnoh ki dei ki bym don nongrim bad kiba ïalam bakla ïa ki paidbah.
Haba kren sha ki lad pathai khubor ha ka janmiet sngi Saitjaiñ ha ophis treikam jong ka Durbar Raid Nongpoh, u Bah Linus Lyngdoh, Lyngdoh jong ka Raid Nongpoh ha ka jingdon ryngkat jong ki Longsan Mansan ka Raid, u la ïathuh ba ka Raid kam shym la leh donbor satia, hynrei kala ïaid da ka lynti ban ai jingtip sha ki naduh ki snem kiba la dep, bad ïa kane la leh naduh ka por shwa ba ma u, un bat ïa ka kam Lyngdoh jong ka Raid.
Haba pynshai bniah halor katei ka jingpynmih khubor da ki nongrep ha kine ki khyndiat sngi ba la dep, u Bah Linus u la ïathuh ba ha ka jingshisha ka Raid kala khot tang ïa ki saw ngut ki nongrep kiba kam nongïalam na ka bynta ban ïakren pynshai bad kren sngewthuh halor ka shithi ka jong ki, hynrei la wan mih pynban da ki paidbhur kiba la rung jubor sha ka ïing dorbar jong ka Raid khlem da burom shuh ïa ki nongïalam jong ka Raid bad ringdur khih ïa ki la kumba ki dei ki nongleh kam sniew ryngkat ka jingdawa ba dei ban pynlong jingïalang paidbah.
Kumba ki nongrep ki la kam ba ki rep ha utei u Lum Wyrtoh naduh ki snem 1972, snem 1990 ter ter, u Bah Linus u la ong wat ki Hynniew Kur Hynniew Kpoh kiba dei kiba la seng ïa ka Raid Nongpoh bad kiba dei ki nongri nongsumar jong utei u Lum Kyntang, kim pat nud satia ban skud jaka, bad ba na ka liang ka Raid kan ïai pynneh pynsah pateng la pateng ïa utei u Lum Kyntang, ym ban shu pynjot pathar ne dakhol jaka da ka kyrteng jong ka kam rep kam riang.
Halor ka jingkynnoh ba ka Raid kala die ïa u Lum Wyrtoh sha ka tnad Soil & Water Conservation, u Bah Linus u la pynshai ba kane ka jingkynnoh ka dei ka bym don nongrim haei haei ruh naba ka Raid ka aiti ïa katei ka tnad tang kumba lai snem na ka bynta ban pyn im bad pynjyrngam biang lyngba ka jingthung dieng, ka jingpynbha ïa ki tyllong umbam umdih bad ba hadien ka jingkut jong ka lai snem, ka tnad treikam Sorkar kan hap ban aiti biang sha ka Raid.
U la pynpaw ruh ïa ka jingbynniaw ïa ka jingpomdieng pathar, ka jingthang dusmon ïa ki khlaw ki btap ha utei u lum lyngba ka kyrteng jong ka kam rep kam riang, bad la thung sa tang da ki synsar, ki dieng kwai khlem da kheiñ shuh wat ha ki tyllong um, bad bynrap ba bun na ki tyllong um kila sdang ban tyrkhong bad duh ha utei u lum namar ka jingleh dusmon ki nongrep.
Ha kaba ïadei pat bad ka jingkren u Bah Alfonbirth Kharsyntiew, General Secretary ka Hills Farmers Union (HFU) Sengkmie, u Bah Linus u la pynpaw ïa ka jingsngewtynnad ba utei u nongïalam u la mih shakhmat ban ai jingkyrshan ïa ki nongrep, hynrei kaba sngewsih ka long ba kat kata ka kyrdan General Secretary ka Sengkmie, utei u nongïalam ka HFU u la shu wan batai stad khlem da tip satia ïa ka sdang ka kut bad ngeit ha ka jingshah pynbiej jong ki katto katne ngut ki ‘riew shim kabu.
U Bah Linus u la ong ba ha ka jingshisha u la dei ban wan mih lane kynduh shwa ïa ki nongïalam jong ka Raid ban kylli pyrthew halor kane ka bynta hashwa ba un kren paidbah. “Phi ong ba ngin ai dulir noh ïa ki, sngewbha ai dulir ïa ki jaka ki jong phi sha ki, na ka liang ka Raid Nongpoh, ngim ai ïa kita ki jingthoh jingtar ne ki dulir ïa ki jaka kiba hap hapoh utei u Lum Kyntang,” la ong u Bah Linus.
U Bah Linus u la pynpaw ruh ïa ka jingsngew lyngngoh ba kumno utei u nongïalam ka HFU u pyn nujor ïa kane ka mat jong ka Raid Nongpoh bad kito ha Lapangap ne Mawsikar da kaba ong ba kane kam dei satia ka kam khappud bad ba um dei satia ban pynsngewthuh bakla ïa ki paidbah. Ha kaba ïadei bad ka jingkynnoh ba ki dei ki nongrep kiba duk bad kin hap shah thngan lyngba ka jingleh jong ka Raid, u Bah Linus u la ther kylla ba dei tang ki nongrep kiba riewspah kiba lah ban thung kwai, namar ka shim por da ki bun bun snem ban ïoh kheit ïa u kwai bad ha kine ki snem baroh shi katta kumno ki bsa khun khlem da ïoh kheit ïa u kwai? U la ong ruh ba kane baroh ka dei tang ka jingpynsngewthuh bakla sha ki paidbah tang ban ïoh kawang ktieh ïa ki nongïalam jong ka Raid.
Shuh shuh, u Bah Linus u la ong ruh ba ka jingshisha ka long ba kiba bun na kito kiba kam nongrep ïalade, ki don kiba treikam Sorkar, ki don kiba don lai ne saw tylli ki jaka rep, ki don kiba die ruh ïa ka jaka ba la ai da ka Raid bad ki don ruh kiba pynlong mar khaïi ïa ki jaka jong ka Raid ban aiwai pateng sha kiwei pat tang ban kamai spah ïalade da kaba kdew halor ka jingmih kyrteng jong ki nongrep kiba na Pahamrioh, Lumbyrhing, na 18 Mer bad wat kiba na Umtyrnga bad Dawki ruh kumjuh.
U la ong ruh ba ha ka jingshisha ka dei ka kamram ka jong ki nongrep ban wan mih shakhmat bad kynduh ïa ki nongïalam ka Raid ban pynbeit ïa ki jaka rep ki jong ki, ym ba ka Raid kan hap ban leit pan jingbit ne leit ban kynduh ïa ki naba katei ka jaka ka dei kaba la long trai da ka Raid bad ba la ai ïa ki tang ban rep ban riang, ym ban kam trai shi junom.
U Bah Linus u la ong ba kum ka Raid hi kan trei shitom ban pynneh pynsah bad pynbha bad sumar ïa ka mei mariang bad byrthen ruh ba lada ki dang don kiba pyrshah, ka Raid kam banse ban shim pat da kiwei ki sienjam. U la pynpaw ruh ba ka Raid Nongpoh kam ju leh shilliang ïano ïano ruh, ka kdup lut ïa baroh ki khun hynñiewtrep kiba shong bad rep hapoh ki jaka ka Raid Nongpoh bad bynrap ba na ka liang jong ka Dorbar Pyllun ka Raid Nongpoh kaba kynthup ïa ki Hynniewkur Hynniew Kpoh, kila pynpaw shai ba kin nym shah shuh ban skud ne kam trai ïa ki jaka kiba hap ha u Lum Wyrtoh namar ba u dei u Lum Kyntang jong ka Raid. U Lum uba la suid la shor da ki mynbarim ryngkat ka sakhi u Ryngkew u Basa.