Babu Kular Khongjirem
Ka Sorkar Jylla hangne ha Meghalaya (MDA-2) hapoh ka jingïalam jong ka NPP ka la dei ban ai noh syndon ka jingpynbna paidbah (official notification) ba ki khynnah pule ki ban ïaleh (appear) ha kine ki MBOSE Exam jong ki, kata, ka Exam SSLC (class X) bad Exam HSSLC (class XII) ka ban sa pynlong shen ha u bnai Nohprah, 2026 ki dei ban ïoh thoh noh ïa ki jubab (answers) jong ki da ka ktien Khasi na ka bynta ki Khasi (lada ki kwah) bad ruh da ka ktien Garo (lada don kiba kwah) ïa ki Garo namar ba ka Cabinet Meeting dang shen kala dep mynjur (approved) ban thaw ïa ka Ain rew (Ordinance) ba ki ar tylli ki ktien (Khasi & Garo), kin kylla long noh ki ktien Sorkar (official languages) ha ka state Meghalaya.
Katkum ki lynti jong ka Ain, katei ka Ain rew (ordinance) ka dei ban ïoh ka jingmynjur da ka Assembly hapoh 6 bnai lym kumta ka lah ban ïap ne duh noh. Namar ba katei ka ordinance la mynjur ha u bnai Lber, ka por ba katei ka ordinance kan kut ne ïap noh kan long tang hapoh u bnai Nailur, 2026 eiei. Ka Sorkar MDA-2 ka dei ban mynjur (passed) noh ha ne shwa ka Dorbar Synrai (autumn session).
Watla ka lynti ïaid jong kane ordinance ka la ïaid shakhmat (ordinance under process), hynrei ka Sorkar Jylla pat ka la dei ban ai jingbthah (directed/instructed) noh lypa ïa ki bor pynïaid Exam, kata, ka Meghalaya Board of School Education (MBOSE), Tura ba ka dei ban ai lad noh ïa ki khynnah Khasi bad Garo (lada don kiba kwah) ban jubab ne thoh noh da kitei ki ktien lajong (Khasi & Garo) ïa ki khynnah kiban ïaleh ïa ka MBOSE Exam jong ki, la ka dei ka kyrdan (level) SSLC ne HSSLC. Kane kan ïarap shuh shuh shibun ïa ki khynnah ba kin kham pass bha ban ïa kaba shu phah pynpass matlah ne pynpass kulmar kumba kwah kane ka Sorkar ban kham pynbun ïa kiba pass. Ki khynnah kiba kham tlot (weak) ïa ka English la ka long ha sor ne ha nongkyndong ki lah ban jubab bha (expressed) lada ki ïoh lad ban thoh da ka ktien lajong. Tangba, ka MBOSE ka dei ban ai lypa kawei ka column ha ka application form ba ki khynnah ki dei ban jied lypa (choice) la ki kwah ban jubab da ka ktien Khasi/Garo/English, etc ha ka por ba ki pyndap (online application) khnang ba ki jaka ïaleh Exam (Centre of Examination) kin tip lypa ban song (packed) ha la ki jong ki jong ki ktien (different languages) ban kham suk ka jingpynbeit paper (evaluation/correction) ïa ki nongïaleh exam (candidates) jong ka MBOSE.Lada ka Sorkar kam phah sdang noh mynta u snem 2026 ban thoh ne jubab da ka ktien Khasi/Garo (state official languages), kam don jingmut kata ka jingsngew sarong jong ki nongsynshar (Ministers) ba ki la sngew khain ba ki la dep mynjur ïa kata ka ktien Sorkar (Official languages) khlem pyntreikam shisha pat ïa ka (in letter and spirit).
Kan long ruh ka jinglehrain bad jingjah burom ïa kane ka Sorkar MDA-2 haba wat ki Central Board kum ki CBSE, ICSE, etc. ki la mut ban ai thoh jubab noh (answer) da ka ktien Khasi ha ki Exam jong ki. Lada ka ktien Khasi/Garo ka la ïoh rung lei ha ka Khyrnit kaba Phra (8th Schedule) jong ka Riti Synshar ka ri India (Indian Constitution), ki exam thep kam ba heh (competitive exam) kum ki IAS, IPS, IFS, etc. jong ka ri India ki la lah ban thoh da ka ktien Khasi/Garo wat lada ki ïaleh Exam (appeared) sha Delhi, Kolkata, Mumbai, etc. Ka Sorkar ka dei ban sdang noh ban pyntreikam wut wut ïa katei ka Ain rew (ordinance), da kaba sdang shwa na skul lyngba ki exam paidbah (public exam) jong ki ha kane ka SSLC/HSSLC 2026.