Shillong, Nailar 28
Ka jingïatai halor ka ‘Cyber Security’ hapoh Ïingdorbar ha ka Sngi Thohdieng ka la sakhi ïa ki jingkdew naduh ki jingjia bthei ka Israel haduh ki jingma kiba lah ban hiar thma ïa ki jaka kynshew pisa bad ki rukom treikam ha ka liang ka pisa-tyngka, ha kaba ka Sorkar ka la pynskhem ba ka la pynkhlaiñ ïa baroh ar tylli ki ki kyndon ïada (hardware) bad ki lad jingshngaiñ.
Haba ïashim bynta ha kane ka jingïatai hadien ba la wanrah ïa ka ‘Cut Motion’, u Nongïalam ka Liang Pyrshah, u Dr. Mukul Sangma u la maham ba ki jingmut-jingpyrkhat ba sniew ki pyndonkam bakla ïa baroh artylli ki jingduna jong ki ‘Software’ bad ‘Hardware’ ban ïaid shakhmat bad ki kam sniew.
“Ngi la ïohi ha Israel kumno la pyndonkam ïa ka ‘Pager’. La ka long ha ka ‘Software’ ne ‘Hard-ware’, ki don ki jingeh. Wat haba thied ‘Hardware’, ngi donkam ban long kiba husiar, da kaba buh jingmut ïa ki jingtreikam ba bniah jong ki jingmut-jingpyrkhat jong ki nongleh kam sniew,” la ong u Sangma.
Haba jubab halor kane ka ‘Cut Motion’, u Myntri Rangbah ka Jylla, u Conrad K. Sangma u la ong ba ka Sorkar ka long kaba husiar haba ïadei bad kine ki jingma ka juk mynta kiba mih na ki kam runar ha ka kor ‘Internet’ bad ka ‘Artificial Intelligence’.
U la ong ba ka ‘Supplementary Demand’ ba la wanrah hakhmat ka Ïingdorbar ka long na ka bynta ki tiar kum ki kor kompiwtor bad ki ‘Scanner’, kiba long shi bynta ban pynkhlaiñ ïa ka jingtreikam ha ka kyrdan ‘Hardware’, katba ka jingïada ïa ka ‘Software’ bad ‘Malware’ yn ïai bteng ban dang pynbha.
“Ka jingtyrwa kaba ngi don ka long na ka bynta ka rukom treikam kaba khlaiñ, hynrei wat ka rukom treikam kaba khlaiñ tam ruh ka plie lad ïa ki jingma. Wat ki ‘website’ bad ki kynhun seng ba ha khlieh duh ruh ki shah thombor,” la ong u Myntri Rangbah ka Jylla, da kaba bynrap ba ka ‘Cyber Security’ ka dei ka jingtreikam kaba bteng bad ki jingeh ki la nang kiew tang namar ka jingkiew ha ka teknoloji bad ka AI.
U la pyntikna ba la leh ïa ka ‘Mapping’ bad jingpynshisha ïa ki briew kiba khmih ïa ki ‘System’ kiba hap ban phikir bha bad la shim ruh ïa baroh ki lad ki lynti na ka bynta ka jingshngaiñ.
“Ha ka pyrthei mynta, ki jingshah thombor kiba jia ha ka kyrdan jong ka ri kim dei ki kam shipai, hynrei ki dei lyngba ki lad pathai bapher-bapher, ki jingtreikam ‘Online’, ka pisa-tyngka bad ki jaka kynshew pisa. Kine ki dei ki jingeh kiba ka pyrthei baroh kawei ka mad,” u la ong.
Hadien katei ka jubab, u LoP u la weng noh ïa ka ‘Cut Motion’ jong u.

