Shillong, Risaw 04
U Co-Chairman ka Meghalaya State Planning Board bad Chairman ka Grand Council of Chiefs of Meghalaya (GCCM), u Bah John F. Kharshiing u la kyntu ïa u MP ba dang shu shah jied thymmai ka Rajya Sabha na Meghalaya, u James P.K. Sangma ban shimkhia ha ka ban wanrah jingkylla ha ka ‘Article’ 338 bad 338A jong ka Riti Synshar ka Ri kumjuh ban wanrah ïa ki kaiphod NCST bad NCSC ha ka por kaba biang.
Ha ka shithi sha u Sangma, u Bah Kharshiing u la pynkynmaw ïa kiba bun ki dorkhast ba la aiti da ki nongshim bynta bad ki jingïathir jong ka GCCM ha ka 16 tarik u Kyllalyngkot, 2015 bad ka jingïalang jong ka National Tribal Council of India bad ka Girijana Aikya Vedika ha ka 11 tarik u Risaw, 2014 halor ki mat ba ïadei bad ki trai-ri trai-muluk.
U Bah Kharshiing u la kdew ba katba ka
kyndon 6 jong ka ‘Article’ 338A ka ong ba ka NCST kan wanrah ïa ka kaiphod ba man u snem ka President bad ba ka President kan pynlong ïa baroh kum kine ki kaiphod ban wanrah hakhmat ka Parliament ryngkat ka ‘Memorandum’ kaba batai ïa ka “jingtreikam ba la leh ne ba la tyrwa ban leh”, kane ka jingbthah kam dei kaba la bud katkum ka por ba la buh.
“Ka National Tribal Council ka la kdew ruh ba katba ka ‘clause’ 7 jong ka ‘Article’ 338A ka ong ba kano-kano ka bynta jong ka kaiphod kaba ïadei bad kano-kano ka Sorkar Jylla, ïa ka kopi jong kum kata ka kaiphod dei ban phah sha u Lat ka Jylla khnang ba yn rah hakhmat ka Ïingdorbar Thaw Aiñ ryngkat ka ‘Memorandum’ kaba batai ïa ka kam ba la leh,” u la ong.
Da kaba kdew ïa ki jingtip ba la lum, u Bah Kharshiing u la ong ba naduh ba la pynïakhlad ïa ka ha u snem 2004, ka NCST ka la aiti 19 tylli ki ‘Annual Report’ bad 3 tylli ki ‘Special Report’, hynrei ka la don ka jingpynslem kaba palat pud.
“Ka Sorkar ka la pynslem ban wanrah ïa ki kaiphod ha baroh ar tylli ki ïing dorbar Parliament – kata ki lai tylli ki kaiphod 2004-05, 2005-06, bad 2006-07, kynthup ïa ka ‘Special Report’, katba ki 4 tylli ki kaiphod jong u snem 2007-08, 2008-09, 2009-10 bad 2010-11 ym pat wanrah lane la wanrah tang shi bynta hakhmat baroh ar tylli ki ïingdorbar Parliament haduh mynta,” u la kdew.
Kaba kham ktah shuh-shuh, u la ong, “Ngi ïoh jingtip ba ka ‘Seventh Report’ jong u snem 2001-02 jong ka NCSC&ST ba hashuwa kaba la aiti sha u President ka ri India ha ka 19.02.2004 ka dang sahteng ban wanrah hakhmat ka ïingdorbar Parliament.”
“Ka jinglong-jingman ba mynta jong ka NCST ka pyni ba katto-katne na ki kaiphod ba la aiti ki dang don ka dak ‘Yet to be laid’ ha kawei ne baroh ar tylli ki Ïingdorbar,” u la bynrap.
U Bah Kharshiing u la pynpaw ruh ïa ka jingpynkheiñ ïa ka Article 338A (9) kaba bthah ban ïasyllok bad ka NCST halor baroh ki polisi ba kongsan kiba ktah ïa ki ST.
“Ka jingïada kaba kongsan katkum ka kyndon 9 jong ka ‘Article’ 338A, kaba bthah ba ka Sorkar Pdeng bad man la ki Sorkar Jylla kin pan jingmut na ka Commission halor baroh ki polisi ba kongsan kiba ktah ïa ki ‘Scheduled Tribe’ la shu iehnoh kumto da ka Sorkar Pdeng bad ki Jylla,” u la ong.
Da kaba ñiew ïa ka jingbakla kum kaba shyrkhei, u la ong, “Ka jingbym lah ban wanrah ïa ki kaiphod ryngkat ki ‘Action Taken Report’ hakhmat baroh ar tylli ki ïingdorbar Parliament ka dei ka jingleh bakla kaba jur ha ka liang ka hok bad ka jingpynkhein ïa ki hok ka Riti Synshar bad ka longbriew-manbriew.”
Haba ïanujor bad ka RTI, u Bah Kharshiing u la buh jingkylli, “Lada ka RTI ka dei kaba la buh por, balei ym lah ban wanrah ïa ki kaiphod hakhmat ka Parliament ha ka rukom kaba la buh por.”
U la pynkynmaw ba wat ka SC&ST Commission kaba la pynïasoh lang hashuwa ha ka kaiphod jong ka ha u snem 1997-98 ka la ai jingmut ba “ïa ki kaiphod jong ka Komishon dei ban wanrah hakhmat kawei-pa-kawei ka ïingdorbar Parliament hapoh lai bnai naduh ba la aiti ïa ka sha u President bad ïa ka kaiphod ba la leh eiei dei ban wanrah hakhmat ka ïingdorbar Parliament hapoh hynriew bnai hadien ba la aiti.”
“Ngi kyrpad ïa ka ophis ba donburom jong phi ban ïaid shakhmat bad ki jingpyrshang ha ka jingsdang kam ban pyntikna ba ki jingai jingmut jong ka SC&ST ba la pynïasoh lang ha kata ka por ha ki snem 1997-1998 kin urlong bad ba ki jingbthah bad ki jingai jingmut kiba ïadei bad ka SC bad ST la wanrah hakhmat ka ïingdorbar Parliament bad shimkhia bad pyntreikam ha ka por kaba la buh,” u la kyrpad ïa u MP.