Jowai, Jylliew 22:
Ka seng ki nongthoh kot, ka Khasi Authors Society (KAS) Jowai ryngkat ka jingïatreilang bad ka Thomas Jones Synod College, Jowai ka la rakhe ïa ka jingdap 182 snem ka jingwan u Rev. Thomas Jones sha ri Khasi, da kaba pynlong ïa ka lympung ïamir jingtip halor ka phang “U Synñiang u Thomas Jones sha ka Jaidbynriew Khasi”.
Shwa ka jingïamir jingtip ka la don ka jingïalang lyngkot ha Hall la kolej ba la pynïaid da ka Kong Renda Manla Khonglah Joint Secretary, Jowai KAS ha ka jingdonlang u kongsan u Rev K. Pariat, Senior Executive Secretary KJP Synod Mihngi, ki dkhot ka KAS Shillong, Jowai bad Khliehriat, u Principal ka kolej u Dr. DG. Lyngdoh, ki nonghikai bad ki samla pule ka kolej.
Ïa kane ka lympung ïamir jingtip la phiah ha ki ar bynta. Ha ka sien shong kaba nyngkong ïa ka jingïalang la pynïaid da ka Kong Renewbiang Dkhar KASSJ bad ha ka sien shong ba ar ïa ka jingïalang la pynïaid da u MM. Thaïang Vice President Jowai KAS ha Hall ka Thomas Jones Synod College ha ka sngi Palei.
Ki ’riew shemphang kiba la ai jingbatai ki long u President ka KAS Shillong u Dr. DRL Nonglait uba la batai halor ka phang “Ka thymmei u Thomas Jones bad u Synñiang sha ka thoh ka tar” bad u Rev. HCT Sumer uba la batai halor ka phang “U Synñiang u Thomas Jones sha ka imlang sahlang”.
Shwa kane u RP Kharshiïng, Finance Secretary KAS, u la ïathuh ba ïa ka Khasi Authors’ Society la seng haka 11 tarik Nailur, 1979 da ki 9 ngut ki nongthoh kiba long ki riewkhraw jong ka seng ki nongthoh kot Khasi. Kita ki long u Babu B.C. Jyrwa, u Dr H.W. Sten, Bah L.G. Shullai, Bah D.T. Laloo, Bah H. Mylliemngap, Bah K. Rapthap, Bah H. Warjri, Bah Kitbor Nongrum bad Bah E. W Dkhar.
U la ong, ka Khasi Authors’ Society naduh ba la seng ïa ka, ka la shim kawei ka thong ban pynneh pynsah ïa ka Ktien Khasi khamtam ban kyntiew ha ka liang ka thoh ka tar.
U la ong ba ïa ka ktien Khasi la hikai ha ki skul bad la pule ïa ka haduh ka kyrdan PhD, nalorkata, la lah ruh ban pynlong ïa ka ktien Khasi ka ktien synrop jong ka sorkar Meghalaya bad ïa ka ‘notification’ la pynmih naduh ka 4 tarik u Jymmang, 2005 bad la pyndonkam ïa ka ktien Khasi ha ki ophis treikam ka sorkar.
U la ïathuh ba ka KAS mynta ka dang ïaksaid ban pynrung ïa ka ktien Khasi ha ka khyrnit kaba phra jong ka riti synshar jong ka ri India.
U la pynkynmaw ruh ïa ki Rally paidbah kiba la pynlong ha ki district bad nongbah Shillong ban dawa pynrung ïa ka ktien Khasi ha ka khyrnit kaba phra jong ka riti synshar jong ka ri India. U la ong ruh ki jingïaleh ki long kiba jop namarba ka sorkar ka shim khia ban mynjur ïa ka resolution ban ithuh noh ïa ka ktien Khasi bad la phah sha ka sorkar kmie.
Kumta u la khot ka jingïatreilang da kaba pynmih ïa ki jingthoh bad ki jingdawa ban kyrsiew ïa ka sorkar Jylla ba kan tynruh ïa ka sorkar kmie ban ithuh bad pynrung noh ïa ka ktien Khasi ha ka khyrnit kaba phra jong ka riti synshar jong ka ri India.
U la ong ïa ka Jaidbynriew yn ithuh lada ka ktien ka im, kumba ka ktien ka ong, “Haba im ka ktien im ka Jaidbynriew”, bad lada rung ka ktien Khasi ha ka khyrnit kaba phra, ka ri India kan ithuh ïa ka Jaidbynriew kum ka Jaidbynriew kaba kyrpang bad kan plie ruh shibun ki lad jingmyntoi.
U President ka KAS Shillong u Dr. DRL. Nonglait kum u ’riew shemphang, u la ong haba pyrkhat ïa ka jingwan u Thomas Jones sha ri Khasi da ka bor shemphang briew, lah ban ong ba u wan tang kum u missionari ka Balang Khristan kaba la ïoh ruh katto katne ki jingïarap na ka sorkar phareng ban seng skul bad ruh ban pynrung ïa ka rukom pyrkhat ki nongsynshar (English) ha ki Khasi.
U la ong ba u Thomas Jones kum u Welsh (colonised) um long u briew jong ka sorkar Bilat, ha ka jingshisha u long uba naduh la ka jong ka ri u la shah ibeiñ ha ki English.
U la wan ban shakri ïa kawei pat ka ri kaba la shah jop ha kijuh ki nongsynshar donbor. Ka jingshah ibeiñ ha ki English ka ïai beh ïa u wat haba u la wan sha ri nongwei haduh ki sngi ba khatduh ka jingim jong u, pynban um shym la pyndem ha ki hynrei tang ha ka bor lahduh jong U Blei, la ong u President.
U la ong ruh ba u Thomas Jones u la ïap noh shiteng rta haba u la shah beh beiñ namar ba u ïaleh ban pynïoh ïa ka hok ki Khasi. Ki nongshun jong u Thomas Jones, ki lah ban ïohi ïa u kumba u la shah jop, hynrei ka jaitbynriew Khasi kan ym klet noh ïa u.
U la ong u Thomas Jones un ïai im kum u kpa ki dak thoh Khasi, u nongseng ïa ka nongrim ba neh ka thoh ka tar Khasi bad skul Primary. Kat ïa kaba u lah, u Thomas Jones u la ai bad u la aiti ruh ïa ka jingim. Hato don ki jingai kiba kham kordor ïa ka jaitbynriew Khasi ban ïa kine?.
U Rev. HCT. Sumer u la ong, ka long kaba pynsting ïa ka jingsngew-kitram kum ka jaidbynriew Khasi haba la ïoh ban rakhe ïa ka 22 tarik Jylliew kum ka “Thomas Jones Day”. Ka dei shisha kum ka jaidbynriew Khasi ka dei ban kynmaw burom ïa u Thomas Jones uba long u nongrah jingshai bad u nonglehbha ba nyngkong eh ïaka jaidbynriew.
Ngim lah ban len ba dei lyngba ka jinglenlade bad ka jingtrei shitom jong u, la thaw dur thymmai bad la kyntiew ïa ka jaidbynriew Khasi Jaiñtia kumne kumba ka long mynta, la ong u Bah Sumer.
U la ong ha shwa ka jingwan jong u Thomas Jones sha kine ki lum Khasi, ngi long ki briew kiba sah ha ka jingdum bad kiba la shah ibeiñ ha kiwei pat ki jaitbynriew kum ki dkhar ki kling bad kiwei kiwei namar ka jingbym don ïa ka thoh ka tar bad ka jingduna ha ka shemphang shembuit.
Hynrei mynta pat da ka jinglenlade bad jingnoh synñiang jong u Thomas Jones la pynkylla dur thymmai noh ïa ka jaitbynriew bad la kyntiew ïa ka burom ka ijot jong ka sha kata ka kyrdan kaba ïaryngkat bad kiwei pat ki jaidbynriew jong ka pyrthei, la ong u Bah Sumer.
