Mairang, Naitung 17:
Ka lyngkhuh sngi ïap kaba 188 jong u Syiem Tirot Sing Syiem, Syiem ka Hima Nongkhlaw sa shisien pat kala long biang ka sngi sah kynmaw ïa kiba bun balang khamtam ïa ki khun ki hajar ka Hima Nongkhlaw ba kin kynmaw biang ïa ki matti jong une u riew Khraw.
Kum ka dak ban kynmaw burom ïa ka lyngkhuh sngi ïap jong u Tirot Sing Syiemlieh, na ka liang u Syiem bad ka dorbar jong ka Hima Nongkhlaw ka la pynlong ïa ka jingïalang ha madan mot Tirot jong ka shnong Mairang Mission ha kaba u Myntri Rangbah ka jylla u Conrad K Sangma u la wan ban sakhi lang kum u kongsan bad leit buh syntiew ruh ha u mot jong u Tirot Sing, ha ryngkat ka jingïasynran lang u CEM ka KHADC Bah Pyniaid Sing Syiem, u Chairman ka State Planning Board u Bah Metbah Lyngdoh, u MDC ka Mairang Bah Batskhem Ryntathiang, ki ophisar na ki tnat treikam bapher bapher, ki myntri ka hima Nongkhlaw, ki khynnah skul, ki nonghikai bad kiwei kiwei.
Haba kren kum u kongsan, u Myntri Rangbah u la ong, “Haba ngi rakhe ïa kane ka lyngkhuh dap 188 snem ka jingkhlad noh u Tirot Sing, kaei kaba ngi donkam ban kynmaw ka long ba ym ba ngi kynmaw burom tang ïa kane ka 188 snem ka jingkhlad u Tirot Sing hynrei kaba kham kongsan ka long ba ngi rakhe ïa ka jingim jong u.”
“Ha kum kane ka jingïalang ba kongsan, nga kwah ban ïathuh ïa baroh kiba don hangne khamtam ïa ki khynnah skul kiba la ïadon lang ba kum ki nongshong shnong ka jylla, ngi dei ban tip ïa kaei ba u Tirot Sing u la leh, ki jinglong ki jong u, ki jingngeit ki jong u, ka jinglong ban ieid ïa la ka ri bad ka jingshlur jong u bad kane ka sngi kan long kaba lehnohei lada ki paidbah kim tip shuh bad kynmaw ïa kine ki jinglong ba u Tirot Sing kiba u ju don,” ong u Myntri Rangbah.
Shuh shuh u la ong, kaei kaei kaba kongsan ba dei ban kynmaw haba rakhe ïa kane ka sngi, “Ngi kynmaw ïa ka jingïap donburom jong u hynrei ngi rakhe ïa ka jingim jong u, kumno u la aiti ïa la ka jingim na ka bynta la u paidbah. Kane ka dei ka phang kaba kongsan ïa kaba nga kwah ban sam khamtam ki samla mynta ka sngi ba lada ngi bud tang khyndiat ruh ïa ki dienjat jong une u nongïalam nga tharai ngin lah ban leh shibun kiei kiei na ka bynta ka jaidbynriew bad kumjuh ruh ka jylla.”
U Myntri Rangbah u la ong, ba u dang ïakren bad u Chief Executive Member jong ka KHADC, bad la ïakren ruh shaphang ka documentation. Kumba shipew sngi mynshwa ne shitaiew eiei, ka KHADC ka la shim ïa ka rai bad ka la wan ban ïakynduh ba ka sorkar kan kyrshan ïa ki ban leh bniah ha ka ban wad ïa ki jingtip bapher bapher shaphang ki riti ki dustur bad ki riewkhraw kiba la khlad noh.
“Nga la ïohi mynta ba ïa kine kiei kiei baroh ngim shim la don kita ki jingthoh ba tikna kumba ka dei ban long. Nga la ju ïakren shaphang ka jingthoh ai report kaba dei naduh ki 1800, kaba kyrteng ka Herbert Report bad ngi dang don ïa kane ha jingthoh bad ngi haduh kine ki sngi bad kumta ka jingthoh naduh ki por jong ki phareng ka dang don bad ngi haduh kine ki sngi namar ba ki la sumar bha hynrei bun na ki jingkyntiew shaphang ki riti ki dustur, ki nongïalam ba khraw bad kiwei ki jingtip shaphang ki mynnor kim don bad ngi. Kumta ka wanrah ka jingjynjar ba khraw lada ngi kwah jingtip kumjuh ruh kumno ki pynïaid ïa ki kam ki jam lada ngi kwah ban ïa nujor haba ngi kwah ban kham pynbha ïa ki,” ong u Myntri Rangbah.
Shuh shuh u la ong, “Namarkata nga dap da ka jingkmen ba kum ha kane ka sngi kaba kyrpang, nga kyrpad ïa u CEM ba ynda ki la sdang ban trei kam ïa kane ka jingthmu ban kyntiew noh ïa ki jingtip bapher bapher jong ka mynnor shaphang ka dustur Khasi, nga kyrpad ïa kiba kin wad ruh ïa ki jingtip bniah shaphang u Tirot Sing ba ngin ïoh tip shuh shuh ban ïa kaei kaba ngi la tip lypa mynta bad kan ïarap shibun ruh ïa ki pateng ban sa wan”.
U la ong ruh, “Ngi kwah ba ngin ym kyntiew tang shaphang ki nongïalam ba pawnam kum u Tirot Sing bad u Patogan Sangma bad kiwei ki nongïalam hynrei ngin buh jingthoh kumjuh ruh shaphang ki riti ki dustur, ki jingtip shaphang ka mynnor jong ki bynriew ka Jylla bad nga pyntip ba ka Sorkar Jylla mynta ka kyrshan lem ïa ka KHADC bad kiwei ki District Council ha ka jingkwah jong ki ba ïa kine ki jingtip kin buh jingthoh noh bad artad ban wad bniah shuh shuh.
Halor ka dorkhas ban pynbha ïa ka ophis jong ka Hima Nongkhlaw bad ban pynitynnad shuh shuh, u la ong ba ka dei kaei kaei kaba kmen eh ban leh bad ba yn sa ïakren ban pynbha ïa kane ka ophis jong ka Hima.