Shillong, Naitung 18:
Ha ki khyndiat sngi kiba la dep, ki paidbah nongshong shong shnong ka jylla ki la don hapdeng ka jingsheptieng ban bam ïa ka doh masi hadien ba la lap ba u masi u don ïa ka jingpang ‘Lumpy Skin Disease’ lane ka jingpang kaba mih khñiang ha ka snieh doh.
Kumba ka long mynta, ka sorkar ka la buh ïa kawei ka jaka shoh doh kaba la tip kum ka Abattoir kaba don ha Mawïong ka ban khmih ïa ka koit ka khiah jong ki mrad hashwa ban ot bad ban die ïa ki sha ki jaka bapher bapher.
Ban ïoh ïa ka jingshai kaba kham bniah la ka long kaba shngaiñ ne em ban bam ïa ka dohmasi bad ka dohsniang ha kine ki por kiba mynta, na ka liang U Nongsaiñ Hima u la leit ban wad jingtip na katei ka jaka kaba ka sorkar ka la buh ban shoh doh bad ban peit bniah ïa ki mrad kiba ot ha katei ka jaka.
Haba ïoh ban ïakren bad u Bah Kitbok Mylliem Umlong, uba bat kum u Social Secretary bad uba dei u Incharge jong ka Abattoir ha Mawïong, u la ïathuh ba katei ka jaka ka dei ka jaka kaba bit kaba biang bha ban shoh doh bad ka la ïarap shibun eh naduh ka um, ka jingkhuid jingsuba ka la biang lut nadong shadong khamtam ïa ki briew kiba bam ïa ka doh kaba ot ha katei ka jaka ka long kaba shngaiñ bha ban bam namar ba hashwa ban ot ïa ki mrad, ki doktor ki la khmih bha shwa hashwa ban rah sha ki dukan ban die ïa ki bad lada ki doktor ki lap ba ka mar ka long kaba kumne kumtei, kim ju shah shuh ban rah ïa ka mar sha ki dukan ban die.
U Bah Umlong u la ong ba ka doh kaba ki phah ot ha katei ka jaka ka long kaba shngaiñ ban bam da ki paidbah hynrei ïa kaba ot sha kiwei pat ki jaka um tip satia hynrei ka dei ka kamram jong ka sorkar ba kan peit bad khmih halor kane ka jingleit ot ïa ka doh sha kiwei pat ki jaka.
“Na ka bynta kane ka jaka ot doh hapoh Mawïong ka dei kaba long khuid, kaba biang bha bad kaba shngaiñ ban bam,” la ong u Bah Umlong.
U la ong hadien ba la pynbna ba ki masi ki don ïa katei ka jingpang snieh doh, kiba bun briew ki briew ki la sheptieng ban bam ïa ka doh bad ka jingwan shoh doh jong ki briew ha katei ka jaka ka la hiar bha ha kitei ki sngi ha kaba kiba wan ot ïa ka dohsniang kiba ju don 100 tylli, ka la hiar sha ka 25-30 tylli eiei katba ïa ka jingot ïa ka doh masi la pynsangeh bad khlem ot shuh satia namar ba ym don ba thied dohmasi shuh.
“Ha ki taïew bad ki bnai kiba la dep, ka hiar shaba palat haduh ba khlem ot shuh ïa ka dohmasi ruh namar ba ym don nongthied bad ki paidbah ruh ki tieng hynrei ha ka jingshisha ïa ka doh kaba mih nangne, la da khmih da ki doktor ha ryngkat ka jingai da ki syrnod,” la ong u Bah Umlong.
U la ïathuh ba ha kine ki sngi, ka ïew die dohsniang ka la sdang ban kiew biang ha kaba ki ju poi kumba 85-90 tylli eiei ki mar katba ka dohmasi pat la ot kumba 4-5 tylli eiei ha ka shisngi.
U la ïathuh ba ki malik kiba wan ban phah ot dohmasi ha katei ka jaka, ki ïoh ïa ka syrnod na ki doktor ban pynshisha ba ka la long kaba biang ban die sha dukan bad ban bam da ki paidbah khlem artatien hynrei ïa kaba la ot sha kiwei pat ki jaka pat, u la ong ba um lah satia ban ong eiei hynrei u la batai tang ïa ki mar kiba la ot ha katei ka jaka ha Mawïong.
U la ong ba ka jingïoh jong ki ïa katei ka jaka ka long ka jingkmen kaba khraw bha namar ka long kaba khuid, kaba suba bad kaba bit kaba biang.
U Bah Umlong u la ïathuh ba ki doktor kiba peit ïa ka koit ka khiah jong ki mrad ha katei ka jaka, ki la poi ha katei ka jaka man ka sngi naduh ka por 5 shiteng lane 6 baje eiei mynstep bad ki la don haduh ka por 4 lane 5 baje janmiet bad kitei ki doktor ki la peit thik pa thik ïa ki mrad kata naduh ka hashwa ban ot ïa ki mrad da kaba leh ïa ka ‘Antimortem’ bad ynda la dep ot ïa ka doh pat, ki la khmih sa ïa ka ‘Postmortem’ ïoh lehse ki don ki dohjem shapoh jong kitei ki mrad kim long satia ban bam kum u tor lane u dohnud bad lada lada lap ba kim long ban bam, ki doktor kim shah satia ban rah sha ki dukan ban die hynrei la hap ban tep bha noh ïa ki.
U Bah Umlong u la ïathuh ba ïa ki mrad hashwa ban ot ïa ki, la hap ban buh lypa kumba 3-4 sngi eiei khnang ba ki doktor kin ïoh ban peit bad ki nongphah ot doh kim lah ban shu wanrah bad shu ot kumto.
U Bah Umlong u la ong ba kiba bun ki masi kiba la ot ki dei kiba napoh kane ka jylla katba ki sniang pat kiba bun ki dei kiba wan poi nabar ka jylla bad ïa ki masi kiba dei napoh kane ka jylla ha ki sngi kiba la dep, ym shem la lap satia ba ki don ïa katei ka jingpang snieh doh namar kum ki nongthied kim thied lada ki masi ki pang namar lada ki thied, kin shah kyntait ha katei ka jaka bad ka jingduhnong kan long sha ki nongthied hi.
U la ïathuh ba ha kine ki sngi kiba mynta, ka ïew ïadie ïathied ïa ka doh ka la sdang ban long biang kumba ju long khamtam ka ïew die dohsniang hynrei ka ïew die dohmasi pat, ki nongwan phah ot dohmasi ki duna bha namar ha ki por kiba mynshwa ki nongwan ot ïa ka dohmasi ki don haduh kumba 34-35 ngut eiei ha ka shisngi hynrei mynta pat ki malik kiba wan ban ot dohmasi ha katei ka jaka, ki la don sa tang 5 ngut ha ka shisngi kiba la wanrah tang 5 tylli ki mar ban ot.
U la ïathuh ba namar ba kiba wan ot ïa ka dohmasi ha katei ka jaka ki duna bha kiba wan, kumta ki nongtrei kiba ot ïa ka doh ruh ki la don sa tang 8 ngut katba ki nongot ïa ka dohsniang pat ki don kumba 45-50 ngut eiei.
U Bah Umlong u la ong ba wat ki paidbah ki don ka jingtieng ban bam ïa ka dohmasi bad ka dohsniang hynrei u la kyntu pat ïa ki ba kim dei ban don kano kano ka jingsheptieng namar ka doh kaba ot ha katei ka jaka kaba don ha Mawïong ka long kaba bit kaba biang ban thied bad ban bam da ki paidbah watla um lah ban bah khlieh ïa kiwei pat kiba ot sha kiwei ki jaka.
“Nga kyntu ïa ki nongbam ba ka doh hi kaba mih napoh Mawïong ka long kaba la shngaiñ ban bam, kim dei ban artatien. Kata nga shu kyntu khnang ban ïa bha kam bha jam lem namar ba ngi la ïakynduh ha ka jingeh jingjynjar ngi kum ki nongot doh hangne hapoh Mawïong,” la ong u Bah Umlong.
U Bah Umlong u la kyntu bad wer lem ruh ïa kiwei ki malik ba kin wan ban phah ot doh ha katei ka jaka khnang ba ki paidbah kiba bam kin don ka jingshngaiñ ban bam ïa ka bad lada ki bun kiba wan ban phah ot doh ha katei ka jaka kan long ruh kum ka lad ai kam ai jam ïa ki nongtrei.
“Ngi kyntu ïa ka sorkar ba kan peit lem haduh katne ba ka hiar ka ïew, ngi mynta ngi ïakynduh jingeh ïa ka bai pyndonkam bording ruh,” la ong u Bah Umlong.
Ha kaba ïadei bad ka dor ka jingot ïa ki mrad ha katei ka jaka, u Bah Umlong u la ïathuh ba ïa ka masi la kheiñ T. 2 shi kilo da kaba thew im katba ïa u sniang pat la kheiñ tang ka bai thang kaba long T. 70 uwei.
