Shillong, Jymmang 01
U Myntri Rangbah ka Jylla Conrad K Sangma ha ka sngi Thohdieng u la pynbna ba u la plie paidbah ïa ka skhim CM-LIGHT bad la phah ïa ka pisa kaba T.5,000 marwei sha ki palat 11,000 ngut ki nongtrei bylla sngi, kiba la dep ban pynrung kyrteng, da kaba sei na ka T.400 klur kaba la lum kum ka ‘Labour Cess’, katba u la pynpaw ba ki projek ba shongdor T.29,000 klur ka la ai kam ïa ki 20,000 ngut ki briew ba na ka Jylla.
Haba ai jingkren ha ka sngi ba rakhe ïa ka ‘International Workers’ Day’ ba la pynlong da ka Ophis jong u Labour Commissioner, ka Meghalaya Building & Other Construction Workers Welfare Board, u Myntri Rangbah ka Jylla u la pynïahap ïa ka jingkiew jong ka roi ka par jong ka Jylla bad ka bha ka miat jong ki nongtrei bad ka jingthaw kam thaw jam.
“Ka Meghalaya ka dei ka Jylla kaba long ba-ar ha ka jingkiew jong ka ïoh ka kot ha ka Ri, ha ka thaiñ Shatei Lam-Mihngi, khlem pep ngi dei ka Jylla kaba kiew sted bha ha ka ïoh ka kot” la ong u Conrad bad u la ong, “Ym tang ba ngi kiew sted, hynrei kaba kham kongsan ka long ba ngi la nang kiew shuh-shuh ka ïoh ka kot, bad kane kam dei kaba shu jia shisien ne shisnem, hynrei ngi la lah ban pynneh ïa ka jingkiew kaba long 10%.
U Conrad u la ong, lyngba kane ka jingkiew kaba 10%, la don kumba 29,000 klur ki projek ha ki jingtei kiba dang ïaid, katba dang ïakren bad bynrap ba ki don 5000 tylli kum kine ki projek kiba shongdor T.29,000 klur.
Shuh-shuh u Conrad u la ong ba, kine ki T.29,000 klur ki projek ki la ai kam ïa ki 20,000 ngut ki nongshong shnong ka Jylla bad u la kdew ruh ïa ka polisi ai bainong bylla jong ka Jylla. “Ka Meghalaya ka dei kawei na kiba heh ka bainong bylla, ha ka jingshisha ngi don ha ka kyrdan kaba lai ha ka Ri bad kaba heh tam ha ka thaiñ Shatei Lam-Mihngi ha kaba ïadei ka dor jong ki nongtrei bym don kano-kano ka jingtbit” u la ong.
U la pynpaw ba kiwei ki Jylla ha ka thaiñ Shatei Lam-mihngi ki ai kumba T.400 tyngka shisngi, katba ka Meghalaya ka ai T.525 tyngka shisngi na ka bynta ki nongtrei bym pat tbit, kaba heh tam ha ka thaiñ Shatei Lam-Mihngi bad ka dor kaba heh tam ha ka ri ka long T.581 tyngka kaba dei ka Jylla Karnataka bad kaba ar ka dei ka Jylla Goa kaba long T.535 tyngka bad ka Jylla Meghalaya ka long ha kyrdan kaba lai.
U Conrad u la ong haba ïa nujor ïa ka ïoh ka kot jong kine ki Jylla, ka Meghalaya ka kham duna hynrei ka polisi ka pynthikna ba ki nongtrei ki bym tbit ki ïoh ïa ka bainong ha ka dor ba T.525 tyngka ha ka shisngi, kaba pynthikna ïa ka jingkiew ka ïoh ka kot bad ka jingpyntreikam ïa ki projek kiba T.29,000 klur ki ïoh jingmyntoi na kane.
“Ka don ka daw balei ba ngi la leh namar ba ngi kwah ban pynthikna ba kane ka jingkiew ka ïoh ka kot kan pynkylla sha ki kam, Kumta, la thaw 20,000 tylli ki kam thymmai bad baroh kine ki nongtrei ki ïoh ïa kawei na ki dor kaba heh tam ha kaba ïadei bad ka jingsiew jong ki,” la ong u Conrad.
Haba pynbna ïa kane ka skhim thymmai, u Myntri Rangbah ka Jylla ula ong, “Ngi wanrah ïa ka prokram thymmai kaba la khot ka CM-LIGHT (ka jingïarap ïa ka kamai kajih na u Myntri Rangbah ka Jylla bad ka jingkylla ha ka koit ka khiah), ngin ai pisa T. 5000 sha uwei pa uwei na phi baroh kumba 11,000 ngut tam ki nongtrei ha baroh kawei ka Jylla ba kin ïoh ïa kane ka jingmyntoi.”
U la ong ba ïa ka T. 5000 yn sdang noh ban pynpoi sha ka ‘Bank Account’ jong ki nongtrei bad kane ka wan na ka 1% kaba la lum na ki projek pynroi kiba shongdor palat ïa T.10 lak tyngka namar ba 1% la siew na ka bynta ka ‘Labour Cess’.
U Conrad u la pynshai ba katkum ki aiñ ka 1% la ju shim kum ka ‘Labour Cess’, ka pisa ba la lum ka la kot sha ka T.400 klur tyngka ha kaba ïadei ‘Labour Cess’ kaba don ha ka jingpyndonkam jong ka tnad treikam bad kane ka long namar ka jingkiew ka ïoh ka kot.
Haba pynsngew ïa ki jingmyntoi kiba la ai mynta sha ki nongtrei bylla ba la register ïalade. “Ka jingïarap song pisa na ka bynta ka jingpule na ka T.100 sha ka T.14,300, ka jingïarap song pisa ban ïathoh shong kurim kaba la ai haduh T.8000, ka jingmyntoi ïa ki nongbylla longkmie ba armet kaba kot haduh T.10,000, ka bai bam ïa ki longïing ba kot haduh 50% ka baibam bad T.1500 shibnai hadien ba ki la shongthait, ka jingïarap song pisa ha ka jingleit ontep ïa kiba ïap kaba kot haduh T.5000, ka jingïarap song pisa ïa kiba leit sumar kaba kot haduh T.10,000”. Nalor kane,u la pynpaw ruh ba ka don ruh ka ‘Life Insurance ba T.2 lak nalor ka T.2 lak haba aksiden.
U Myntri Rangbah u la pynbna ïa ka jingkyrshan ïa ki skul lyngba ka Cess Fund , “Mynta ki don ki skul ki ban sa ïoh ïa ki jingmyntoi bapher-bapher haba ïadei ka jingpyntrei ïa ki jingtei. Ngi don 12 tylli ki skul kaba ngi kyrshan ha baroh kawei ka Jylla bad kine ki skul kin ïoh ïa ka song pisa ban tei ïa ki jingtei, ka dei kumba T.50 lak ïa kawei ka skul ban ai na kane ka pisa” ula ong.
Haba pynpaw ba kane ka jingkyrshan ka wan ha ryngkat ka kyndon, ula ong “5% na ka bai rung skul ha kine ki skul kan long ïa ki longïing jong ki nongbylla jong ngi bad kine ki khynnah kin ïoh ïa ka jingpule ei, phim lah ban shim ïa ka bai pule na ki”.
