Shillong, Naitung 24:
Ka shlem treikam jong u Assistant Director ka Horticulture, Mushroom Development Centre, Upper Shillong kaba dei ka tnad hapoh ka Directorate of Horticulture ka la pynithuh ba ki don 18 jait ki tit khlaw kiba long ban bam hapoh ka Jylla.
Kine ki kynthup ïa u tit bon, tit stem, tit sia, tit thylliej masi, tit stem, tit tyndong, tit rngaw/tit tyngab, tit lung/tit soh-ot, tit lbong hati, tit doh, tit snier masi, tit dieng, tit thnaw syiar, tit tung, tit shkor-blang, tit kdait, tit dorbar bad tit dud.
“Ki tit ba long bih ne ki ‘tit buid’, ha kawei ka liang ki don la ki jong ki jinglong bad ka kham eh ban pynithuh ïa ki. Ngi hap ban peit bniah lyngba ka ‘Molecular Detection’ khnang ba ngin lap la u long uba don bih ne em,” la ong u Asst. Director ka Horticulture, Mushroom Development Centre, Upper Shillong, Bah K. Kharpran haba kren bad u nongthoh khubor.
Haba kdew ba watla ki jingwad bniah halor u tit ba long bam ki la bun, u Bah Kharpran u la ong ba kumba ka long mynta, ka jingwad bniah halor u tit ba long bih ha ka Jylla ka dang duna.
“Ka jingwad bniah halor ki tit ba long bih ka dang ïaid shakhmat mynta,” u la ong.
Haba batai bniah halor ki dak ki shin jong ki tit ba long bih, u la ong ba kawei na ki jinglong jong ki ka long ba ki don ïa ki jingat lane ‘Warts’ (ha ki bynta ba nalor jong u tit).
“Lada ki don ïa ka jinglieh phalang ha ki sangap (Gills), kata ki long bih. Sa kawei na ki dak ki shin ban pynithuh ïa u tit ba long bih ka long ba u don ïa ka kynja sati (Ring/Skirt) hapdeng jong u jyntang bad u don ruh ïa ka jingsma bym sngewtynnad lane um don ka jingsma iwbih kum u tit,” u la ong.
U la ong ruh ba lada u tit u don ïa ka jingpynshong ha ka rukom jong ka pela na sha trai, u don ïa ka met kaba rong phyrnai lane kaba phalang, ka jinglam stem lada khoh ïa ka bynta ba nalor– kata ka pyni ïa ki dak ki shin ba u dei uba long bih.
U Bah Kharpran u la kyntu ruh ba hadien ba la dep kheit ïa u tit na khlaw, dei ban da sait khuid bha ïa u bad pdem ruh ha ka um-mluh.
“Ki don ruh ki khep ha kaba ki bseiñ bad ki jakoid ba long bih ki ju ïaid lynti bad leit dem ha ki tit kiba mih ha khlaw. Kumta dei ban da sait bha bad pdem um-mluh bha haba la dep kheit,” u la ong.
Haba kylli, u la ïathuh ba ka tnad ka ju sam ïa ki kot lyngkdop ban pynsngewthuh paidbah halor ki jait tit ba long bam.
“Kito kiba die ïa u tit ki la ithuh lypa bad ki die beit tang ïa uba long ban bam. Lyngba ka jingshem na ki jingïakren bad ki ’riew rim, ka jingtip jong ki kaba ki don shaphang u tit ka long kaba ïar – kata kino kiba long bad bym long bam bad kane ka hiar pateng-la-pateng,” ong utei u heh ophisar ka tnad Horticulture.