Shillong, Nailar 01:
Ki arngut ki nongshong shnong ka Shangpung Mission, West Jaiñtia Hills, ki la ujor sha ka Meghalaya Lokayukta halor ka jingkynnoh ba ka la don ka jingpyndonkam bakla ïa ka pisa paidbah ba la mang da u Executive Engineer, PHE Department, RWS Jowai Division, West Jaiñtia Hills, Meghalaya ban shna ïa ka jaka pynlang bad pynkhuid ïa ki ñiut bad jaboh jabaiñ lane ka ‘Solid Liquid Waste Management (SWLM) Plan/Scheme’ ha Shangpung Mission.
U Bah Kenneth Anderson Ïakai, bad u Bah Daroiki Ïakai ki la pynlong mamla ïa u Deputy Commissioner ka West Jaiñtia Hills, Executive Engineer (PHE), RWS Division, Jowai cum Member Secretary, District Water & Sanitation Mission, Jowai, Block Coordinator, Laskeiñ Block, District Swachh Bharat Mission (Gramin), West Jaiñtia Hills, Jowai, Bah D B Langstang, Secretary ka Dorbar Shnong Shangpung Mission, Bah Rocking H Wann, Chairman ka Village Water & Sanitation Committee, Shangpung Mission, u Bah Karmel Langstang, Secretary, Village Water & Sanitation Committee, Shangpung Mission, bad u Bah Peternal Wann, Treasurer, Village Water & Sanitation Committee, Shangpung Mission ha katei ka jingujor.
U Bah Kenneth Anderson u dei ruh u General Secretary ka seng Meghalaya People’s United Front, Shangpung Unit, West Jaiñtia Hills, katba u Bah Daroiki u dei u Vice-President ka Meghalaya People’s United Front, Shangpung Unit, West Jaiñtia Hills. Hynrei ki la pynshai ba ki la ai ïa ka jingujor kum ki nongshong shnong bad ym kum ki nongkitkam kane ka seng.
Ha ka jingujor jong kitei ki arngut, la kdew ba ha u bnai Lber jong u snem 2018, u Bah MC Suchiang uba dei u Secretary ka Village Water & Sanitation Committee jong ka shnong Shangpung Mission, u la thoh da ka shithi kyrpad sha u Executive Engineer, PHE RWS Division, Jowai ban shna ïa kawei ka jaka pynlang bad pynkhuid ñiut ha kane ka shnong khnang ban wanrah ïa ka jingkhuid.
Halor katei ka shithi, na ka liang u Executive Engineer PHE, RWS Division, Jowai ha ka 11 tarik Nailur, 2018, u la ai ïa ka Work Order kaba 12 lak tyngka ban shna ia katei ka jaka theh ñiut ha Shangpung Mission.
Ha ka saiñdur ban shna ïa kane ka jaka theh ñiut, ki jingtei ki kynthup ïa ka Community Compost Tank, Community Storage Shed bad ki Household Water Soak Pit.
Katkum kata ka work order, ïa ka 12 lak tyngka yn pyllait ha ki lai bynta ne lai instalment bad ïa ka kam dei ban pyndep hapoh 60 sngi, kata, hapoh u Naiwieng 2018.
Shuh shuh ki nongujor ki la kdew ba ha ka 23 tarik Naiwieng, 2020, u District Block Coordinator, Laskeiñ Block, District Swatch Bharat Mission (Gramin), Jowai, u la ai ïa ka kaiphod kaba ïadei bad katei ka jaka theh ñiut ha Shangpung Mission, bad katkum kata ka kaiphod, la pyni ba la dep ban shna ïa ka Community Compost Tank bad Storage Shed hynrei ka jingshna ïa ki Household Water Soak Pit ka dang sah teng.
Ki la kdew ba katkum ka Work Order ba la ai da u Executive Engineer, ïa ki kam baroh yn hap ban pyndep hapoh 60 sngi, kata, hapoh u Naiwieng 2018. Hynrei wat haduh ka 23 tarik Naiwieng, 2020, ka jingshna ïa ki Household Water Soak Pit kam pat dep satia wat hadien ar snem kumba la kdew ha ka kaiphod u District Block Coordinator, Laskeiñ Block.
Na ka liang u Bah Daroiki Ïakai haba pan jubab lyngba ka aiñ RTI na u Executive Engineer, PHE RWS Division, Jowai uba dei ruh u Member Secretary, District Water & Sanitation Mission, Jowai u la pyntip ba la dep ban siew lut ïa ka pisa ban shna ïa katei ka jaka theh ñiut sha ka Village Water Sanitation Committee, Shangpung Mission bad ym sha ki nongshong shnong kiba dei ban ïoh bynta lane ki beneficiaries. Uta u Executive Engineer u la pyntip ruh ba ka jingtei ïa katei ka jaka theh ñiut kam pat dep satia.
Ha ka 18 tarik Rymphang, 2021, kitei ki arngut ki nongujor ki la thoh sha u Executive Engineer (PHE), RWS Division Jowai, ban ujor pyrshah ïa ka Village Water Sanitation Committee, Shangpung Mission halor ka jingbym lah jong ki ban pyntreikam hok ïa katei ka skhim ban shna ïa ka jaka theh ñiut kaba la mang na ka bynta ki nongshong shnong. Ki la kyntu ruh ba dei ban leh eiei pyrshah ïa ki dkhot jong kane ka Committee.
Ha ka 22 tarik Rymphang, 2021, u District Coordinator, Laskeiñ Block, District Swatch Bharat Mission (Gramin), Jowai, u la ai ïa ka kaiphod jong u halor katei ka jingshna bad la shem ba ka jingdep ban shna ïa ki Household Water Soak Pit ka long tang 79% katba ïa ka jingshna ïa ka 21% kaba sah ka khlem pat sdang satia. Ha kane ka kaiphod la ai jingmut ba katei ka Committee ka dei ban pyndep ïa ka kam kaba sah hapoh 15 sngi bad lada kam lah, yn sa leh eiei pyrshah ïa ka.
Shuh shuh kitei ki nongujor ki la phah da ka shithi sha u Executive Engineer (PHE), RWS Division, Jowai ha kaba ki la pynpaw ia ka jingpyrshah ïa ka jingthmu jong katei Committee ka Shangpung Mission ban pynphai noh ïa ka pisa kaba la mang. Ha kajuh ka por, ki nongujor ki la dawa ba dei ban leh da kaba tyngeh pyrshah ïa katei ka Committee halor ka jingbym lah ban pyntreikam ia katei ka skhim.
Watla katta ruh, ki la ong ba ha ka 5 tarik Ïaïong, 2021, u Executive Engineer (PHE), RWS Division, Jowai u la pyntip sha kitei ki nongujor ba katkum ka jingbthah na ka District Swatch Bharat Mission, West Jaiñtia Hills district, ka Village Water Sanitation Committee, Shangpung Mission ka la da dep ban pynphai noh ïa ka pisa kaba dei na ka bynta ka jingbym pat lah ban pyndep ïa ka kam kaba dang sah, kata, 21%, bad kata ka pisa ka la kot sha ka 1 lak, 19 hajar tyngka. Ïa kane ka pisa la pynphai ha ka 26 tarik Lber, 2021.
Nalorkata, kitei ki nongujor ki la ïathuh ba ki la dep ban ai ïa kiba bun ki jingujor bad jingkyrpad sha ki bor ba dei khmih ha kaba ki la pyntip shaphang ka jingpyndonkam bakla ïa ka pisa da katei ka Committee ka Shangpung Mission.
Ki la kynnoh ruh ba katei ka Committee ka la sei be-aiñ ïa ka pisa kaba dei jong ki nongshong shnong bad ki briew kiba don job card. La kynnoh shuh shuh ba la sei wat ïa ka pisa ha ka kyrteng jong ki briew kiba la khlad lane kiba don artylli ki Job Card, kata, la sei be-aiñ ïa ka pisa ha ka kyrteng jong kiba bun ngut ki briew kiba dei na kajuh ka longïing.
Nalorkata, la kynnoh ba ki la don ki kyrteng jong ki briew kiba la mih ban pyni ba ki dei ki nongïoh bynta na katei ka skhim ban shna ïa ka jaka pynlang ñiut. Hynrei kitei ki nongujor ki la kynnoh ba kita ki briew kiba la mih kyrteng ki khlem ïoh jingmyntoi eiei.
Shuh shuh kitei ki nongujor ki la kam ba haba ki la ïakren bad ki nongshong shnong kiba la ïoh bynta na katei ka skhim SLWM, la ong ba ka jingshna ïa ki Household Soak Pit ki khlem long katkum ka saiñdur ba la mang ha ka skhim. La ong ruh ba katei ka Committee ka khlem pyntreikam ïa ka jingshna katkum ki kyndon ba la buh.
Ki la ong ruh ba na ka por sha ka por, ki la leit ban mih sha ki bor ba dei khmih ban kyrpad ban buh da ka jingtohkit ha kaba ïadei bad ka jingpyntreikam ïa katei ka skhim, hynrei kita ki bor ba dei khmih ki khlem leh eiei.
Namarkata, da ka jingbym don lad shuh, kitei ki nongujor ki la ong ba ki la hap ban ujor noh sha ka Lokayukta da ka jingkyrpad ban bthah ba dei ban pynlong da ka jingtohkit da ka kynhun kaba laitluid ha kaba ïadei bad ka jingpyntreikam ïa katei ka skhim.
Ki la kdew ba ka jingleh jong ki katto katne ka la wanrah ïa ka jingduhnong na ka bynta ki paidbah nongshong shnong bad kito kiba dei ban ïoh jingmyntoi na ka skhim ba la mang da ka tnat PHE ha ka shnong Shangpung Mission.
Ki la kynnoh ba ïa ka pisa paidbah ba la mang ban shna ïa katei ka skhim, la pyndonkam bakla ban ïohnong shimet. Namarkata, ki la ong ba la donkam ïa ka jingtuklar jong ka Meghalaya Lokayukta halor kane khnang ban pynsangeh noh ïa ka jinglutksan jong ki nongshong shnong bad ban ïoh biang ïa ka pisa ba la pyndonkam bakla ban ïoh ban pyndep ïa katei ka skhim kumba la mang.
Ki la kdew ruh ba ki la dep ban ujor da ka mukotduma sha ka Meghalaya High Court halor katei ka kam, hynrei ha ka 26 tarik Nailur, 2023, ka ïingbishar ka la ai hukum ba ki nongujor ki lah ban leit sha kiwei pat ki shlem na ka bynta ban pynbeit ïa katei ka kam bad ki jingdkoh kiba ki la pynpaw.