La weng ïa 6 tylli na ka thup ki 12 tylli ki mar poh khyndew Atomic

Ka jingduna jong kine ki mar poh khyndew kiba kongsan lane ka jingdon jong ki ha tang katto katne ki jaka ka lah ban ïalam sha ka jingeh ha ka jingpynbiang mar.

Shillong, Nailar:

Ka ïingdorbar thawaiñ Rajya Sabha ha ka sngi Balang ka la ai jingmynjur ïa ka Mines and Minerals (Development and Regulation) Amendment Bill, 2023 ban wanrah jingpynkylla ïa ka Mines and Minerals (Development and Regulation) Act, 1957 (ba tip hangne kum ‘ka Act’).

Ïa kane ka Bill la ai jingmynjur da ka Lok Sabha ha ka 28.07.2023 bad lyngba ka jingïoh jingmynjur kane ka Bill ha ka Rajya Sabha, yn phah ïa kane ka Bill sha ka President jong ka ri India ban ïoh jingmynjur.

Ka MMDR Act, 1957 ka dei kaba la pynkylla ha u snem 2015 ban wanrah katto katne ki jingpynkylla ha ki kam kiba ïadei bad ka jingtih ïa ki mar poh khyndew bad kiba kham kongsan na kine ki dei ka rukom die lilam ïa ka jingai ïa ki ‘mineral concession’ ban wanrah ïa ka jingshai ha ka jingai ïa ki jingdon jingem marpoh khyndew, ban seng ïa ka District Mineral Foundation (DMF) na ka bynta ka bha ka miat jong ki briew bad ki jaka kiba shah ktah ha ki kam tih mar poh khyndew bad ban seng ïa ka National Mineral Exploration Trust (NMET) ban pynkhlaiñ ïa ki kam wad mar poh khyndew bad ban pynthikna ïa ka jingpynshitom kaba khlaiñ ïa kito kiba tih beaiñ ïa ki mar poh khyndew.

La pynkylla biang ïa kane ka Act ha u snem 2016 bad 2020 ban pynbeit ïa katto katne ki jingeh bad la pynkylla khatduh ïa ka ha u snem 2021 ban wanrah shuh shuh ïa ki jingpynkylla ha kine ki kam kum ka jingweng ïa ka jingïapher hapdeng ki ‘par captive bad merchant’, ka jingkynriah ïa ki jingai jingbit ban pynthikna ïa ka jingbteng jong ki mineral concession, ka jingkut jong ki hok jong ki nongbat concession kiba ïoh khlem ka jingdie lilam ki bym shym la wanrah ïa ki mining lease khnang ban pynthikna ba ki concession sha ki briew bad ki kynhun shimet ki wan tang lyngba ka jingdie lilam.

Hynrei, ki kam tih mar poh khyndew ki la donkam shuh shuh ïa ki jingpynkylla khamtam ha ka jingkyntiew ïa ka jingwad bad jingtih ïa ki mar poh khyndew kiba kordor kiba donkam na ka bynta ka roi ka par bad ka jingshngaiñ jong ka ri. Ka jingduna jong kine ki mar poh khyndew kiba kongsan lane ka jingdon jong ki ha tang katto katne ki jaka ka lah ban ïalam sha ka jingeh ha ka jingpynbiang mar.

Ka ïoh ka kot kaba don bynta ha baroh kawei ka pyrthei ka dei kaba don nongrim ha ki teknoloji kiba shaniah ha ki mar poh khyndew kum u lithium, graphite, cobalt, titanium, bad ki mar poh khyndew kiba jynjar ban shem. Ki mar poh khyndew kiba kongsan ki dei kiba donkam bha namar ka jingkut jingmut ka India ban pynkylla ïa ki jait bording bad ban long ka ri kaba lait na ka jingpynmih jaboh shuwa u snem 2070.

Kumta, la ai jingmut ban pynkylla ïa kane ka Act da kaba pyntreikam ïa ka Mines and Minerals (Development and Regulation) Amendment Bill, 2023. Namar ka jingpeit baroh kawei ka pyrthei ïa ki mar poh khyndew ba kongsan, kane ka jingpynkylla ka wanrah ïa ki jingkylla ha ki kam tih mar poh khyndew kiba kynthup: Ka jingweng noh ïa 6 tylli ki marpoh khyndew na ka thup jong ki 12 tylli ki mar poh khyndew atomic kiba la batai ha ka Part-B jong ka First Schedule jong ka Act, kiba long, ki mar poh khyndew ba don Lithium, ki mar poh khyndew ba don Titanium, ki mar poh khyndew ba don Beryl bad kiwei kiwei ki beryllium, ki mar poh khyndew ba don Niobium bad Tantalum bad ki mar poh khyndew ba don Zirconium.

Ka jingpynkupbor ïa ka Sorkar Pdeng ba kan die lilam ïa ki mineral concession na ka bynta ki mar poh khyndew kiba kongsan kiba batai ha ka Part D jong ka First Schedule jong ka Act. Ka jingkamai na kine ki jingdie lilam kan leit lang sha ki Sorkar Jylla kiba don bynta ha ka jingdie bad ka jingwanrah ïa ki exploration licence na ka bynta ki mar poh khyndew kiba jynjar ban ïoh bad kiba kongsan.