New Delhi, Nailar 08:
U Myntri Rangbah ka Jylla, u Conrad K. Sangma, ha ryngkat ka jingsynran lang u Lamphang ka Ïingdorbar Thawaiñ ka Jylla, u Thomas Sangma lem bad ka Kynhun Myntri ha ka Sngi Ba-ar ki la ïakynduh ïa u Myntri Rangbahduh ka ri, u Narendra Modi ha New Delhi.
Na ka liang ka kynhun ka la aiti ruh ïa ka dorkhas ha u Myntri Rangbahduh ban kyrpad ïa ka jingtuklar jong u halor ki mat ïadei bad ka Jylla.
“U Myntri Rangbahduh ka ri u la sngap ïa ki jingpynsngew jong ngi bad kular ban shimkhia ïa ki. Ngi ai khublei ïa u ba u la ai ïa ngi ïa kane ka lad,” la ong u Myntri Rangbah ka Jylla haba ïathuh shaphang ki jingïakren bad u Myntri Rangbahduh ka ri.
Haba phai sha ka jingïakajia pud bad ka Assam, u Myntri Rangbah u la kyrpad ïa ka jingkyrshan jong u Myntri Rangbahduh ka ri haba ïadei bad ka jingïakren ban pynbeit ïa ki 6 tylli kiwei pat ki jaka ba don hapdeng ka jingïakajia (na ki 12 tylli) hapdeng ka Meghalaya bad Assam.
U la pynsngew ruh sha u Myntri Rangbahduh halor ka jingthaw thymmai ïa ki 3 tylli ki Regional Committee ban khmih bniah ïa ka jinglong-jingman (ba mynta) jong kitei ki 6 tylli ki jaka ba dang sah.
U la pynkynmaw ruh halor ki 6 tylli ki jaka kiba la seisoh ha ka jingïapynbeit pud ha ka wat ba nyngkong ha u Lber, 2022, ha kaba la soi ïa ka soskular ka jingïateh ha ka jingdonlang u Myntri ka tnad kam pohïing ka Sorkar Pdeng, u Amit Shah. Kumba ka long mynta, ka jingleit jurip na baroh 2 Jylla ban pruid dak ïa kine ki jaka ba la dep pynbeit u pud u sam ka dang ïaid shakhmat.
Haba pynsngew sha u Myntri Rangbahduh halor ka jingpynrung ïa ka Ktien Khasi bad Garo ha ka Khyrnit ba 8 ka Riti Synshar ka Ri, u Myntri Rangbah u la ban jur halor ka jingshong hok jong ka Ktien Khasi bad Garo ban ïoh rung ha ka Khyrnit ba 8. Ha kajuh ka por, u la pynkynmaw ruh ïa ka rai ba la mynjur da ka Ïingdorbar Thawaiñ ka Jylla ha u Naiwieng, 2018 bad ba kane ka mat ka dang sahkut bad ka Sorkar India ïa mynta.
Halor ka jingïakren ïasuk bad ka Hynñiewtrep National Liberation Council (HNLC), u Myntri Rangbah u la pynsngew ha u Myntri Rangbahduh ba na ka liang ka kynhun lehnoh ka la pynpaw ïa ka jinglong kloi jong ka ban ïakren khlem ki jingteh kyndon bad ka Sorkar India lem bad Sorkar Meghalaya, hapoh ka saiñdur jong ka Riti Synshar ka Ri bad khlem kino-kino ki jingteh kyndon lypa.
Haba ai jingïaroh ha kane ka liang, ka tnad kam pohïing ka Sorkar Pdeng ka la pyni dak ïa ka Sorkar Jylla ban sdang ïa ka jingïakren ïasuk bad ka HNLC bad ka tnad ka long kaba kloi ban ai ka jingkyrshan ba donkam ha kane ka liang.
U Sangma u la ïathuh ruh ha u Myntri Rangbahduh ba ka jingïakren ka la ïaid bad ka Sorkar Jylla ka kyrmen skhem ba ka jingïakren kan poi sha ka jingkut kaba seisoh.
Ha kawei ka liang, u Myntri Rangbah u la pynpaw ïa ka jingsngew jong ka Jylla halor ka Constitution (One Hundred and Twenty-Fifth Amendment) Bill, 2019 da kaba kdew ïa ki jingsngewkhia haba ïadei bad ka jingthung ïa ki ‘Un-represented Tribe’ sha ki Autonomous District Council (ADC) hapoh Meghalaya.
Halor kane, ka Sorkar Jylla ka la rai pyrshah ïa kane hadien ka jingïatai sani bha bad ki nongshong shnong ba don ka jingkitkhlieh – ki jingsngewkhia haba ïadei bad ka jingbym ïoh bynta ba mar katjuh hapdeng ki jaidbynriew.
Nalor kane, haba ïadei bad ka jingpyntreikam ïa ka Inner Line Permit (ILP) hapoh ka Jylla, ka kynhun ka la pynkynmaw ba ka Ïingdorbar Thawaiñ ka la dep mynjur ïa ka rai ha u Nohprah, 2019 halor ka jingdonkam ban pyntreikam ïa ka ILP hapoh ka Jylla.
Shuh shuh ka kynhun ka la kyrpad ïa ka jingtuklar jong u Myntri Rangbahduh katba ka Jylla ka dang ap ïa ka jubab na ka tnad kam pohïing ka Sorkar Pdeng halor ka jingpyntreikam ïa katei ka aiñ hapoh ka Jylla.
Halor ki Externally Aided Project (EAP), u Myntri Rangbah u la pynsngew ha u Myntri Rangbahduh ba ki EAP ki long kiba kongsan na bynta ka Jylla.
U la ong ha u Myntri Rangbahduh ba ka Jylla ka la ïaid shakhmat bad ka thong jong ka – ban long ka ïoh ka kot kaba 10 billion (USD) ha kine ki 5 snem ban wan, bad ban kynjoh ïa kane, ka Jylla ka donkam ban kyntiew arshah ïa ka ïoh ka kot jong ka da kaba bei tyngka ha ki jingdon-jingem, ha kawei ka liang ka ban pyntyllun ïa ka roi ka par kaba neh bad ki lad ai kam ai jam.
“Ka Sorkar Jylla ka la ïaid shakhmat haba phai sha ki jingbei tyngka na ki kynhun shimet bad thmu ban wanrah ïa ka tnad shimet kaba khlaiñ. Wat hapdeng ki jingpyrshang, ki jingtynjuh ha ka liang ka rukom bat khyndew, jinglong kyndong bad jinglong-jingman ka jaka ki la pyrkhing ïa ki kynhun shimet ban bei tyngka. Kumta, ka jingbei tyngka na ka Sorkar ba kynthup ïa kito na ki Externally Aided Project (EAP), ki long kiba kongsan ban kyntiew ïa ka ïoh ka kot jong ka Jylla,” la ong u Myntri Rangbah.
U la ïathuh ruh ba ka Sorkar Jylla ka la seisoh bad ïoh jingmynjur na bynta katto-katne ki projek hapoh kane ka ‘Merit-based System’.
Kumba ka long mynta, ki don 8 tylli ki projek kiba shong dor T. 5,855 klur (Loan Component T. 4,266 klur) kiba la pyntreikam, katba ki 10 tylli kiwei pat kiba don ha ka jingpynkhreh ki don ïa ka jinglut kaba la buh jingkheiñ kumba T. 5,721 klur (Loan Component T. 4,610 klur).
Ka jinglut na bynta baroh ki projek (ongoing and posed project) ka long kumba T. 11,576 klur, ba kynthup ïa ki bynta haba ïadei bad ki surok, kam jngoh kai, bording, ka rep ka riang, ‘Skill Development’, koit ka khiah, jingpynlang um bad ka jingkylla suiñ bneng.
Haba kdew ïa ki khana jong ka roi ka par, u Myntri Rangbah u la kyrpad ïa ka jingkyrshan kaba na ka por sha ka por na ka Sorkar Pdeng.
“U Myntri Rangbahduh ka ri u la kular ban kner ïa baroh ka jingkyrshan na ka Sorkar India na bynta ka jingkiew jong ka Jylla,” u la bynrap.
Shuh shuh u Sangma u la bynrap ba u Myntri Rangbahduh u la pynpaw ka jingkmen ban ïohsngew shaphang ka saiñdur ‘Lifecycle Approach’ ka Jylla, ha kaba la shim ïa ki lad ki lynti ban pyntikna ba man la ka kylla ha ka jingim ki khynnah, ka Sorkar ka don ïa ka bynta ha ka ban pyntikna ïa ka lad jingkyrshan.
“Ki 1000 sngi banyngkong na bynta ki khynnah ka long kaba kongsan ban lyngba ka ‘Early Childhood Programme’, ngin synñiang ban kyrshan ïa ka jingdonkam ki khynnah,” u la ban jur.
Shuh shuh u la bynrap ba lyngba ki sienjam bapher-bapher, ka Sorkar ka pyrshang ban kyntiew ïa ka ïoh ka kot jong ki briew hapoh ka Jylla.