Shillong, Risaw 03
Ka Meghalaya High Court ha ka Sngi Ba-Ar ka la hukum ba tat haduh ba kan da ai jingmynjur hi ma ka ïa ki kyndon ban ïada ïa ki um ki wah ha ka jylla, khamtam ka wah Umïam, yn ym shah ïa kino-kino ki jingtei bathymmai lane ki dukan bad kiwei ba kin plie ha ki jaka kiba don hajan ki um ki wah kiba lah ban buh jingma ïa ki wah.
Ïa katei ka hukum la pynmih ha ka por ba ka High Court ka la shong bishar halor ka jingai jingbit ki bor sorkar ïa kawei ka dukan sha bad sa kawei pat ka dukan ba kin plie wat hadien ba la ai hukum ba ym dei ban shah ïa kino-kino ki dukan bathymmai ba kin plie hajan ka Wah Umïam.
Haba ka ïingbishar ka la pan jingpynshai na ka sorkar halor kane, ka sorkar ka la pyrshang ban pynksan halor ka jingailad ban plie ïa kawei ka dukan sha ha Mawïong Rim hajan ka Wah Umïam bad hajan ki bynta kiba lah ban ïohi ïa ka Wah Umïam. Nalorkata, ka sorkar ka la pyrshang ban pynksan halor ka jingplie ïa kiwei na ki dukan ba die jingbam jingdih.
Na ka kaiphod, ka paw ba ka State Pollution Control Board ha kaba sdang ka la ai jingmynjur ban shna ïa kata ka dukan sha, bad kham hadien, ka la ai sa ka jingmynjur ïa kata ka dukan sha ba kan sdang treikam bad la buh ruh bad ki kyndon. Khlem jingartatien, ïa kaba kum kane kajuh ka jingbatai la ai halor ka jingplie ïa kiwei na ki dukan (Metal Container).
Ka High Court ka la ong ba ki la don bun tylli ki dukan (Metal Container) kiba la buh ha kane ka shi snem, hynrei haduh mynta, kine ki dang khang khyrdep.
Ka la kdew ruh ba kiba bun ki jingker ha Viewpoint bad ha kiwei ki bynta ki la synjor ha kaba tang shu bakla ktah, ki lah ban khyllem lut, tangba ka sorkar ka la rai ban ym leh eiei halor kine.
“Ngim lah satia ban pdiang ïa ki jingbatai jong ka sorkar jylla na ka daw ba ki hukum jong ka ïingbishar ki donkam ïa ka sorkar jylla ban pynkhreh ïa ki kyndon da ki briew kiba shemphang khnang ba ka jingshna ïa ki jingtei hajan ki wah, khamtam ha Umïam, yn lah ban teh lakam. Kan paw na ki hukum kiba la dep ban pynmih ba yn ym shah ïa kino-kino ki jingtei bathymmai ba kin ïoh jingbit ha kano-kano ka jaka hajan ki um ki wah khlem da buh shwa da ki kyndon kiba pyrkhing,” la ong ka High Court.
Ka la ai nuksa ba ha ka hukum jong ka 24 tarik Jymmang, 2023, ka sorkar ka la aiti ïa ki kyndon kiba ka la pynkhreh sha ka High Court. Na ka daw ba ïa kine ki kyndon la donkam ban sam lang sha kiwei ki tnat treikam, ka ïingbishar ka la aipor ha shwa ban pynskhem ïa ki.
Ka ïingbishar ka la ban biang ba ka hukum ba mynshwa kaba khang ïa ki bor jong ka sorkar jylla bad kiwei ban ai jingbit ban ïeng ki jingtei hapoh 50 meter na ka ‘High-water Mark’ jong ka Umïam ka dang ïeng tat haduh ban da ïoh jingbit na ka ïingbishar.
Nalorkata, ha ka 19 tarik Naitung, 2023, ka ïingbishar ka la shong bishar biang hadien ba ka sorkar jylla ka la pyntip ba ka la wanrah ïa kata ka “Meghalaya Waterbodies (Preservation and Conservation) Guidelines, 2023”. Hadien ba la peit bniah ïa kane, ka ïingbishar ka la shem ba ki kyndon ki khlem ktah satia ïa ka mat kaba ïadei bad ki jingshna ïa ki jingtei bad ka jingmih ki jingtei bapher-bapher hajan ki wah.
Ha ka hukum ha katei ka sngi, la pyni shai ba kitei ki kyndon ki dang duna ban ïada ïa ki um ki wah khamtam ka Umïam. La ban biang ruh ba ka hukum ban khang ïa ka jingshna ïa ki jingtei hajan ki wah kan dang ïeng tat haduh ba ka sorkar jylla kan peit bniah ïa ki kyndon.
Shuh shuh ka High Court ka la ong ba mynta ka la paw shai ba ka sorkar jylla ka la ïaid shakhmat ban ailad ïa ki dukan ba kin plie wat hadien ba ka ïingbishar ka la hukum ba ym dei satia ban leh kumta tar haduh ban da lah ban pynbiang shwa ïa ki kyndon.
“Ka ïingbishar kan ym lah ban leh eiei than na ka bynta ki paidbah lane ban ïada ïa ka Mei mariang lada ka sorkar jylla ka ïapeiñ bad ka jingbit jingbiang jong ki nongshong shnong,” la ong ka High Court.
Namarkata, ka ïingbishar ka la kyntait ïa ki jingbatai jong ka sorkar jylla, bad ka la hukum ba tat haduh ban da lah ban pynbiang ïa ki kyndon baroh bad tat ynda kita ki kyndon ki la ïoh jingmynjur na ka High Court, ka sorkar jylla kan ym lah satia ban ai jingbit na ka bynta ban mih ki jingtei bathymmai lane ki dukan bad kiwei ki shlem hajan ki um ki wah khamtam hajan ka Wah Umïam.
Shuh shuh ka High Court ka la ong ba wat haduh mynta, kam don ka jingbatai kumno yn leh ïa ka jaboh ka ban mih na katei ka dukan die sha lane na ka dukan (Metal Container) lane ka la don ne em ka jingbud kyndon da kine ki artylli ki dukan ha kine ki bnai ba ki la treikam.
Ha kajuh ka por, ka ïingbishar ka la pynpaw ïa ka jingsngewkhia ba watla kaba bun na ka khyndew ka shyiap ha Meghalaya ka dei jong ki riewlum bad ki kynhun riewlum, hynrei kine kim peit satia ïa ka bha ka miat jong ka mei mariang lane ban pynpaw ïa ka jingpyrshah halor ka jingleh jong ka sorkar bad ka Pollution Control Board namar ka jingbym shim ïa ki lad ki lynti ban ïada ïa ka jingshah pynjulor jong ka mariang bad ki nongshong shnong.
Ha kaba kut, ka ïingbishar ka la pyntip ba kan bishar biang ïa kane ka mukotduma hadien 10 sngi bad ka sorkar jylla kan hap ban phah biang ïa ki kyndon kiba thymmai.
Nalorkata, ka sorkar jylla ka la pyntip ba la khang shwa shipor ïa katei ka dukan sha bad kawei pat ka dukan (Metal Container), bad ka High Court ka la pynpaw ba dei ban khang ïa kine tat haduh ba ka jingbishar kan long biang.
