– B.M. Lanong –
U Rangbah, Bah Stanlington David Khongwir, MLA 5 sien lynter ka 23-Mawlai Constituency, uba la ju shong teng ruh ha ka shuki Deputy Chief Minister, um don shuh naduh ka step phyrngab jong ka 21.11.23 ha NEIGRIHMS Hospital, hadien i jingshitom iba la neh tang khyndiat por, ha ka rta kaba ïajan 90 snem ei-ei. (Katei ka kyrteng jong u ka paw kumtei ha ki kot Election Result ka Sorkar). La tep donburom noh ïa ka met jong u ha ka 24.11.23, ha u lum jingtep ka Balang Presbyterian ha Mawlai Nonglum, ha khmat ki paidbah byllien kiba ieid bad pyrto sah ïa u, kynthup ïa ki Rangbah ka shnong Mawlai Town Dorbar bad kiwei-kiwei.
I Bah Stan, ka kyrteng khot ieid da baroh kiba ïajan bad i bad ha baroh kawei ka Mawlai bad Sor Shillong, i wan na ka Ïing Syiem, u Syiem Sati Raja jong ka Hima Mylliem, uba long u kpa jong i bad i kmie, i Kong Shyr Khongwir. (Nga la thoh bad pom ïa u dak ‘U’ bad ‘I’, da kaba ai beit noh da u ‘I’, kumba ju ïakhot paidbah) namar i Bah Stan i la ju long ruh u Rangbah Shnong ka shnong Mawlai Town Dorbar la bun-bun snem bha, haduh kine khyndiat por ba i la ieh hi, ynda i la sngew dei ban pynsting noh na kine ki kam paidbah. Kum u MLA lei, i la iehnoh syndon ynda la kut u snem 1998, wat la i ïai don bynta pat hi ha ka jingïa-aibuit ai mynsiem ha ki por kiba thaiñ ha ka synshar khadar.
Ka Seng HSPDP
I Bah Stan i la ïathuh hi ïa nga ba ïa ka seng HSPDP, la seng nyngkong eh da ki rangbah ka shnong Mawlai hi, kiba la ïadon kumba 13-14 ngut ei-ei, malu-mala ha ki snem 1967-68, kiba la mih noh na ka seng APHLC halor ki daw ïapher-jingmut bad ki la seng ïa ka seng HSPDP, ha kaba i ruh i la rung lang shata, hadien ba i la rai ban iehnoh (risaiñ) ïa ka kam, kaba i bat kum u Ophisar Deputy Secretary ka District Council, ban ïaleh ïa ka ilekshon banyngkong ka jylla Meghalaya bathymmai ha u snem 1972.
Kita ki rangbah ki long i Bah Meshak Kharkongor, B.R. Kharlukhi, Lambourne Kharlukhi, Bedly Syiem bad kiwei. I ong ba i Bah Hopingstone Lyngdoh i la wan rung hadien. (Peit ïa ka kot jong nga ka, ‘Golden Meghalaya’).
I Bah Stan i la jop bad long MLA nyngkong eh ha utei u snem 1972, kum u Independent, ha ka por ba ka seng HSPDP kam pat ïoh jingithuh na ka Election Commission (EC). Hynrei naduh u snem 1978 pat, ka HSPDP ka la pyndonkam da u Nishan (symbol) ‘Sing’ ynda la ïoh jingithuh na ka EC bad i la jop lynter naduh basdang haduh ba in da shongthait noh syndon, ynda la kut ka samoi (term) 1993. Long baroh 25 snem lane 5 sien ïaleh, shisien kum u Independent ba la kdew haneng, arsien na ka HSPDP bad ha ki arsien kiba hadien pat, 1988 bad 1993 na ka HPU, ynda haba la wan ka jingïatylli hapdeng ka APHLC bad kawei ka kynhun HSPDP, kaba la pynïasoh lang da bun ki MLA-MDC ka HSPDP, kynthup ïa i Dr. B. Pakem, Bah Winstone Syiemïong, Bah G.S. Massar, S.R. Moksha, B. Wanniang bad kiwei de.
Pyndam Ïa ka APHLC
Dei ha ka por ba pynjari ïa ka Emergency ha Ri India da ka Prime Minister Indira Gandhi, naduh u June 1975, u Capt. Williamson Sangma Chief Minister pat u rai donbor hi bad ki khyndiat ngut kiba don bad u, ban pyndam noh syndon ïa ka Seng APHLC (Syntiew Kulab) ha ka Dorbar kaba la long ha Mendipathar, ha ka 16.11.1976 bad ban pynïasoh lang noh sha ka Congress. Kum ka dak pyrshah ïa katei ka jingleh, 4 ngut ki Minister jong u, i Bah B.B. Lyngdoh, S.D.D Nichols Roy, P.R. Kyndiah bad i Bah D.D. Pugh, ki la risaiñ bad iehnoh ïa ki shuki Minister bad ki la leit ban mudui sha Supreme Court bad ki la jop hadien 10 bnai, ban pynneh ïa ka Seng APHLC, wat haba ka kynhun u Capt. Sangma ka la leit noh ban ïasoh Congress.
Ynda la wan pat ka ilekshon ba- ar ha u snem 1978, (tam shi snem na ka daw ka Emergency) ka Congress ka la ïoh 20 ngut ki MLA, ka APHLC- 16, HSPDP-14 bad ki IND-10 ngut. Ha ka jingïakhih ki Seng Bhalang, ba ïalam u Bah H.S. Shylla, Michael Syiem, Hamboy Shullai bad kiwei, la mih ka sur paidbah ban thaw ïa ka sorkar thymmai, ha kaba la mih ka Sorkar thymmai kaba khleh jaktung, kaba la ïawan lang 4 ngut ki MLA Independent, Bah Martin Majaw, E.K. Mawlong, H.B. Dan bad Roblin Nongkynrih. La kyrkhu ïa kane ka Sorkar, kaban ïalam noh da u Chief Minister bathymmai Bah D.D. Pugh ka APHLC da ki arngut ki rangbah Niam, Rev. W. Manners bad Rev. Fr. Sngi Lyngdoh.
U Sadhu Nongïathuh Lypa
Haba i Bah Stan iba la shimti kum u Deputy CM ha katei ka por i la leit sha Delhi ha u bnai February 1979, katba i dang pynïeng ïa ka kali Sorkar ha kawei ka jaka, uwei u Sadhu shang surok, u la ïohi ïa ka kali Sorkar kaba don sharak Saw, u leit tur stet sha i Bah Stan iba don lang bad i lok, i Kong Harlis Tariang, u ong kynsan ha ka ktien Hindi-Phareng khleh milai lang, ba ka Sorkar jong phi Saheb kan sa kyllon noh hapoh ka 22.2.1979, tangba maphi te phin ym lei-lei. (yar garmen will phinis by 22.2.1979 but u Laki Man, no prablem).
Kaba phylla ka long ba u Sadhu u da dei hi sbiak, ba ynda i Bah Stan i la poi sha Shillong, dei ha katei ka 22 tarik hi, ka kyllon shisha ka Sorkar i Bah Darwin. Wan pat ka Sorkar i Bah B.B. Lyngdoh, ha kaba i Bah Stan i neh hajuh kum u Deputy C.M. kumba batai u Sadhu, ïa kaba i Bah Stan im ju klet.
Dei ha kane ka por, ka wan kata ka Sorkar kyllum lang baroh ki seng bad ki kynhun, kynthup lang ïa ka Congress, ïa kaba i Bah B.B. Lyngdoh i ong, ba ka la don teng kum kane ha West Bengal.
La shimti pat ïa kane ka Sorkar da i Bah B.B. Lyngdoh na ka bynta 2 snem tam, na Khasi-Jaiñtia Hills bad hadien kata yn shimti pat sa ka kynhun u Capt. Sangma na ka bynta ka por kaba sah.
Dei ha kane ka kynti, ba i Bah Stan i shimti kum u nongpynbeit bahok, ha kaba kitei arngut ki nongïalam kiba ju ïashrut, kim banse ban pdiang ïa kum katei ka jingpynbeit, da kaba ki ïai husiar man ka khyllip mat, ong i Bah Stan, i bym pat ju ïohi kum ïa kane ka jait khep, ha kaba uwei um shaniah ïa uwei hapdeng i Bah Bring bad u Capt. Sangma, hynrei ha ka jingstad bad jingshemphang jong i Bah Stan ban leh hok bad ha ki nongrim, ka kam ka poi beit shaduh kaba kut.
Ha ka ilekshon 1983, i Bah Stan i bteng ïa ka jingjop na Mawlai bad na ka Seng HSPDP hi. Nangta sa arsien ha u snem 1988 bad 1993 pat, i jop biang, hynrei mynta ka kynti na ka Seng thymmai HPU, kaba la mih ha ka jingïatylli lang ka APHLC bad kawei ka kynhun HSPDP, kaba ïaid la ka lynti, namar ka aiñ kyntiap seng kam pat don ha katei ka por, ka wan ha u snem 2005. Dei ynda la kut kane ka samoi 1993, i Bah Stan i shongthait syndon noh na ki kam saiñpyrthei. I long u briew u bastad, bashemphang bad bahok ha ki kam paidbah. I tbit bha ruh ïa ka ktien Phareng, namar ha ka por leit skul, la ong ba i la leit pule ha ka skul Phareng ha Kalimpong, West Bengal.
I Bah Stan i la iehnoh shadien 3 ngut ki khun kynthei, ki ksiew bad ki bahaïing-hasem. U khun shynrang marwei jong i, u Raymon Tariang, u la khlad la kham slem, kumjuh ruh i kmie ka ïing, i Kong Harlis.
Ñiewtang Ka Mawlai Town Dorbar
Shuwa ban rah ïa ka met i Bah Stan sha lum jingtep, la pynrung ha Basket Ball Court jong ka Mawlai Nonglum haba ka Mawlai Town Dorbar ka la pynkhreh ïa ka jingleh burom khatduh ïa i Bah Stan. La ñiewtang da ki ‘riew rangbah kiba la shim bynta, ïa ki jingnoh synñiang i Bah Stan ïa ka Shnong Mawlai Pyllun, kynthup da u President Bah Herlambok War, ïa kaba la pyrto lut da baroh.
La kren ruh na ka liang u Secretary ka Shillong Sports Association Bah D. Nongbri, shaphang i Bah Stan, ba i la long u nongïalehkai football bad u nongmareh thong (athletics) bapawnam jong ki snem 1950-60 khlieh. Ki nongkren baroh ki la ai nam ai burom ïa ka jingaiti i Bah Stan ïa la ka jingim ha ki liang babun jait ki kam pynroi, kiba pynlong ïa ka shnong ka thaw kumba ka long mynta. La pynïaid ïa ka jingïalang da u Secretary ka Mawlai Town Dorbar Dr. Marco Mitri.
Leit suk bad shong suk bad U Kynrad, Bah Stan – RIP.