Bengaluru, Nohprah 17
Ka ïew pyninam ïa kaba la tip kum ka Zest Fest Meghalaya Khasi Mandarin kaba la sdang naduh ka Sngi Palei ka 14 tarik u Nohprah ka la poi noh sha kaba kut ha ka 17 tarik jong ujuh u bnai. Ha kane ka sngi kaba khadduh la sakhi ïa ka jingwan tuid jong ki paidbah na kylleng ka jylla Karnataka ban thied ïa u sohniamtra, u sohtrun, ki musli-musla, ki jam, ki umsoh bad kiwei kiwei ki mar rep ba la shna bad pynmih hi da ki nongrep napoh ka jylla Meghalaya.
Ïa katei ka ïew pyninam ha ka sngi kaba khadduh la pynlong ha Lalbagh Botanical Garden, Bangalore bad ha ki lai sngi lynter pat la pynlong ha Lulu Mall, Rajaji Nagar bad ha Forum Mall, Kanakapura kum shibynta ban kyntiew ïa ka ïoh ka kot jong ki nongrep bad ïa ka jylla Meghalaya baroh kawei. Kane ka dei ruh ka sien kaba nyngkong ba la pyninam ïa u sohniamtra bad ïa kiwei ki jait soh bad ki mar rep hapoh katei ka ïew pyninam hapoh Bengaluru.
Haba ïoh ban ïakren bad katto-katne ngut ki nong Karnataka kiba mad bad bam ïa utei u sohniamtra ki la ïaroh shikatdei eh ïa ka jinglah pynmih jong ki nongrep ka jylla ïa u soh bathiang, ba bang bad uba kham thiang na kiwei ki jait sohniamtra kiba lah ban ïoh na kiwei pat ki jaka.
Na ka liang ki nongdie bad ki nongrep pat ki la pynpaw ba ha ka sngi kaba khadduh ki la lah ban die shibun ki soh ba ki la wanrah shapoh katei ka jaka.
Shuh shuh ki nongrep ki la pynpaw ba ki sngewkmen shikatdei eh ba ka sorkar ka la lah ban pynlong ïa kum kane ka ïew pyninam ïa ki mar rep ba la pynmih napoh ka jylla. Kum ki nongrep ki dang ïai khmih lynti shuh shuh ba ka sorkar jylla kan dang ïai pynlong ïa kum kine ki ïew pyninam sa ha kiwei pat ki jylla khnang ba baroh kiwei ki jylla bad ki ri kin tip ïa ka jinglah jong ka jylla Meghalaya ban pynmih ïa ki mar rep bad kiwei kiwei ki mar ki mata.
Haba ïoh ban ïakren bad u Bah Maqbool Lyngdoh Suiam, Officer on Special Duty ha Bengaluru, u la ong ba ka thong jong ka sorkar jylla lyngba ka jingpynlong ïa katei ka ïew pyninam ïa u sohniamtra bad kiwei kiwei ki mar rep ka long ban wanrah ïa utei u soh uba kynsai uba la mih napoh ka jylla kata na baroh ki distrik kiba don hapoh ka jylla ban pyni sha ka pyrthei hi baroh kawei ba ka jylla ka long shisha ka jylla kaba riewspah.
U Bah Maqbool u la ïathuh ba ïa kane ka program na ka liang ka sorkar ka la thmu ban pynlong shapoh Mumbai, hynrei namar ha ka jingkhim palat ka por kumta ki la phah ban pynlong noh ïa katei ka prokram hapoh ka jylla Karnataka ka nongbah Bengaluru ban pyninam ïa ki soh.
U Bah Lyngdoh u la ong ruh, ba kane ka sngi ka long ka sngi jong ka jingjop bad kadei ruh ka sngi ban pyninam khadduh, ha kaba ki paidbah ki la wan ban mad bad ban thied ruh namar u long u soh u ba bang.
“Ka jingshem jong nga ka long ba kane ka prokram ka long kaba jop ha kine ki sngi”, la ong u Bah Maqbool.
U la ong ba u sohniamtra uba la pynmih napoh ka jylla Meghalaya u don la ka jong ka jingmad bad ka jingshngiam haba bam bad ki briew napoh ka jylla Karnataka kim poi pyrkhat ban ïoh mad ïa utei u sohniamtra uba bang bad ki paidbah kiba wan ban mad ïa kine ki soh kim lah khlem da rah lane thied sha la ïing namar ki ong ba lada ki mad ïa une u sohniamtra bad kiwei kiwei ki jait soh kiba la pynmih napoh ka jylla Meghalaya bad kiba la die hapoh katei ka ïew pyninam ki long kiba bang bad ki pher na kiwei pat ki soh kiba don ha kylleng ki jylla.
U la ai khublei ruh ïa ka sorkar kaba la ïalam bad btin lynti ïa ki nongrep sha ka jylla Karnataka ban die bad pyninam ïa ki soh jong ki.
“Nga ai khublei ïa ka sorkar jong ngi ba ka leh kaei-kaei kaba u nongrep mynta u shaniah bad u don ka jingkyrmen ba lehse, ka la dei ka por ïa ki ba kin mih na ka jaka jong ki bad kumta kane ka dei ka por ban pynkylla ïa kiei-kiei baroh khoit”, la ong u Bah Lyngdoh.
U Bah Lyngdoh u la ïathuh ba ki paidbah ka Bengaluru ki la sngewbynnud shikatdei eh ïa ka jingpynkut noh ïa katei ka tamasa hapoh katei ka jylla.
U la ong ba ha katei ka sngi kaba khadduh katkum ka jingïoh lum jingtip la ïathuh ba ïa ki sohniamtra la lah ban die kumba 60% tang haduh ka por 2 ne 3 baje eiei. Nangta u la ïathuh ïa ki soh ki bym lah ban die ha katei ka sngi, na ka liang jong ka sorkar ka la ïateh lok bad kiwei pat ki nongshalan kiba dei napoh katei ka jylla.
Haba kylli la hato ka sorkar jylla kan dang ïai pynlong ïa kum kitei ki jait prokram ban kyntiew ïa ki nongrep, u Bah Lyngdoh u la ong ba khlem da artatien ka sorkar kan sa ïai pynlong ïa kum kine ki jait prokram ban kyntiew ïa ki nongrep ka jylla namar ha ki por kiba la leit ki jait-pa-jait soh ba la mih napoh ka jylla ki ju sahkut tang hapoh ka jylla Meghalaya, Bangladesh bad sha Assam bad la shu die kumto hynrei kane ka prokram, ki nongrep ki ïoh ban ïakren bad ki paidbah bad ka ai mynsiem ïa ki.
“Ka sorkar mynta ka la shim khia bha ha kaba ïadei bad une u sohniamtra namar ki tip ba u dei u soh uba la rim bha, bad ha ka area jong ngi baroh, ki don haduh kumba 9 hajar akar bad ka jingpynmih ka long kumba 40 hajar metric ton, bad bun ki bri soh ki la nangïap-nangïap namar ba ki la tymmen, kumta ngi hap ban pynthymmai ïa kine ki dieng sohniamtra, bad lyngba jong kane ka Zest Fest Meghalaya Khasi Mandarin, ba la pynlong da ka sorkar jylla, kan long ka jingïarap na ka bynta ki nongrep jong ngi, bad ba ki paidbah na kiwei pat ki jylla bad na kiwei ki ri ka pyrthei kin tip ba ka jylla jong ngi ka long kaba riewspah shibun”, la bynrap u bah Maqbool.
U la ong ba watla ka jylla Meghalaya kam lah ban ïanujor hapdeng ka jylla Maharashtra ha kaba ïadei bad ka jinglah ban pynmih ïa u sohniamtra hynrei kum ka jylla Meghalaya ka lah pat ban ïanujor ym tang ha ka jingbang bad ka jingthiang jong u soh hynrei u dei u soh uba khlem ai dawai satia.
“Phi pynmih khyndiat makna ruh hynrei ka jingshongdor pat phi dei ban ïoh kata kaba donkam eh”, la ong u Bah Lyngdoh.
U Bah Lyngdoh u la pyntip ba ïa u sohniamtra napoh ka jylla Meghalaya ki la wanrah kumba 4 metric ton bad 1 shiteng metric ton pat u sohtrun bad haduh mynta la ïoh ban die bad ai mad ïa ki paidbah kumba 70 percent eiei.