“Wat khmih lynti ba ka HNLC kan wanphai kum u ksew kut lad ba wad tang ka shyieng doh”

Ïa kane ka rai la shim halor ka jingbym shimkhia jong ka Sorkar ban pynurlong ïa ki jingdawa jong ngi.

Shillong, K’Lyngkot 03

Ïa kane ka kyrwoh la phah sha ki lad pathai, ki ‘riew paidbah kumjuh sha ka Sorkar Jylla bad Sorkar Pdeng. Ka jingthmu jong kane ka kyrwoh ka long ban pynbna paidbah halor ka rai jong ka HNLC ban weng noh na ka miej ka jingïakren ïasuk. Ïa kane ka rai la shim halor ka jingbym shimkhia jong ka Sorkar ban pynurlong ïa ki jingdawa jong ngi.

Ïa kine ki jingdawa la aiti sha ka Sorkar Pdeng da u Bah Cherishstarfied Thangkhiew (Bam Kwai ha Dwar U Blei) ha ka 16.01.2021. Hynrei hapdeng ka jingpyrshang jong ngi ban pynsngew biang kumjuh ban jur ïa ki jingdawa jong ngi lyngba u ksiang jong ngi, Bah Sadon Blah, ka Sorkar ka la pyni ïa ka jingbym pynleit jingmut jong ka haba ïadei bad ki jingdawa jong ngi. Kumta ïa ki jingdawa (political demands) jong ngi ym pat rah ha ka miej ïakren, khamtam namar ka jingbym-i-don mon na ka liang ka Sorkar.

Ki jingdawa ba hakhmat jong ngi ki long kumne:

1. Ngi kyrpad ban weng mardor halor ka jingkhang ïa ka seng jong ngi, ka HNLC, ïa kaba la pynbna kum ka seng kaba be-aiñ (Unlawful Association) hapoh ka Sub-section (1) jong ka Section 3 jong ka Unlawful Activities (Prevention) Act, 1967. Kane ka pynthut ïa ka lynti ban ïadon bynta ha ki jingïakren ïasuk bad ka long kaba donkam ban ïaid shakhmat bad ki kam da kaba weng shuwa ïa kane ka jingkhang.

2. Ngi kyrpad ban weng noh ïa baroh ki mukotduma ba sahteng pyrshah ïa ki nongïalam jong ngi bad dkhot ka seng ha ki ïingbishar (lower and higher) ha kylleng ka Jylla, da kaba pynleit jingmut kyrpang ïa ki mukotduma ha Ri-lum Khasi bad Jaiñtia. Ka jingpynbeit ïa kine ki mukotduma kan synñiang sha ka jinglong-jingman kaba kham biang na bynta ka jingïakren.

3. Ka long kaba donkam eh ban thaw ïa ka lynti ïaid kaba shngaiñ na bynta ki nongïalam ba hakhlieh jong ngi bad ki dkhot jong ka HNLC. Ka jingpyntikna ïa ka jingshngaiñ jong ngi kan wanrah ïa ka jingshaniah bad kan ai lad ïa ka jingïashim bynta jong ngi ha ki jingïakren ïasuk.

4. Ngi tyrwa ban thung ïa ki nongmihkhmat na ki bor ba dei khmih kiba lah ban pynsngew ha ka rukom kaba ïaid beit ïaid ryntih bad pynsuk ïa ka jingïakren. Ka jingpynbit jingpynbiang ha ka rukom kaba ryntih lyngba ki nongmihkhmat kiba la thung kan ïarap pynsted ïa ki jingïakren.

5. Ngi kyrpad ban pyllait noh ïa baroh ki dkhot ka HNLC bad ki ‘riew shimet kiba suba don bynta bad ka HNLC kiba don mynta ha along. Ïa kane ka jingdawa la pynsngew hashuwa lyngba u ksiang jong ngi, Bah Sadon Blah.

Hynrei, ka long kaba donkam ban kdew ba tang ka jingdawa kaba 3 bad 4 la ai da ka Sorkar na kine ki 5 tylli ki jingdawa.

Ngi ban jur ba ngi la kynjoh ktien na ka por sha ka por, lyngba ki lad pathai khubor bad na ki ksiang bad ka Sorkar, ban kyntu ïa ki ban ym pynmih ïa kano-kano ka jingphah khot hajir kaba lah ban nang pynkhluit pynban. Kaba sngewsih ka long ba ïa ki jingkyrpad jong ngi ym shym la sngap bad ka jinglong-jingman ka ïai bteng ban heh pynban khlem da don jingmut.

Hadien ka kylla banyngkong jong ka jingïakren ïasuk (tripartite peace talks) bad ka Sorkar Meghalaya lem bad Sorkar Pdeng, ka kynhun ka la wanphai sha ktem jong ngi ha ka 16 tarik Nailur, 2022, ban lum ïa ka jingïalang General Council bad CEC halor ka jingdawa ka Sorkar India ba baroh ki nongïalam ka HNLC ki dei ban wan shakhmat bad ïashim bynta ha ka jingïakren ïasuk. La rai da ngi ba ka Sorkar kan ïadon bynta tang ha ki jingïakren bad ka kynhun hapoh ka jingïalam jong u Vice-Chairman tad ynda baroh ar kynhun ki poi sha ka jingïamynjur ban soi ïa ka soskular jingsangeh ïasiat (Ceasefire Agreement).

Ha ka kylla ba bud ïa kane, ka Sorkar hapoh ka jinglam lynti jong u Vice-Chairman, ka la mynjur ban khot ïa ka jingïakren. Hynrei, kaba sngewlyngngoh ka long ba ha ki jingïalang ba sdang jong ka jingïakren ïasuk bapura, ma nga, kum u General Secretary, nga la shah pynbor ha ka Sorkar ban ïadonlang ha ka jingïakren bapura ka ban sa long. Ban bynrap shuh ïa kane, ki jingleh shiliang jong ka Sorkar ki la paw shai haba ka National Investigation Agency (NIA) ka la khot hajir ïa nga, ïa u Chairman, bad u Finance Secretary ha ka kyrdan jong ka Sorkar Pdeng, wat hapdeng ba dang ïaid ki jingïakren. Shuh shuh hadien ka jingïalang ïakren ïasuk ba pura kaba nyngkong, ka kyrdan jong ka Jylla ka la pynmih sa ïa kawei ka shithi ban khot hajir ïa nga, kaba long markhongpong ïa ki jingkular ba la ai da ka Sorkar India bad Sorkar Jylla ban kiar na kaba phah ïa ki shithi khot hajir ne ban kem ïa ki nongïalam jong ngi bad dkhot ka seng ha ka por jong ka jingïakren ïasuk.

Wat hapdeng ki jingma ba ki nongïalam jong ngi ba la thung bad ki Personal Security Officer (PSO) ki la shim ban ïadon bynta ha ki jingïakren, lada ka Sorkar ka kyntait ban pynbiang ïa ka lad na bynta ka suk ka saiñ, kam lah ban kynnoh ïa HNLC ban shim ka jingkitkhlieh na bynta ka jingkulmar. Kum shi bynta ban pynneh ïa ka jingïakren ïasuk, ngi la sangeh lut ïa baroh ki kam be-aiñ, ïa kaba ngi khmih lynti ba ki paid ka Bri Hynñiewtrep ki la pdiang lyngba ki lad pathai khubor. Mynta, wat ap khmih lynti ba ka HNLC kan wanphai bad kyrpad na bynta ka jingsuk kum ‘u ksew kut lad ba wad tang ka shyieng doh’. 

Ngi kwah ban pynpaw ka jingaikhublei ïa ki ksiang ba mihkhmat ïa baroh arliang kumjuh ïa ki Non-Governmental Organization (NGO) bad kito kiba la kyrshan ïa ngi ha ka ban sdang ïa kine ki jingïakren. Hynrei, ka long ka jingbabe ba ka Sorkar kam shym la pynleit jingmut ïa ki jingsngewkhia jong ngi. Ngi sngewsih kthang halor ka jingpulom jong ki jingïakren ïasuk. Katba ngi la pyni ïa ka mon da kaba ïadon bynta ha ki jingïakren hapoh ka saiñdur jong Riti Synshar ka Ri, ka dei ka Sorkar kaba pyneh ha ka jinglong jong ka. Kum kane ka jinglong bad ka rukom treikam kan shu pynsniewdur ïa ka jinglong-jingman ban ïaid shakhmat.

Lada ka Sorkar ka ïai bteng ban ym pynleit jingmut ïa ki sur jong ngi ha ka miej ïakren, dei tang ka lynti jong ka huri-hura ka lad ha madan thma. Ngi hap ban kren ïa ka ktien ba ka Sorkar ka sngewthuh – ka Sorkar kam sngewthuh ïa ka ktien jong ka jingsuk, pynban ka ktien jong ka huri-hura. Dei hangta ngi lah ban khmih lynti ban ïadon bynta ha ka jingïakren kaba kit jingmut.

Ka por jong ka jingïaiap bad ka juk jong ka jingïaishah khatduh ki la kut; mynta ka dei ka por ban pynphai kylla bad ban piam ïa ka jingpyni bor ka bym sangeh.

La soi/-

Saiñkupar Nongtraw

General Secretary cum Publicity Secretary, HNLC.

(Kyrwoh lyngba ka E-Mail).