Tura, Rymphang 04
U Deputy Commissioner ka West Garo Hills (WGH), u Jagdish Chelani ha ka Sngi U Blei u la pynjari ïa ka kyndon 144 CrPC halor ka jingkharoi jong ki spah tylli ki jaka saiñ maw-it lem bad ki karkhana ot dieng ba treikam be-aiñ ha ki jaka thor jong ka distrik.
Ka Meghalaya Pollution Control Board (MPCB) ha shuwa jong u taïew ba la dep ka la kyrpad pynjari ïa ka kyndon 144 CrPC kum shi bynta ban pynshitom pyrshah ïa kitei ki jingtei ba la pynïeng be-aiñ ïa kaba wat ka ïingbishar ba hakhliehduh ka ri ruh ka la khang.
Ka jingbym don ka hukum ban weng ïa kiba kum kitei ki jingtei be-aiñ wat hapdeng ka jingkyrpad ka MPCB, ka la pynbitar ïa kiba bun ki nongujor kiba la kyrpad na bynta ka jingkhang khyrdep ïa kiba kum kitei ki jingtei be-aiñ, hynrei ka jingpynjari mynta kan long kum ka jingngeit ba khatduh yn sa leh eiei ïa kine ki jingtei be-aiñ.
“Ngi da kyndit ba shah treikam ïa kine ki jingtei khlem kano-kano ka jingpynshitom. Kaei ka jingmut ban don ki bor distrik lada ki bteng ban khapbrib khmat ïa kiba kum kine ki kam be-aiñ, katba ngi baroh ngi nang jynjar,” la buh jingkylli u Nazmul Hashan, uwei na ki nongujor.
U Hashan u la ong ba ka jingkharoi jong kitei ki jaka saiñ maw-it ka la buh jingma ruh ïa ka koit ka khiah namar ka jingjan jong ki bad ki jaka sah briew. Katkum ki kaiphod, katto-katne na ki kitei ki jaka saiñ maw-it, ki ïeng ruh ha ki jaka sah kynmaw bad ki jaka ba la ïada ha ki jaka thor.
“Ha Rajpur, la pynïeng ïa kawei ka jaka saiñ maw-it hajan ka ‘Archaeological Site’ bad shen kan sa tyllep ïa kane ka jaka. Balei ki tnad treikam ki sheptieng ban leh eiei pyrshah ïa ki? Kumjuh ka GHADC ne ka tnad khlaw ka Jylla kim kwah ban leh eiei ïa kine ki jingtei watla kine ki long kiba be-aiñ. Kane ka pynlong ïa ngi ban buh jingkylli la ka don ne em ka aiñ ha ka thaiñ jong ngi,” pynpaw u Hashan.
Kaei kaba la nang ban shuh ïa ki jingkhuslai ka long ba ka jingdon jong kitei ki jingtei ka lah ban poi sha kumba palat 500 tylli lada ñiew bha ïa ki. Katto-katne ki shnong, katkum ki kaiphod, ki don kumba 30 tylli ki jingtei katba ha kiwei pat ki lah ban bun.
“Ka tnad khlaw ka don hok ban leh eiei bad kurup ïa kine ki jaka naba ki pyndonkam da ki dieng ban thang ding. Kine ki dieng ki wan na ki jaka khlaw bapher-bapher ba la pynneh ha ki jaka lum jong ka thaiñ bad la wanrah ïa ki ha ka rukom kaba be-aiñ. Nalor kine, ki jaka saiñ maw-it ki long kiba be-aiñ, te balei ki artatien ban leh eiei? Imat ka don kaei-kaei sha lyndet lym kumta ngin ym long kumne,” la ong sa uwei u nongshong shnong u bym kwah pynpaw kyrteng.
Kaei kaba pynbitar ïa ki nongshong shnong haba ïadei bad katei ka bynta ka long ba ka distrik ba marjan jong ka Assam – South Salmara, ka la khang khyrdep ïa kitei ki jaka saiñ maw-it be-aiñ ha ka thaiñ Mankachar. Kane ka jingshim khia bad ka jingbym leh eiei ha Meghalaya ka la buh kiba bun ki jingkylli halor kaei kaba jia hapoh ka Jylla.
Haba la kynjoh ktien, ka MPCB kaba hashuwa ka la pynmih ïa ki jingbthah na bynta ban pynjari ïa ka kyndon 144 CrPC ban tehlakam ïa kaei kaba jia ha ki jaka thor, ka la ong ba ka la leh la ka jong ka kamram ban pyntikna ïa ka jingbud ryntih.
Kumjuh, ka jingleit jngoh hashuwa jong ka MPCB ka la ïalam sha ka jinglap halor ka jingdon jong palat 30 tylli ki jaka saiñ maw-it tang ha ka thaiñ Gorband kaba ha Rajabala konstitwensi bad ïa kine baroh la phah shithi ban khang khyrdep noh. Hynrei wat hapdeng kitei ki shithi, baroh kine ki jingtei ki dang treikam shaid-shaid khlem da pynsngap ïa ki jingmaham jong ki nongpeitngor mariang ka Jylla.
“Ngin sa leit jngoh biang sa shisien ïa katei ka thaiñ bad pyrshang ban pyntreikam ïa ka jingbud ryntih lyngba ka jingtreilang ba kynthup ïa ki pulit, jylla bad tnad khlaw ka GHADC, bor distrik lem bad kiwei-kiwei. Ngi sa leh eiei noh kloi halor kane,” la ong ka tyllong khubor na ka MPCB ha Ri-lum Garo.
Na bynta u nongujor, u Nazmul Hashan, ka jinglong-jingman ka la paw pyrthei ka pynpyrkhat ïa u, kaei ka ban hap leh shuh ban pyntikna ba ka mariang kan ym mad shuh ïa kine kiei-kiei baroh.
“Ha kaba nyngkong, ngi la pyrshang ïa ki bor distrik hashuwa ban kynjoh sha ka MPCB. Haba kine baroh kim treikam (naba kim kwah ban leh eiei na ki daw ba ki tip kham bha ma ki), ngi la kynjoh sha ka Central Pollution Control Board (CPCB). Imat ka lynti shakhmat na bynta jong ngi ka long ban leit sha ïingbishar. Ka ïingbishar ba hakhlieh duh ka ri ka la kdew shai ba ym shah ïa kine ki jaka saiñ maw-it ba pynmih jaboh, kumta ka jingpynshitom ka la dei ban bud mar-mar nadien jong kane, hadien ba la ïoh pdiang ïa ki jingujor, hynrei ngim shym la ïohi eiei. Ka long kaba lyngngoh,” la ong u Hashan.
Haba la kynjoh sha u DC hynne janmiet, u DC u la pyntikna ba la pynmih ïa ka hukum – la kynjoh sha u halor ka jingdon jong ki jaka saiñ maw-it kumjuh ki karkhana ot dieng be-aiñ kiba treikam ha ki jaka thor – kiba ïatreikam lang ha ka rukom kaba be-aiñ.
Pynlong ka Khooid Ya Ka Myntdu
sawkun jong ka katkum ki kyndon jong ka NGT.
Hadien ka jingpynsngew ïa ka jingïaid lynti jong ka seng, ka la don ka jingïaphylliew jingmut da ki samla, ki longkmie longkpa bad ha kane ka jingïaphylliew jingmut la shim ïa ka rai ban nangpynkhlaiñ shuh shuh ïa ka rukom treikam jong ka seng da kaba pynlong ïa ki jingïalang pynsngewthuh ha man ki dong ki shnong ïa ka kamram kum ki trai-ri trai-muluk ba don sawdong ka Myntdu.
Yn pynkhlaiñ ïa ka rukom treikam ha kaba ïadei bad ka jingthmu ban ïada, pynbha ïa ki rud ka wah Myntdu da kaba khot ïa ka dorbar kyrpang ki Dolloi, ki Waheh Chnong, ki Secretary Shnong, ki dkhot ka Executive Dorbar bad ki riew shemphang kiba don ka jingkitkhlieh na ka bynta ban shngaiñ ka longbriew manbriew ha ki sawdong ka Myntdu bad ïa kane ka dorbar kyrpang yn khot ha ka 17 tarik Rymphang.
Shuh shuh ha kane ka dorbar la khot la wer ïa kino kino ki nongshong shnong kiba don shisha ka jingkitkhlieh na ka bynta ban shngaiñ ka Myntdu ban long kum ki dkhot bad ban ïatreilang bad ka Khooid Ya Ka Wah Myntdu (KYM).
