Dharmendra Pradhan
Ka jingleit dang shen jong u Myntri Rangbahduh, Narendra Modi sha United Arab Emirates (UAE) ka la jia ha ka por ba ka jingïadei hapdeng ka India bad ka UAE ka la shah kyntiew sha ka jingïatreilang. Ha ka jingpynskhem shuh shuh ïa kane ka jingïadei, u Myntri Rangbahduh Modi bad u Sheikh Mohamed bin Zayed Al Nahyan, u President jong ka UAE, ki la pyrkhat shaphang ka jaka treikam jong ka IIT Delhi ha Abu Dhabi – ka jingpynurlong ïa kane ka rai ha ka por kaba sted bha ka pyni ïa ka jingïahap ki jingthmu jong ki nongïalam jong baroh ar tylli ki ri.
Ka dak jong ka jingsaiñdur bad ka jingtbit jong ka India bathymmai, ka jaka treikam jong ka IIT Delhi ha UAE kan long kum ka dak jong ka jinglong paralok hapdeng ka India bad UAE ha ki kam pule puthi. Ka pyni ïa ka jingïahap jong ki jingthmu jong kine ar tylli ki ri ha ka jingpeit bniah ïa ki kam kiba ïadei bad ka jingtbit ha ka pule puthi, ka jingsaiñdur thymmai, ka jingïasam ïa ki jingnang jingstad bad ka jingbei tyngka ha ki briew kiba la tbit ha ki kam. Khlem pep, kan wanrah ïa ka jinglong jingman ba thymmai ha ka jingpyndonkam ïa ka jingnang jingstad na ka bynta ka bha ka miat jong baroh ar tylli ki ri bad ruh na ka bynta ka pyrthei.
Ka jingpoi sha ka thong:
Ka jaka treikam jong ka IIT Delhi ha UAE ka pyni ïa ka jingkylla ha ka jingplie lad ïa kiwei kiwei ki ri ha ki kam pule puthi kumba la thmu ha ka New Education Policy. Ki jingai jingmut jong ka Radhakrishnan Commi-ttee, kaba la thung ban peit ïa ka jingplie lad ha ki IIT ka la ong ba ki jaka pule kum ka IIT Delhi bad IIT Madras (kaba don ka jaka treikam ha Zanzibar) ki don ka bynta kaba thymmai ban treikam ha kiwei kiwei ki ri, ym tang ha ka nam hynrei ha ka jingdon bynta ruh.
Ka jingai jingkular ïa kiwei kiwei ki ri bad ka jingpynurlong ïa kine ki jingkular lyngba ki sienjam kiba khlaiñ ka long ka dak jong ka jingïadei jong ka India bad ki ri kiba long paralok jong ka. Ka por ba la shim ban pyndep ïa ka jaka treikam jong ka IIT Delhi ha Abu Dhabi ka pyni ïa ka jingïahap jong ki sienjam ba la shim da ka Tnat Kam Pule Puthi jong ka Sorkar India bad ka Abu Dhabi Department of Education and Knowledge (ADEK). Na ka jingïakut hapdeng ki ar ngut ki nongïalam jong kine ar tylli ki ri haba sdang u snem 2022 sha ka jingsoi ïa ka MoU ha ka 15 tarik u Naitung, 2023 sha ka jingpyndep ïa ka jaka treikam bad ka jingsdang ïa ka jingai jinghikai ïa ki samla pule ba nyngkong ha ka 29 tarik u Kyllalyngkot, 2024, ka IIT Delhi – Abu Dhabi ka la ïaid ïa ka lynti kaba jrong ha ka por kaba duna bha bad kane ka pyni ïa ka jingïajan ha ka jingïadei hapdeng ka India bad UAE.
Kane ka long ka jingpoi sha ka thong. Naduh ki por hyndai, ka India ka la ïalam lynti ha ka jingplie ïa ki lad ïa kiwei kiwei ki ri ha ka skulbah Nalanda – “ka skulbah ba nyngkong jong ka pyrthei kaba don bad ka jaka sah” – ha kaba ki riewshemphang na ki ri bapher bapher ki la wan pule ha India. Ki IIT mynta ki la rah ïa ka jingtbit shabar u pud u sam jong ka ri bad ki la wanrah burom ïa ka India.
Ka jingtbit ha ka pule puthi bad ka jingïadei bad ki jinglong jingman ha ka pyrthei:
Ha ka jaka treikam ha Abu Dhabi ka don ka jingkut jingmut ka IIT Delhina ka bynta ka jingtbit ha ka pule puthi. La saiñdur ïa ki jingai jinghikai ha kane ka jaka khnang ba kin ïahap bad ki jingdonkam bad ki jingthrang jong ka thaiñ. Da kaba pyndonkam ïa ki jingshem jong ka IIT Delhi ha ki jingai jinghikai ha ki kyrdan undergraduate bad graduate bad ruh ki jingwad bniah, ka jaka treikam ha Abu Dhabi ka thmu ban ai ki jinghikai kiba biang tam bad ruh ban pynïar ïa kine khnang ba kan long ka jaka pdeng na ka bynta ka jingsaiñdur thymmai bad ki prokram kiba ïadei bad ka thaiñ.
Ka prokram ai jinghikai ba nyngkong, ka Master of Technology in Energy Transition and Sustainability, ka pyni ïa ka rukom peit shaphrang jong kane ka jaka pule. Da kaba sngewthuh ïa ka bynta kaba khraw jong ka jingkylla sha ki bording bym pynjaboh khnang ban pynbeit ïa ka jingkylla ka mariang bad kiwei kiwei ki jingeh hakhmat ka jingïaineh, kane ka prokram ka thmu ban pynkhreh ïa ki samla ba kin long ki nongïalam ha kane ka jingkylla. Ka jingai jinghikai ka peit bnïah ïa ka rukom treikam ba bun bynta, ka jingsaiñdur thymmai bad ki jingïadei hapdeng ki kam kiba ïadei bad ka bording ba ïaineh. Ka jingsdang ïa kane ka prokram ka wan hadien ka jingrakhe jong ka UAE ïa u snem 2023 kum u Snem jong ka Jingïaineh bad ka jingpynlong ïa ka COP28 Conference ha Dubai. Bun ki samla kiba don hapoh kane ka prokram ki dei kiba la ïoh jingbei tyngka da ka ADNOC, ka kompani umphniang ba heh jong ka Abu Dhabi, kaba dang pyrshang ban pynkylla ïalade na ka bynta ki bording ba lah ban pynthymmai bad ki jingpynkylla ha ki kam bording. Kane ka jingïadei jong ki karkhana bad ki jaka ai jingpule ka long kaba bha shisha na ka bynta ka lawei jong kane ka jaka pule kaba dang shu sdang.
Ki samla pule ba nyngkong kiba rung ha ki klas jong ka IIT Delhi Abu Dhabi, kin ïoh ïa ka jingnang jingstad kaba katkum ka juk mynta. Ka IIT Delhi – Abu Dhabi ka thmu ban peit bniah ïa ki kam kum ka AI, Data Analytics, ka Bording bad ka Jingïaineh, bad ka Jingai Jingsumar. Ki jingwad bniah kin ïadei bad ki jingdonkam jong ka UAE ha kaba ïadei bad ka jingkylla sted ha ka pyrthei.
Ka jingpyni ka jingbha ka kam:
Ka jingpynthikna ïa ka jingbha ka kam ka dei sa kawei na ki mat ba la kdew da ka Radhakrishnan Committee, bad ïa kane la ban jur ha ka nongrim jong ka IIT Delhi-Abu Dhabi. Ka Accreditation, ka jingpeit na ka por sha ka por ïa ki jinghikai, bad ki jingjurip kin ym long tang ki kam ba hap ban pyndep hynrei kin long ki lad ki lynti ban pynthikna ba ka jingbha jong ka jinghikai ba ai ka ïahap bad kiba biang tam ha kylleng ka pyrthei.
Ka jingbuh ïa u pud ha ka jingshim ïa ki samla pule ba tbit lyngba ki test, ka jingkiew shaphrang jong ki ha ki jingpule, ki internship bad ki jingpynïoh kam ka ïahap bad ka jingkut jingmut jong kane ka jaka pule ban wanrah ïa ki samla graduate kiba la kot sha ki thong jong ka jingtbit bad kiba tam ruh ïa kine ki thong.
Ki jingïatreilang ba thymmai na ka bynta ka pyrthei kaba dang kylla:
Ka Abu Dhabi, ka nongbah jong ka UAE kam dei tang ka jaka ha kaba la tei ïa kane ka jaka pule. Ka la dei ka nongïatreilang ha kane ka sienjam kaba shlur ha ka pule puthi bad ka jingsaiñdur thymmai. Kane ka jingïaid beit ïaid ryntih jong ka sienjam kaba seisoh ka ïahap bad ki thong bad ki rukom treikam jong ka jingïatreilang hapdeng ka India bad ka UAE.
Ka jingïadei jong ka deiriti, ki jingmut jingpyrkhat bad ki jingsngew kiba la khmih lynti ban don ha kane ka jaka pule kin long kiba kongsan ha ka jingpynkhlaiñ ïa ka jingïadei jong ki briew jong kine ar tylli ki ri. Kum ban shu kdew, la khmih lynti bad ki undergraduate program kin don ïa ki samla pule na India ha ryngkat ki samla pule Emirati bad na kiwei kiwei ki ri. Kumjuh, la khmih lynti ruh ba ka IIT Delhi kan thung kam ïa ki nonghikai bad ki nongtrei na UAE bad na kiwei kiwei ki ri ki ban ïatreilang bad ki nonghikai na ka jaka treikam ha Delhi ban wanrah ïa ki rukom ai jinghikai bad ki jingwad bniah ha ka jaka treikam ha Abu Dhabi.
Ka jingpeit shaphrang:
Ka jingïatreilang hapdeng ka India bad ka UAE ban don ka jaka treikam ka IIT Delhi ha Abu Dhabi ka don shibun ki lad ki lynti. Kan long ka jingpynskhem jong ka jingïatreilang ba kham ïar hapdeng kine ar tylli ki ri bad ki briew jong ki. Kan ai jingmyntoi ruh shabar kine ar tylli ki ri da kaba ai jinghikai ïa ki samla bad ki nongwad bniah na kiwei kiwei ki ri kiba thmu ïa ka bha ka miat jong ka pyrthei. Katba ka IIT-Delhi ka dang bteng ban kyntiew ïa ki kam jong ka ha ka pyrthei, ka thong jong ka kam dei kano-kano ka jaka ha ka pyrthei hynrei ka jingïasngewthuh jingmut lang na ka bynta ka jingnang jingstad kaba wanrah ïa ka jingriewspah ha baroh kawei ka pyrthei. Ki jaka pule jong ka India ki la kiew shaphrang bad ki peit bniah ïa ka jingkyntiew ïa ka jingseisoh ki kam jong ki ha ka pyrthei ban pynkhlaiñ ïa ka jinglong jong ka India kum ka ‘Vishwa Mitra’ kaba ïahap bad ka jingngeit tynrai jong ka India ha ka ‘Vasudhaiva Kutumbakam’. (U nongthoh u dei u Myntri Sorkar Pdeng)
