Shillong, Rymphang 19
U Myntri Rangbah ka Jylla, u Conrad K. Sangma ha ka Lah Sngi U Blei u la ong ba ka Sorkar India ka la kdew ba kam don kano-kano ka kyndon kaba batai shai halor ka jingpynrung ïa kano-kano ka ktien ha ka Khyrnit ba 8 jong ka Riti Synshar ka Ri.
U Sangma haba jubab ïa ka jingkylli halor ka jingpynrung ïa ka Ktien Khasi bad Garo ha ka Khyrnit ba 8 jong ka Riti Synshar ka Ri ha ka Lah Sngi U Blei hapoh ïingdorbar, u la ong ba kane ka mat ka dang don bad ka Sorkar India bad kam shym la don kano-kano ka jingpynshai ne jingtip ba bniah kaba la wan na ka Sorkar India haba ïadei bad kane ka bynta.
“Ki don kumba 8 tylli ki shithi ba la phah sha ka Sorkar Pdeng halor kane ka mat. Ka tarik ba la phah ïa ka jingmynjur jong ka ïingdorbar thawaiñ ka Jylla sha ka Sorkar Pdeng ka long ha ka 14 tarik Nohprah, 2018,” u la ong haba jubab ïa ka jingkylli jong u MLA ka VPP na Mawryngkneng, Bah Heavingstone Kharpran.
Ha kajuh ka por, u la ong ba ka Sorkar India ka la jubab arsien halor katei ka bynta bad katkum ka shithi ba la ïoh pdiang ha ka 30 tarik Nailur, 2020, u Myntri Khynnah barim ka tnad kam pohïing ka Sorkar Pdeng u la kdew ba ka jingnang roi jong ki ktien ka dei ka kam kaba bun ki jingkylla kaba kynthup ïa ka roi ka par ha ka imlang-sahlang, lariti, ka ïoh ka kot, ka sain pyrthei bad ka long kaba jwat ban buh kano-kano ka kyndon na bynta ki ktien la yn pynïapher ïa ki na ka ‘dialect’ ne ban pynrung ha ka Khyrnit ba 8 ka Riti Synshar ka ri.
U la ïathuh ruh ba ki jingpyrshang ba hashuwa, lyngba ka Pahwa (1996) bad ka Sitakant Mohapatra (2003) komiti ban kynthup ïa kino-kino ki kyndon kiba biang kam shym la poi sha kano-kano ka rai.
“Sa kawei ka jubab na ka Sorkar India ba la ïoh pdiang ha ka 22 tarik Lber, 2019…ka kdew ba kam don kano-kano ka kyndon kaba batai shai haba ïadei bad ka jingïoh rung sha ka Khyrnit ba 8. Ka jubab ka long kaba shai bad ka nongrim ka Sorkar India ka la kren shai ba kam don kano-kano ka kyndon,” u la ong.
Haba ïashim bynta lang ha katei ka kynta kylli jingkylli, u MLA ka Congress na Mawhati, Bah Charles Marngar u la pynkynmaw ba ha u snem 2001, ka Sahitya Academy ka la pyntip sha ka Sorkar Jylla ba ym lah ban kynthup shuh ïa ka ktien Khasi namar ka jingdon jong bun tylli ki ktien kiba la don lypa ha ka Khyrnit ba 8.
Ha kawei ka liang, haba pynpaw ka jinglyngngoh halor ka jingïoh rung jong 4 tylli ki ktien ha ka Khyrnit ba 8 ha u snem 2003 ba kynthup ïa ka Bodo, u la ong, “Kane ka wanrah ïa ka jingsngew halor ka jingshah leh shiliang ka Ktien Khasi. Nga kwah ban sngewthuh la ki don ne em ki kyndon ba ka Ktien Khasi kam pat ïoh rung ha ka Khyrnit ba 8. Hato ka long ka jingshisha ba ka daw kaba hakhmat eh ba ka Sorkar Pdeng kam shym la kynthup ïa ka Ktien Khasi ka dei namarba ka Sorkar ka la phah ïa ka Garo bad Khasi ha kajuh ka por.”
“Nga sngew ba dei kane ka daw ba hakhmat eh ba ka tnad kam pohïing ka Sorkar Pdeng ka la kyntait,” u la ong.
Haba ban jur halor kane, u la ong ba katkum ka jingtip jong u, ha u snem 2003, ka Sorkar Assam ka la mynjur ïa ka rai na bynta ban pynrung ïa ka Ktien Karbi bad Bodo ha kajuh ka por, bad ka Sorkar India ka la pdiang tang ïa kawei (Bodo). Na ka liang u Myntri Rangbah haba pynphai jubab halor katei ka bynta, u la ong, “Ngam mynjur ïa kane. Ka lynti halor kumno ki jied ka dei kaei-kaei kaba lah ban batai tang ha ka kyrdan jong ka tnad kam pohïing ka Sorkar Pdeng, hynrei katkum ki jubab ba ngi ïoh pdïang, ka long ba ïa mynta ka Sorkar India ka la ban jur ba kam don kano-kano ka kyndon kaba batai shai na bynta ka jingpynrung ïa kano-kano ka ktien bad kumta ka jingphah ïa 2 ne 3 tylli ki Ktien na ka liang jong ngi kam dei ban long ka daw halor ka jingbym pdiang ïa kata pat ka Ktien.”
U MLA ka Mylliem, Bah Ronnie V. Lyngdoh, MLA ka Nongkrem, Bah Ardent M. Basaïawmoit bad MLA ka North-Shillong, Bah Adelbert Nongrum ki la ïashim bynta lang ha katei ka mat.
