Shillong, Rymphang 19
U MLA ka VPP na North-Shillong, Bah Adelbert Nongrum ha ka Lah Sngi U Blei u la kren da ka ktien Khasi hapoh ïingdorbar ban pynpaw ïa ka jingbym pdiang halor ka jingkren Hindi bad ka jingbym pule lut jong u Lat ka Jylla, u Phagu Chauhan ïa ka jingthoh ba la pynkhreh da ka Sorkar.
“Don 2 tylli ki mat kiba ngam lah ban pdiang ha ka sngi ba plie ïa ka Dorbar Mang Tyngka; kaba nyngkong ka long ba u Lat u ai jingkren da ka ktien Hindi. Kaba ar ka long ba u khlem pule lut ïa baroh ka jingthoh ba la pynkhreh da ka Sorkar,” la ong u Bah Nongrum haba ïashim bynta ha ka jingïatai halor ka jingkren u Lat ka Jylla.
U la ong ruh ba um shym la lap kano-kano ka kyndon jong ka Riti Synshar ka Ri lane ka ‘Rules of Procedure and Conduct of Business’ kaba shah kyrpang palat ban ïa kaei kaba u Lat u la ai jingkren hapoh ïingdorbar thawaiñ.
“Kane ka pynartatien bad wanrah ka jingïapher jingmut lada ka ïingdorbar thawaiñ ka lah ban pdiang ne em ïa kaei kaba ka Sorkar ka la pynkhreh lyngba ka jingthoh. Ngam treh ban ngam jylliew halor ki mat ki phang ba la ai sha ngi ki dkhot ka ïingdorbar thawaiñ ha ka por ba ai jingkren u Lat namar ka jingthoh ka ïaid lait na ka Article 176 jong ka Riti Synshar ka Ri,” u la ong.
Haba kdew ïa kiwei-kiwei ki ïingdorbar thawaiñ jong ki Jylla bapher-bapher kum ha West Bengal, Kerala, u MLA u la ong ba u Lat (ha kitei ki Jylla) u khlem pule lut ïa ka jingthoh bad ha Tamil Nadu, u Lat u kyntait shi syndon ban pule ïa ka jingthoh ba la pynkhreh da ka Sorkar.
“Wat la ha kano-kano ka jingjia, ka daw kaba rieh ka long ka jingïapher jingmut hapdeng ka Sorkar Jylla bad Sorkar Pdeng,” u la ong.
Ha kajuh ka por, haba pynsngew ba ma u lem bad ki MLA ka VPP ki pyrshah ïa ka jingkren Hindi u Lat ka Jylla, Bah Nongrum u la ong ba ka ktien Hindi ka dei ka ‘Official Language’ jong ka Sorkar Pdeng lyngba ka Article 343 (1) jong ka Riti Synshar ka Ri katba ïa ka ktien Phareng pat la pyndonkam na ka bynta ki kam ophis jong ka Sorkar Pdeng bad ha ka Parliament lyngba ka Official Language Act, 1963. U la ong ruh ba ka Riti Synshar ka Ri kam shym la kdew ha kano-kano ka bynta ïa ka Hindi kum ka ktien ka ri ne ‘National Language’, ba kumba ka long, ym don ‘National Language’ ha India hynrei tang ka ‘Official Language’. Utei u nongmihkhkmat u la ong ba katkum ka kyndon 28 jong ka ‘Rules of Procedure and Conduct of Business’, la pynshai ba ka rukom pynïaid ïa ka ïingdorbar thawaiñ ka dei da ka ktien Phareng bad ka kyndon ka shah ruh ïa ki dkhot ban ai jingkren da ka ktien lajong hapoh ïingdorbar thawaiñ.
“Nga kwah ban kdew hangne ba u Lat um dei u dkhot jong ka ïing bad ka kyndon 28 ka kdew shai ba kam dei na ka bynta u Lat,” u la ong.
U Bah Nongrum u la ong ruh, “Ngi saiñdur ïa ka Riti Synshar da kajuh ka ‘Constitution’ te kumta nga buh ka jingkylli balei ka Sorkar India kam ithuh ba ka don ka jingdonkam ban thung ïa u Lat uba don ka jingsngewthuh ïa ka ktien khnang ba kan ym long mawjynthut ban saindur ïa ka jingïadei hapdeng ka Sorkar India bad ka Jylla.”
U la ong ba ha kiwei-kiwei ki Jylla jong ka ri, lait noh tang ha North India, kam don lad ban pdiang ïa ka ktien Hindi ha ki Jylla kum ka ‘Official Language’.
Shuh shuh haba pynsngew ba ka don ka jingïaleh haba phai sha ka bym lah pdiang ïa ka ktien Hindi da ki phew snem ba la leit bad ka ban ïai bteng ha ki snem ban wan, u MLA u la bynrap, “Ngim lah ban pynkup tang shirong ïa ka lynter bad ka pyngkiang jong ka Ri India. Ngi don ïa ki jaidbynriew bapher bapher ha ka ri bad kane ka long ka jingitynnad. Ka jingshisha ka long ba ngi dei ban ïaroh bad burom ïa kane ka jinglong ba kyrpang.”