Shillong, Rymphang 21
U Myntri Rangbah Conrad K Sangma u la wanrah ïa ka mang tyngka jong ka Jylla na ka bynta u snem 2024-2025 ha Ïingdorbar kaba duna pisa kumba `2,029 klur haba kheiñ ïa ka jingïapher hapdeng ka jingïoh pisa bad ka jingpynlut pisa baroh shisnem, ha kaba la antad ba ka jingsiew ram kan long `1,498 klur bad ka jingshim ram kan long `3,527 klur.
Kane ka la paw lyngba ka jingkren halor ka mang tyngka kaba la wanrah da u Myntri Rangbah uba peit ïa ka tnat pla tyngka ka Jylla ha Ïingdorbar ha ka Sngi Balang.
U Myntri Rangbah u la ong ba ka jingmang pisa na ka bynta ki jingpynlut ka long `25,574 klur khlem da kheiñlang ïa ka jingsiew ïa ka ram kaba la antad `1,498 klur.
U la ong ruh ka jingmang pisa na ka bynta ka jingïoh ka long `23,545 klur khlem da kynthup lang ïa ka jingshim ram kaba la antad kumba `3,527 klur. Kumba ju long man la u snem, ka mang tyngka jong ka Jylla ka dei kaba duna pisa. Kumta, haba kheiñ ïa ka jingïapher hapdeng ka jingïoh pisa bad jingpynlut pisa la ïoh ïa ka mang tyngka jong u snem 2024-2025 kaba duna pisa da kumba `2,029 klur kaba long kumba 3.83% jong ka GSDP.
Kaba dei ban siew ïa ka sut na ka bynta u snem 2024-2025 la antad kumba `1,236 klur and ka jingsiew baibam ïa kiba la shongthait (pension) la antad `1,865 klur.
Ha kane ka mang tyngka kaba mynta, u Myntri Rangbah u la buh ruh ïa 10 tylli ki jingplie lad bad 10 tylli ki jingkular kiba dei ban pyntreikam lyngba kane ka mang tyngka, bad lyngba kine ki 10 tylli ki jingplie lad bad jingkular, ka jingpynleit jingmut ka long ban pynpoi ïa ka Jylla sha ka thong jong ka ïoh ka kot kaba long 10 billion US dollar.
“Ngin sa kynjoh sha ka thong jong ka ïoh ka kot kaba long 10 billion US dollar lyngba ka jingpynleit jingmut ïa ki 10 tylli ki bynta kiba long ka jingplie lad. Nga kwah ruh ban pynskhem ha ki 10 tylli ki jingkular ki ban pyntikna ba u nong Meghalaya un myntoi na ka jingkiew ka Jylla bad ba ka roi ka kiew ha kine ki saw snem kan long kaba ïaryngkat, kaba neh bad kaba shisha,” la pynpaw u Myntri Rangbah haba kren shaphang ka mang tyngka kaba la jer ruh kum ka ‘Mission 10’.
Ki 10 tylli ki jingplie lad hapoh ka ‘mission 10’ ki kynthup ïa ka jingkyntiew ïa ka rukom bei pisa ha ki kam pynroi, ka jingpynïasoh hapdeng ki thaiñ bad kyntiew ïa ka khaïi-pateng ha khappud, ka jingpynkylla dur ïa ka sor, ka jingpyndonkam ïa ki kor ki bor bad pynkylla ïa ka Meghalaya kum ka ‘tech hub’, kham pynkiew shuh shuh palat arshah ïa ka jingkamai ki nongrep, pynkupbor bad kynthup ïa ki kynthei ha ka ïoh ka kot, kynthup bad aikam ïa ki samla, pynlong ïa ka Jylla kum ka jaka kaba biang tam ha ka kam jngohkai, ka ïoh ka kot kaba biang lang ha ka liang ka mariang bad ki lad ban pynmih bording.
Ki 10 tylli ki jingkular pat ki kynthup ïa ka jingpynïasoh kaba suk ha ka leit ka wan, ka jingbiang ka umbam umdih ïa baroh lyngba ki pipe um, ka kor internet kaba sted bad biang pura, ka jingtei ïing ïa kiba dei hok ban ïoh myntoi, ka jingbiang ka bording, ka koit ka khiah bad jaka ba biang ïa baroh, ka lad ban pule kaba pynkmen bad kaba bha tam, ka jingai jingshakri kaba pynsuk bad lah ban pynbeit ïa ki jingeh, sumar bad pynkupbor ïa ki jingtei jingshna ha shnong ha thaw na bynta ka jingbha.
Haba kren shaphang ka jinglah treikam jong ka Sorkar, u Myntri Rangbah u la kdew ba kane ka paw shynna lyngba ka jingnang kiew ha ka jingpyndonkam pisa ha kaba ka jinglut jingsep ka la kiew arshah na ka `12,159 klur ha u snem 2018-2019 sha ka `25,052 klur haduh une u snem mynta. U la ong ba kane baroh ka wan lyngba ka jingpyntreikam bha ïa ki skhim ka Sorkar Pdeng, ka jingkhring ïa kiba wan ban bei pisa lyngba ki External Aided Project, ka jingkham biang ha ka jingïoh pisa na Jylla lajong, bad ka jinglah ban phikir ïa ka jinglong jingman ka pisa tyngka.
La ong ba ki jingïoh kiba wan na ka Sorkar Pdeng kum ka jingïasam khajna, 15th Finance Commission bad ka jingïasam ïa ki skhim ba mang pisa lang da ka Sorkar Pdeng bad Sorkar Jylla kin kot sha ka `18,168 klur ha une u snem 2023-2024 na kaei kaba la mang ba kan kot `15,467 klur.
La ong ruh ba ka jingïasam ïa ki khajna bad ka Sorkar Pdeng la khmih lynti ba kan kiew sha `9,355 klur ha u snem 2024-2025 na ka `8,471 klur kaba dei jong u snem 2023-24.
Ka jingmih na ka khajna lajong la antad kumba `4,041 klur ha u 2024-25 na ka `3,262 klur ha une u snem 2023-24. Na kane ka `4,041 klur, ka ban sa wan kum ka GST kan long `1,995 klur, ka khajna halor ka jingdie bad khaïi kan long `1,156 klur bad ka khajna na ka kyiad (excise) kan long `661 klur.
Kumta u la ong ba haba kheiñ antad lang ïa ka jingwan ka pisa na ka Sorkar Pdeng bad ka jingmih na ka Jylla, kan long kumba `27,072 klur ha u snem 2024-2025.
Ki jingpynlut kiba man ka sngi haba pynïaid ïa ki kam jong ka Sorkar (revenue expenditure) la antad kumba `19,653 klur, nangta ka jingpynlut ha ki jingtei jingshna (capital expenditure) kan long `7,419 klur.
Tang na ka bynta ban siew tulop ïa ki nongtrei Sorkar bad jingsiew baibam ïa kiba la shongthait kan kot sha ka `8,165 klur.
Haba pynkut ïa ka jingkren, u Myntri Rangbah u la kyntu ïa baroh ki dkhot jong ka Ïingdorbar bad ki nongshong shnong ban kynmaw ïa kane ka mang tyngka ‘Mission 10’ kaba dei ka jingtreikam kaba pynkhreh ban tei ïa ka ïoh ka kot kaba 10 billion US dollar lyngba ki 10 tylli ki jingplie lad bad 10 tylli ki jingkular.
“Ka jingpynpoi sha ka thong jong ka ‘Mission 10’ ha u snem 2028 kan sa wan lang ruh bad ka jingdap 10 snem ka Sorkar MDA,” la pynkut u Myntri Rangbah.
