Nongpoh, Rymphang 22
Ki paidbah nongshong shnong jong ka shnong Umtyngar, Umlur lem na ki shnong ba marjan ka thaiñ Patharkhmah ha ryngkat ki khynnah skul ha ka Sngi Palei ki la mih ryntih ban pynlong ka jingïaid paidbah ban pynrem jur ïa ki ‘riew thrang snam kiba donkti ban bthat jubor ïa ka jingim jong u heprit Kitborlang Marbaniang na ka shnong Umtyngar ha ka miet jong ka 17 tarik mynta u bnai.
Ïa kane ka jingïaid paidbah ha ryngkat ki jingthoh, ki jingpyrta pynrem bad ban dawa ïa ka jingbishar hok na ka bynta ka longïing jong utei u heprit, la sdang na ka shnong Umlur bad pynkut ha ka jingïalang ba la pynlong ha madan Dohsohram jong ka shnong Umtyngar ha kaba la wan ïadon bynta naduh ki nongïalam ka Ri Bhoi Western Durbar, nongïalam ka Hima Jirang, nongïalam na ka seng NHP, HANM, HNYF katba ïa ka jingïaid paidbah la pynïaid da ka HYC Jirang Circle.
Ha kane ka sngi ki paidbah kiba la ïa mih da ki spah ngut ki la pynpaw ïa ka jingsngewsih kthang halor ka jingduh noh ïa ka mynsiem ba lui lui jong u heprit Kitborlang Marbaniang khlem pat dei ka por. Ha kajuh ka por ki la pynpaw ruh ka jingbitar ïa ki ‘riew thrang snam kiba la nud ban shim ïa ka jingim jong utei u heprit uba dang 10 snem ka rta bad u bym pat tip ïa ka bha ka sniew bad ka hok ka pop.
U heprit Kitborlang u dei uba dang pule ha ka Klas II ha Umlur LP School bad u dei ruh u khun ba saw jong u Bah Synshar Nonghyndah bad ka Kong Diona Marbaniang napdeng ki hynñiew ngut ki shipara. La ïathuh ba utei u heprit ha ka janmiet jong ka 17 tarik Rymphang u la mih na la ïing ban leit sah pynshngaiñ bad la ki paralok khynnah ha kawei ka sem kaba la buh synsar kaba jngai tang kumba 200-300 mitar eiei na ka ïing kmie ka jong u. Ki kmie ki kpa hapdeng ka jingbym poi pyrkhat bad kumba ïuh tdong bseiñ, ki la ïoh da ka khubor kaba sngewsih kthang ha ka sngi kaba bud, kata ha ka 18 tarik Rymphang ha kaba ïa ka met jong utei u heprit la lap noh na ka kper kaba don marjan ryngkat ki dak mong dak mynsaw na ki bynta jong ka durkhmat.
Na ka liang ki nongïalam kiba la ai jingkren ha kane ka sngi ba kynthup naduh ki nongïalam ka Ri Bhoi Western Durbar, nongïalam seng bad ruh ki Rangbah Shnong, ki la pynpaw ïa ka jingsngewsih kthang ba kumno kane ka jingjia kaba shyrkhei bad pynpar ñiangkhriat ka wan jia hapoh katei ka longïing khamtam ïa u heprit Kitborlang u bym don kano-kano ka daw ka shun badno-badno, uba dang dei tang u khynnah rit u bym tip ïa ka dang ka duh, ka hok ka sot bad ka bha ka sniew.
Ki nongkren ki la kdew ruh ba kane kam dei shuh ka sien ba nyngkong ba kum kine ki jingpynïap klep ki la jia ha ka thaiñ, hynrei ki la kdew pat ba ka dei ka sien ba nyngkong ba ka la jia hapoh u pud u sam jong ka shnong. Namarkata, la kyntu ïa ki nongshong shnong baroh ba ki dei ban shimkhia ban ym ailad nangne shakhmat ba kum kine ki jingjia kin dang wan jia hapoh ka shnong ka thaw khamtam ban pynduh jait ïa ki jingdih pynbuaid kiba lehse ki dei kawei na ki daw.
Nalor nangta, ki la kyntu jur ïa ki bor jong ka aiñ ba ki dei ban pynsted ïa ka jingtohkit bad ban ai ïa ka jingpynshitom kaba tyngeh katkum ïa kiba donkti katkum ki kyndon jong ka aiñ khnang ba kumne ki jingjia kin nym jia shuh ha ki sngi ki ban dang wan.
Ha kajuh ka por, ki nongïalam ki la kyntu ruh ïa ki paidbah bad khamtam eh ïa ki bahaïing bahasem jong u heprit Kitborlang ba kin ai ïa ka jingïatreilang bad ki bor jong ka aiñ, ba kin ym shim halade ïa ka aiñ, hynrei ban shañiah ha ki bor pulit bad khamtam eh ha U Blei da kaba ong ba ki sngewthuh eh ïa ka jingpang ka mynsiem bad ka jingsngewsih kthang bad ka jingbitar, hynrei kum ki nongïalam kin don ryngkat bad ki paidbah bad khamtam eh bad ka ïing ka sem kaba mad ïa kane ka apot sepsngi la ha kano kano ka por kaba ki donkam na ka bynta ban ïoh ïa ka jingbishar kaba hok.
Hadien ka jingïalang, ki nongïalam jong ka seng HYC, NHP, HANM bad HNYF ki la leit ruh ban ïakynduh ïa ki kmie ki kpa jong u heprit Kitborlang ban ai mynsiem bad noh synñiang ruh da ka pisa kum ka dak ban tynrong lem ïa katei ka longïing kaba don hapdeng ka jingsngewsih kthang bad ka jingduk jingkyrduh.
Ha kane ka sngi, ki nongïalam jong kitei ki seng ki la leit ruh ban ïakynduh ïa u ophisar ba dei khmih ïa ka thanat Patharkhmah na ka bynta ban wad jingtip halor ka jingïaid ka jingtohkit bad khamtam eh ban kyntu ba ka tnat pulit ka dei ban shimkhia ban pynïoh ïa ka jingbishar kaba hok ïa katei ka longïing jong u heprit Kitborlang Marbaniang.
