Shillong, Jylliew 14
Ka Voice of the People Party (VPP) ha ka Sngi Thohdieng ka la dawa na ka komiti ki ‘riewshemphang ne ka ‘Expert Committee’ ban pynbeit ïa ka bhah thungkam ka Jylla katkum ka khanasa-mari jong u snem 1971.
U President ka VPP, Bah Ardent M. Basaïawmoit ha ka jingthoh sha ka ‘Expert Committee’ ka ban khmih bniah ïa ka bhah thung kam ka Jylla, u la ong ba ka bhah thung kam ka Jylla jong u snem 1972 haba kren halor ka bhah na bynta ki ‘Schedule Tribe’ (ST) bad ‘Schedule Caste’ (SC) ha ki kam bad jingshakri ha Meghalaya kiba la pyndap da ka jingthung kam kaba beit ka kdew ba kan don ka bhah kaba 40% ha ki kam ba lait na bynta ki Khasi bad Jaiñtia.
Ha kajuh ka por, ka kdew ba kan don ka bhah kaba 40% ha ki kam ba lait na bynta ki Garo bad ka bhah kaba 5% ha ki kam na bynta kiwei pat ki ST jong ka ‘Autonomous’ distrik ka Assam, mynta hapoh ka Meghalaya bad ki SC ka Assam.
“Ha u snem 1971, ka jingdon briew ha Meghalaya katkum ka khanasamari jong ka jingdon briew ha Meghalaya, ka long 10,11,699 (100%), ST – 8,14,230 (80.4%), SC – 3887 (0.38%), Khasi-Jaiñtia – 4,57,064 (45.2%), Garo – 3,28,613 (32.5%) bad kiwei-kiwei ki ST – 28,553 (2.8%),” la ong u Bah Basaïawmoit.
U la ong ruh ba ka bhah thung kam ka Jylla wat hapdeng ka jingkdew ba kan long halor “ka jingïoh bynta katkum ka jingdon briew jong ki”, ha kawei ka liang, khlem shim la buh jingmut ïa ka jingkheiñ khanasamari kaba paka haba mang ïa ka jingïoh bhah.
“Kumta ka jingmang kaba 40% na bynta ki Khasi-Jaiñtia, 40% ïa ki Garo bad 5% na bynta ki SC bad kiwei-kiwei ki ST kam biang ïa ki nongrim pyrkhat bad nongrim ka stad saiañ. Ka jingbhah ka long da kaba shu antad – ha jaka jong ki jingshisha. Kumta ka la ïaid lait na ka nongrim jong ka mat treikam,” u la ong.
U la pynkynmaw ruh ba ka jingbym lah jong ka Sorkar Jylla ban buh ïa ka ‘Roster System’ haba pyntreikam ïa ka bhah thungkam, la lah ban pynbeit lyngba ka rai jong ka ïingbishar ka Jylla ha u snem 2022.
“Haba ïadei bad kane, ka jingïoh bynta palat bad ka jingïoh bynta duna jong ki jaidbynriew namar ka kyndon mih bujli jong ka mat treikam u snem 1972 katkum ka bhah ba la mang, yn sa lah ban pynbeit nangne shakhmat,” la ong u President.
Ka seng kumta haba ai jingmut sha ka ‘Expert Committee’, ka la ong ba ka jingmang ïa ka bhah na bynta ki Khasi-Jaiñtia, Garo, SC bad kiwei-kiwei ki jaidbyniew ka dei ban long katkum ka jingdon briew kaba la kdew ha ka khanasamari jong u snem 1971 ha kaba ïa ka jaidbynriew Khasi-Jaiñtia dei ban shim kum kawei ka jaidbynriew.
Ka seng ka la ai jingmut ruh ba dei ban mang la ka jong ka bhah na bynta ki SC bad kiwei-kiwei ki ST.
“Ka jingtbit ha ka liang kino-kino ki ‘Associate Official Language’ jong ka Jylla, kata ka Khasi ne Garo ki dei ban long kum ki kyndon ban pyrkhat haba ïadei bad ka jingthungkam la ka long na bynta ki kam ba la bhah bad ki bym pat bhah hapoh ka Jylla,” la ong u Bah Basaïawmoit ha ka jingthoh.
Shuh shuh u la bynrap ba dei ban buh jingmut ba dei ban thungkam tang ki nongshong shnong bapura ka Meghalaya la ka long na bynta ki kam ba la bhah bad ki bym pat bhah hapoh Meghalaya.