Da ki jingai jingmut sha ka Expert Committee halor ka ‘Reservation Policy’, phah ka TUR

Ka Thma U Rangli Juki (TUR) ka la phah da ka jingthoh ban ai jingmut sha ka Expert Commi-ttee halor ka Meghalaya State Reservation Policy, 1972 ne ka bhah thung -kam-thungjam jong ka jylla.

Shillong, Jylliew 17

Ka Thma U Rangli Juki (TUR) ka la phah da ka jingthoh ban ai jingmut sha ka Expert Commi-ttee halor ka Meghalaya State Reservation Policy, 1972 ne ka bhah thung -kam-thungjam jong ka jylla.

Ha u kyrwoh ba la phah sha ki lad pathai khubor, ka TUR ha ka la ong ba ka synshar paidbah ka long kaba kongsan ban ïatai nia paidbah halor ki ‘policy’ kiba dei na ka bynta ki paidbah nongshong shnong hynrei ka jingïatai kam dei ban shah ïalam tang ha ka jingsngew ne jingrhem mynsiem jong kiba bun paid.

“Ka long kaba kongsan namarkata, ba ka jingïatai halor ka mat kum ka ‘Reservation Policy’, ban pynshong nia halor ki sakhi bad jingshem kiba tikna bad kiba lah ban ïeng hakhmat ka Aiñ bad ka Riti Synshar. Ngi dei ruh ban kloi ban pdiang ïa ki jingmut kiba ïa phnieng bad ba kano-kano ka jingbishar bniah kaba hok ka dei ban ñiewkor ïa kaba la dep (history) bad ba kumno ba ka Policy ka ktah ïa ki nongshong shnong kiba ïapher”, la ong ha u kyrwoh.

Ka Thma U Rangli-Juki (TUR) ka phah ïa ka jingkynthoh jong ka halor ka Meghalaya State Reservation Policy 1972 sha ka Expert Committee kaba la thung da ka Sorkar Jylla bad la bsuh ïa ki jingai jingmut ha ka thup kaba la ai kyrteng, “TOWARDS AN EVIDENCE BASED REVIEW OF THE MEGHALAYA STATE RESERVATION POLICY 1972”, ne “Ka Jingpyrkhat Ban Pynkylla Ïa Ka MEGHALAYA STATE RESERVATION POLICY 1972 Katkum Ki Sakhi bad Jingshem Kiba Tikna”.

Ka jingai jingmut jong ka TUR ka shong nongrim halor kine ki lai tylli ki mat kiba kongsan harum-

(i) Ka History bad ka jingpyntreikam ïa ka mang kyrpang ha ka thungkam kaba long 40-40% bad 5% kaba la treikam naduh ka snem 1972.

(ii) Ka TUR ka tih bniah na ki par jingtip kiba thikna halor ka roi ka par bad jingsan jong ki nongshong shnong bad ka Jylla ha baroh ki liang ha kine ki 50 snem. Nalor nangta ka thwet ruh ïa ki dak ki shin jong ka jingsahdien bad jingduhnong jong ki nongshnong shnong bad ka Jylla ha kine ki 50 tylli ki snem.

(iii) Ka TUR ka kdew ruh ïa ki jingeh kiba ka Expert Committee ka lah ban ïashem ha ka jingtrei jong ka ban wanrah ïa ka jingpynkylla ha ka Reservation Policy ka bym ïashah liang ïa kano kano ka kynhun jaitbynriew, ban wanrah ka jingpynkylla kaba pynksan ïa ka hok jong baroh ki nongshong shnong kumba la pruid dak ha ka Riti Synshar bad ban wanrah ïa ka jingpynkylla kaba lah ban ïeng ynda haba la tynjuh ïa ka hakhmat ka Ïingbishar. Ïa kane ka thup jingai jingmut jong ka TUR la pynshong nongrim halor ka jingwad bniah bad jingthwet ïa ka jinglong jingman, khamtam eh halor ka roi ka par, kum ha ka liang ka ïoh ka kot, ka pule puthi bad ka ïoh kam ïoh jam jong ki nongshong shnong jong ka Jylla. La lum thup na ki jingshem jong ki ‘riew wad jingtip bad ki kaiphod Sorkar kiba rim bad kiba mynta. Kum kine ki Kaiphot- REGULAR EMPLOYMENT (INCLUDING GOVERNMENT JOBS) AMONGST THE TRIBALS DISTRICT WISE IN 1971, DISTRIBUTION OF GOVERNMENT JOBS AMONGST SCHEDULED TRIBES(HILLS), SCHEDULED TRIBES (PLAINS), SCHEDULED CASTE, OBC IN 1972, : LITERATE & EDUCATED AMONGST KHASI-JAIÑTIA, GARO COMMUNITIES IN 197, NATURE OF THE EDUCATED IN MEGHALAYA DISTRICT WISE 1971, COMMUNITY WISE BREAKUP OF STATE GOVERNMENT EMPLOYEES (2019/2010), COMMUNITY WISE BREAKUP OF STATE GOVERNMENT EMPLOYEES (2022), DISTRICT WISE SPREAD OF GOVERNMENT JOBS, REGION WISE SPREAD OF GOVERNMENT JOBS.

Kawei na ki jingai jingmut kaba kongsan tam jong ka TUR ka long ka ban pynrung ïa ka “Deprivation Point” ha ka Reservation Policy. Ka Deprivation Point ka dei ka lynti ban ai lad ïa ki nongshong shnong kiba dang kham sahdien ban ïoh kham bun ka bhah ha ka mang kyrpang jong ka thungkam. Kane ka Deprivation Point kam dei ban long tang na ka bynta ki kynhun Jaitbynriew kiba sahdien, hynrei ka dei ruh ban long na ka bynta kito kiba sahdien ha ka ïoh ka kot bad kiba wan na ka thaiñ ha Meghalaya kaba dang duna ha ka roi ka par. Ka jingtreikam jong ka Reservation Policy ha Meghalaya haduh mynta ka long kaba lah shilliang bad ka pynïohnong tang ïa kito ki Trai Ri Trai Muluk, la ki dei ki Khasi ne Garo, tangba kiba im, kiba shong ba sah ha ki District kiba la kiew shaphrang bad kiba wan na ki longïing kiba riewspah kiba lah ban buh skul ïa ki khun ha ki skul kiba rem, kiba bha la ka long hapoh bad shabar jong ka Jylla.

Kane ka Deprivation Point ba ka TUR ka tyrwa ban pynrung ha ka Reservation policy ka dei ban pynshong nongrim halor ka ïoh ka kot jong ka ïing, ka jinglong jingman ka thaiñ ba u ne ka samla wad kam ki wan bad ka pule puthi ba ki ïoh lane ka skul ne kolej ba ki leit. Bad ïa kine ki Deprivation Point dei ban khmih bniah man la ka san snem katkum ka jingroi ba jingkiew jong ki District. Ka nuksa lah ban ai hangne, ba u ne ka khynnah kiba dei kiba nyngkong eh kiba shong skul na ka longïing bad kiba kha bad heh bad san ha ka District kaba dang sahdien bad kiba pule ha ki skul shnong bad ki Kolej ki bym da biang, kine ki dei ban ïoh tam lypa ki mark ne ki point ban ïa kiwei ki samla wad kam kiba dei na kajuh hi ka Jaitbynriew, tangba kiba dei ki khun jong ki Grade A ophisar jong ka Sorkar bad kiba ïohlad ban pule ha ki skul kiba bha tam ha Nongbah Shillong. Ha kane ka rukom lah ban kyntiew ïa ka lad jong ki samla wadkam kiba duk bad kiba sahdien ban ïoh ïa ki kam Sorkar bad ha kane ka dur lah ruh ban kyntiew ïa ka ïoh ka kot jong ka longïing bad ka thaiñ ba ki wan. Ha kane ka juk stad kaba lah ban buh jingkheiñ ïa ka jingdon ki samla bad ki briew kiba treikam Sorkar kam don jingeh ei ei ruh em ban pyntreikam ïa kane ka Deprivation Point. Kane ka jingdawa ban pynkylla ïa ka Reservation Policy ka la plied ïa ka synduk kynsha jong ka Pandora kaba shlei da ki jyrwit-jyrwat bad ki sohkyrdot. Mynta mano ban law ïa kine ki sohkyrdot? Kawei ka kynhun ka peit sha kane ka jingdawa kum ka jingïaleh ba kawei ka jaitbynriew ka dei ban ïohnong bad ba kawei pat kan duh. Ki don pat ki bym kwah ban pynkhih ïa ka bad ki kwah ba ka Reservation Policy kan neh kumba ka long namar ba kim kwah ban pynthut ïano ïano ruh lymne ban wanrah ïa ka jingïapeit matdong hapdeng ki jaitbynriew.

Ka TUR ka ngeit ba ha ka synshar paidbah ki policy, khamtam eh kum ka Reservation Policy, kiba ktah lane kiba dei ban wanrah jingmyntoi ïa ki paidbah ym dei ban pynlong ïa ka kum ka jingïakhun ha kaba kawei ka kynhun kan ïohnong bad ba kawei pat kan duhnong lymne ba kan long na ka bynta ka burom ka Jaitbynriew. Ka Reservation Policy ka dei ruh ka Affirmative Action, kaba mut ba ki kynhun ne ki nongshong shnong kiba dang sahdien, kiba duk lane kiba shah ban bei? ne kiba shah kheiñpoh ki dei ban ïoh ka lad ban kiew shaphrang da kaba thaw ïa ki policy kyrpang na ka bynta jong ki. Namarkata, ka Affirmative Action ne Policy Kyrpang kum ka Reservation Policy kaba la ithuh da ka Riti Synshar kam dei ne kam shong katno ka jingdon jong ki briew ne nongshong shnong, hynrei ka dei ka atiar ban pynpra ïa ki kynroh jong ka jinglah shilliang bad jingsynshar donbor kaba junom jong ki kynhun kiba la roi, kiba riewspah bad kiba la kiew shaphrang. Ka Affirmative Action ka mih ruh na ka jingangnud ban wanrah ïa ka imlang sahlang ha kaba baroh ki nongshong shnong ki ?aryngkat dor. Kita ki kynhun kiba la roi, kiba la riewspah bad kiew shaphrang ki wit bad ki thut ïa ka jingthmu ba nylla jong ka Affirmative Action namar ba ka ktah ïa ka bor, ka burom bad iktiar jong ki. Kita kiba donbor bad kiba bun paid ki shim ba ka imlang ka sahlang ka dei ka jaka jong kiba donbor.

Ka TUR ka ngeit ba ha ka synshar paidbah ki nongsynshar ne bor synshar ki dei ban pynïaid ïa ka synshar-khadar na ka bynta ban kyntiew ïa kiba duk, kiba tlot bor bad kiba sahdien.

Kumta ka jingai jingmut jong ka TUR kam dei ban pynkylla ïa ka bhah thungkam kaba long 40-40% ïa ki Khasi-Jaiñtia bad Garo bad 5% ïa kiwei ki ST, hynrei ka Review ïa ka Reservation Policy ka long ban peit bniah ïa ki jingmih ne jingseisoh na ka jingpyntreikam ïa ka Reservation Policy ha ka Jylla ha kine ki 50 snem.

Ka TUR ka sngew ruh ba lymda ngi phai dien sha ka History haba la thaw ïa ka Reservation Policy ha ka Jylla ha ka snem 1972, ngin ym lah ban tip bad shemphang ïa ki jingkam ne jingong jong ki kynhun na baroh ki liang. Kumta ka TUR ka ngeit ba ki jingai jingmut kiba shong nia bad kiba shong aiñ ki dei kiba lah ban pynshisha da ki sakhi kiba shai, ki jingkheiñ kiba tikna bad kiba lah ban ïeng ynda haba la tynjuh ïa ki ha khmat ka Aiñ bad ka Riti Synshar.

Kumta ki jingai jingmut jong ka TUR kim dei ka jingdawa ban pynkylla lymne ban pynneh ïa ka Reservation Policy, hynrei kaba kongsan ka long ban peit bad thwet bniah ba kumno la pyntreikam ïa ka Reservation Policy bad ban shem ïa ki sakhi ne ki dak jingkheiñ kiba shai kiba ngi lah ban pyndonkam ha ka por ba Review ïa ka Reservation Policy. Nalor nangta ban ngam jylliew bad ban shem ïa ki buit thymmai ban nang pynkhlaiñ bad pynbha ïa ka Reservation Policy kaba long ka atiar kaba kyntiew ïa ngi ki rit paid khnang ban lah ruh ban wanrah ïa ka jingïaryngkat dor hapdeng ki jaitbynriew ha ka Jylla.

Ka TUR ka angnud ban wanrah ïa ka jingñiewkor bad jingburom kylliang hapdeng ki jaitbynriew bad nongshong shnong bapher ha ka Jylla bad ba ka roi ka par kan long na ka bynta baroh. Ha kajuh ka por ban pynkhlaiñ pynbha ïa ki policy kiba ïada ïa ki Trai Ri kiba long ruh ki rit paid hakhmat ka Ri India ba ïar.