Tura, Nailar:
Kum shi bynta ban pynpaw ïa kiba bun jingbym biang haba ïadei bad ka jingpyntreikam ïa ka Jal Jeevan Mission (JJM) hapoh ka Jylla khamtam hapoh Ri-lum Garo, u nongtrei mon sngewbha, u Greneth M. Sangma u la thoh sha u Myntri ka tnad Jal Shakti ka Sorkar Pdeng ban dawa da ka jingtohkit kaba bniah ha kane ka projek kaba la pyni ba la pyndep ïa ka hapoh ka thaiñ.
Ki jingkheiñ ba mynta jong ka JJM na bynta ka Jylla ki pyni ba palat 80% ki longïing ki la pynïasoh lyngba ki kor um ba treikam (Functional Household Tap Connection-FHTC) ha kaba kiba bun ki distrik ka Ri-lum Garo ki long halor ka ‘State Average’. Haba shu peit ïa ki jingkheiñ, ka jingeh ba ïadei bad ka jingpynbiang umbam-umdih sha kiba bun ki shnong nongkyndong la dei ban dep pynbeit la katta.
Utei u nongtrei mon sngewbha ha kawei ka liang u la kynnoh ba ki don bun bah ki jingbym biang haba phai sha ki jingkheiñ ba pyni bad ka jingdon jong ki longïing kiba la ïoh kor um.
“Ki don ki jingbym biang bad ka jingbym tyllun jong ki kam ha ka ban pyntrei ïa ka skhim ha Ri-lum Garo wat la ka Sorkar Jylla ka ïoh pdiang kiba bun ki khusnam na ka Sorkar Pdeng halor kane. Ka jingshisha ka long ba ka don khyndiat eh ne ym don jingtyllun kam hi ruh haba ïadei bad ka jingpyntreikam ïa ka skhim ha Ri-lum Garo,” la ong u Greneth ha ka jingujor ba la aiti ha ka Sngi Ba-ar.
U la kdew halor katto-katne ki mat ba ïakynduh ba kynthup ïa ka jingbym biang haba phai sha ka jingpyndep ïa ka FHTC haba nujor bad kaei kaba lap ha madan (Tikrikilla, Nekikona, Shyamnagar, Mangsang, Rongjeng, Chokpot).
“Ki jingjurip na ki kynhun ba lai (TPI), i kumba ka long tang ha ki kot ki sla naba ki projek bym pat lah pyndep la pyni ba la pyndep ïa ki. Wat la buh khnang ïa ki TPI ban rat dyngkhong ïa ka bamsap, kam long kaba seisoh,” la pynpaw u Greneth.
U la kdew ruh ba kumno ïa ki projek heh ka JJM (kiba palat T.50 klur) ym pat pynbna bad ïa kine ki projek la aiti sha ki kynhun bym ithuh ha ryngkat ka jingsiew pisa lypa (teng-teng jan 50%) tang katto-katne taïew hadien ba la pynbiang ïa ka bhah sha ki kynhun. Katkum ka jingsngew une u nongtrei mon sngewbha, ym don kawei ruh ka projek kaba la bud ïa ki kyndon jong ka skhim.
“Kiba bun na ki projek la ai sha ki briew kiba don jingïadei bad kito kiba don ha ka bor synshar. Katba ka Jylla ka kam ba la pyndep palat 80%, ka lah ban dei tang kumba 40% ha ka jingshisha. Kane ka long mar khongpong bad ka ‘Har Ghar Jal’ Mission kaba ka JJM ka ïeng,” la ong u Greneth.
Shuh shuh u la kdew sa ïa kawei ka projek, kaba la paw khubor dang shen ha kaba ka don ka jingbym biang ha ka jingkheiñ jong ki longïing kiba la pyni bad ka jingdon jong ki longïing (355 tylli kiba pyni hynrei tang kumba 60 tylli ha madan). Ïa kane ka projek (Nama Burijhar ha WGH’s Demdema) la bna ruh namar la pyndonkam ïa ki ‘tube-well’ ban pyndep ïa ka projek wat la mynta, u kontraktor kumba long, u la siang ‘pipe’ ha ka shnong.
“Ki nongshong shnong ka thaiñ ki mad jingeh shi kat dei namar ka jingbym biang ka umbam-umdih ba shngaiñ bad ba khuid. Ka jingpulom jong ka skhim ka la nang pynsohsat shuh-shuh pynban ha kane ka liang. Ngi ïoh jingujor man ka sngi na ki jaka bapher-bapher kiba pynsngew ïa ka jingbym biang ha ka jingpyntreikam ïa ka skhim. Ngi kyrpad ïa phi ban leh eiei noh mardor bad pyntikna ïa ka jingtreikam hok jong kane ka skhim,” la ong u Greneth ha ka jingujor.
