Shillong, Risaw 16
Ki skul kiba la seng lyngba ka skhim jong ka Sorkar Pdeng kaba la tip mynshwa kum ka Sarva Shiksha Abhiyan (SSA) bad mynta pat la tip kum ka Samagra Shiksha, kin nang pynsyrtok ïa ka Jylla namar kine ki dei ki skul kiba la seng da mano-re-mano, tangba ki pynktha khlieh pat ïa ka Sorkar Jylla.
Ka skhim SSA ka dei kaba la pyntreikam ha ka ri baroh kawei bad la sdang pyntreikam naduh u snem 2001-2002 da ka Sorkar Pdeng ha ryngkat ki Sorkar Jylla.
Ha kiba bun ki Jylla, ïa ka skhim Samagra Shiksha la pynïasoh lang bad ki skul Sorkar, hynrei ha Meghalaya, kaba thamula ka long, wat ki riewshimet ki bym don jingnang jingstad ruh ki ïoh ban seng skul lyngba kane ka skhim, nang skul mano bad nang pynktha khlieh ïa ka Sorkar Jylla.
Ka jingkylli ka long, mano ba shah ïa ki riewshimet ban seng skul ha kito ki snem ba la sdang ban pyntreikam ïa ka skhim SSA (Samagra Shiksha) ha Meghalaya.
Ka Sorkar ka dei ban wad bad kem ïa kito kiba leh ïa kane ka kam beaiñ namar kine ki skul SSA ki leh katba mon, naduh ka jingthung nonghikai bad jingbeh kam ïa ki nonghikai, hynrei ki pynkit ïa ka jingleit bakhia sha ka Sorkar. Kine ki skul ki don ki School Managing Committee (SMC) la ka jong khlem ka jingpeit jingkhmih ka Sorkar hynrei ïa ka tulop ki bam na ka Sorkar bad kine ki skul man ka por ki ïakhih la kumba maki ruh ki dei ki skul jong ka Sorkar.
Ka don ka jingïapher hapdeng ki skul kiba peit da ka Sorkar bad ki skul SSA kiba peit bad pynïaid hi da mano- re-mano kynthup ki riewshimet ne ki kynja kynhun.
Kiwei ki Jylla kim don jingeh satia kumba long ha Meghalaya namar ki skul kiba la seng bad pynkha thymmai ki dei ha ki skul Sorkar.
Kumta ka Sorkar Pdeng ka la nang pynduna noh ka jingmang pisa ban siew tulop (salary component) man la u snem bad kan poi ka por ba ka Sorkar Pdeng kam bhah pisa shuh ban siew tulop hynrei kan mang pisa tang na ka bynta kiwei pat ki bynta ka pule puthi.
Kumba long ha ki snem kiba mynshwa, ka Sorkar Pdeng ka mang 90 na ka 100 katba ka Sorkar Jylla ka mang 10 na ka 100. Hynrei mynta, naduh u snem 2018 ter ter, ka Sorkar Pdeng ka la nang pynduna ïa ka jingmang pisa da kaba pynhiar da 5% man u snem. Kumta mynta u snem, ka bhah kaba mang da ka Sorkar Pdeng ka la hiar sha ka 70 na ka 100 bad ha ki snem ban sa wan kan nang hiar sha ka 65 na ka 100 bad kumta ter ter.
Wat u Myntri ka tnat pule puthi ka Jylla, u Rakkam A Sangma ruh u la kubur ba ka Sorkar Pdeng ka la nang ïaleh ban pynduna ïa ka bhah pisa kaba dei na ka bynta ka tulop ki nonghikai skul SSA.
U la ong ba kam long kaba suk ïa ka ban kit ïa ka lyngkor kaba la tynrong sha ka Sorkar Jylla namar ki skul SSA ki don palat 5000 tylli ha Meghalaya bad ki nonghikai ki don palat 12,000 ngut.
Haba ka Sorkar ka jem, ki leh katba mon bad ka rukom dawa jong ki ka long kaba suk haduh katta katta ban phah kitkhlieh lut ha ka Sorkar wat lada ka rukom.leh bad rukom treikam jong ki ka long kum ki skul shimet.
Ki don ki skul SSA kiba don khynnah tang hapoh 10 ngut bad ki don ruh ki skul kiba ka jingpynrung skul ïa ki khynnah ka long syndon nod (zero enrollment). Ka Sorkar kam dei ban aili ïa kum kine ki skul namar da ki klur la bei tyngka ïa kum kine ki skul khlem pynmih soh.
La ka Sorkar ka nud ne em ban pynduh noh ïa ki skul SSA ki bym larkam ha ka jinghikai bad kiba ym biang ki khynnah skul kiba pynrung kyrteng ka dei ka jingkylli kaba baroh ki ap ban ïohi ba ka Sorkar ka leh da kaba tyngeh namar kum.kine ki skul ki pynhiar ïa ka pule puthi ha Jylla.
