Shillong, Rymphang 05
Ka Myntri ba khmih ïa ka tnat Koit ka Khiah ha ka Jylla, Kong M Ampareen Lyngdoh, ka la ïathuh ba ka Indian Council of Medical Research (ICMR) ka la pyntip ba ka jylla Meghalaya ka don haduh 176 ngut kiba pang bampong (Cancer) na ka shi lak ki nongshong shnong ha ka Jylla.
“Ha East Khasi Hills, ngi la ïoh ïa ka jingpyntip ba ki don 227 ngut kiba pang bampong na ka shi lak ka jingdon jong ki nongshong shnong. Ngi la nang tam ïa ka ‘National Average’ ha ka jingai jingsumar ïa ki nongpang bampong kaba long 100 ngut na ka 1 lak ngut ki nongshong shnong”, ong ka Myntri haba kren bad ki lad pathai khubor ha ka sngi Balang.
Ka la ong ba ka Sorkar ka la shim khia ban ïakhun pyrshah ïa kane ka jingpang ryngkat bad ka jingai jingsumar ïa kiwei ki jingpang ruh. Ka la ong ba ki jingpang bym lah ban saphriang lane kita ki ‘non-communicable diseases’ mynta ki kylla long ka jingma nalor ka jingpang ba jur ka jingkhuslai, jingpang khyllai bad jingpang tor.
Ka Myntri ka la pyntip ba hapoh Shillong Civil Hospital ki don baroh 8,382 ngut ki nongpang ba shah sumar na ka jingpang bampong tang ha u snem 2024.
Ka la ïathuh ba na kitei, 1649 ki dei kiba dang shu wan thymmai bad ki don 456 ngut ki nongpang kiba donkam leh ïa ka radiotherapy.
Ka la pyntip ba ka sorkar mynta kan kyntiew kyrdan noh ïa ka Cancer Wing jong ka Shillong Civil Hospital na ka 50 jingthiah sha ka 90 jingthiah bad ka jingpynkhreh ka dang ïaid ruh ban kyntiew beit noh sha ka 200 jingthiah.
Ka la ong ba ka sorkar ka tip bha halor ki jingeh ha ka liang ka jingdon ïa ki kor ki bor bad ka jingdon ki briew kiba la pyntbit ha ka kam.
“Ngi dang khmih bniah ïa kane bad ngi dang phah ruh ïa ki doktor ban pynkhreh ïalade ban ïoh ïa ka jinghikai kaba biang pura khnang ba kin lah ban wanphai biang sha ka jylla ban weng ïa ki jingduna kaba ngi don ha ka rukom treikam ka jong ngi”, ka la ong.
Haba batai shaphang ka rai jong ka sorkar ban ïatreilang bad ka North Eastern Indira Gandhi Regional Institute of Health & Medical Sciences (NEIGRIHMS) na ka bynta ban ai jingsumar ïa ka jingpang bampong, ka Kong Ampareen ka la ong ba ka Sorkar ka don ïa ka jingsngewkhia bad ka la ïakren bad ka NEIGRIHMS.
“Ngi lah dep thaw ïa ki committee bad ngi la ai ïa ki jingtip sha NEIGRIHMS. Ngi lah buddien bha ha ryngkat bad ka phah ïa ki nongpang kiba wan na ki longïing baduk sha ki jaka sumar kiba marjan kum ka NEIGRIHMS. Ngi don ki jaka treikam kiba thymmai bad paka ha NEIGRIHMS, kaba ki lah ban ai ïa ka jingsumar kaba kyrpang ïa ka jingpang bampong”, la ong ka Myntri.
Ka la ong ruh ba ki paidbah kim donkam ban leit sha jngai than na ka bynta ban phah sumar, namar la lah ban ïoh ïa ka jingsumar ha la ka jong ka Jylla.
Ka Kong Ampareen ka la pyntip ruh ba ka Sorkar kan pynkiew ïa ka jingpynlut ha ki jingpynbna ha ki lad pathai ban pynsngewthuh bad ai jingpynshai ïa ki paidbah ha kaba ïadei bad ka jingpang bampong.
“Ngi la pyndon bynta lang ïa ki Balang, ki shnong ki thaw, ki kynhun kiba dei ha ka liang ka koit ka khiah bad mynta phin ïohi haba don mano-mano kiba tip ba ki don ïa ka jingpang bampong kata ka jingtieng kam da don than haduh katta-katta, namar ba ki tip ba ka Jylla bad ka ri ki lah ban ai ïa ka jingsumar ïa kane ka jingpang. Ki briew na kiwei pat ki ri ruh ki wan sha ri India ban ïoh ïa ka jingsumar. Ngi la ïohi ïa ki jingkheiñ ha kaba ïadei bad ka jingwan ka jong ki ban shah sumar”, la ong ka Myntri.
