Shillong, Rymphang 10
U Project Director ka Meghalaya AIDS Control Society (MACS), Dr. W.B Langstieh u la pyntip ba ka Jylla Meghalaya ka la kiew bha ha ka jingdon jong ki briew kiba ïoh ïa u khñiang jingpang HIV kaba long palat ïa ka ‘National Level’. U la ong ruh ba ka East Jaiñtia Hills bad ka West Jaiñtia Hills ki long ki district kiba bun ba don ïa une u khñiang jingpang.
Ha ka jingïakren bad ki nonglum khubor, na ka liang u Dr. Langstieh u la pyntip ba ki briew kiba im bad u khñiang jingpang HIV ha ka jylla ki don 0.43% kaba long palat na ka ‘National Level’ kaba 0.21%. “Ka jingdon ki briew kiba don ïa u khñiang HIV ha ki kynthei ka long 4,587 ngut bad ki shynrang ka long 4,777 ngut, kine ki long kiba la wan ban pynrung ïalade bad ka Meghalaya AIDS Control Society”, u la ong.
“Ka jingdon jong ki khynnah kiba ïoh ïa une u khñiang jingpang ha ka jylla ki don kumba 466 ngut, katba 374 ngut ki dei kiba don hapdeng ka jingsumar”, u la pyntip.
U Dr. Langstieh u la ong ruh ba ki khyllung kiba kha na ka kmie kaba don ïa une u khñiang jingpang, ki dei kiba don ha ka jingma ban ïoh ïa kane ka jingpang. “Ka MAC ka la pynlong ïa ki prokram kaba ki ai kyrteng ka Early Infant Diagnosis (EID) kane ka dei ka prokram kaba ki leh ïa ki test ba man la ka por na ka bynta kine ki khyllung kiba kha na ka kmie kaba don ïa une u khñiang jingpang”, u la pyntip.
Nalor kane, u Dr. Langstieh u la pyntip ruh ba ki District jong ka Jaiñtia Hills ba kynthup ïa ka East bad West Jaiñtia ki dei ki district kiba don bun ïa ki briew kiba ïoh ïa une u khñiang jingpang HIV ha ka jylla. U la ong ruh ba ka East Khasi Hills District ka long kaba shu pdeng ha ka jingdon ki briew kiba ïoh ïa kane kane ka jingpang bad kiwei-kiwei pat ki district ha ka Jylla ki long kiba duna bha ban don ïa ki briew kiba ïoh ïa ka. Haba jubab ïa ki daw halor ka jingkiew jong ka jingpang HIV ha ka jylla, u la ong ba ka jingshongkha pathar khlem ki lad ïada, kane ka dei ka daw jong ka jingkynrei kane ka jingpang ha ka jylla. U la ong ruh ba ki don kiwei-kiwei pat ki daw kum ka injek drok, ka jingsaphriang na ka kmie kaba don ïa une u khñiang jingpang sha ki khun bad ruh ka jingai snam.
“Kumba 80% ki briew kiba ïoh ïa kane ka jingpang ha ka Jylla ka dei lyngba ka jingshongkha khlem da tip la u kpa ne ka kmie kiba don ïa une u khñiang jingpang”, u la ong.
U Dr. Langstieh u la ong ruh ba ka jingshongkha ba khlem ki lad ïada kane ka wanlam ïa ki khun ba kin ïoh ïa une u khñiang jingpang, ha kaba u lok u lah ban ïoh ïa une u khñiang jingpang na ka lok, ne ka lok na u lok khlem da tip ba ki don ïa une u khñiang jingpang.
“Ka MACS ka ai jingmut na ka bynta kito ki briew kiba don ha ka jingma ban ïoh ïa une u khñiang jingpang ba ki dei ban tip ïalade khnang ba phin ïoh ka jingsumar ha ka por ba biang, kane kan ïarap ban pynduna ïa ka jingsaphriang une u khñiang jingpang hapoh ka met u briew bad ruh ban lait na ka jingpynsaphriang sha kiwei pat”, u la ong.
U Dr. Langstieh u la ong ruh ba na ka liang ka MACS kum shibynta ban ïaleh pyrshah ïa une u khñiang jingpang ki ïoh ban pynlong ïa shibun ki prokram bapher-bapher kum ki ‘awareness program’, ki ‘medical camp’ ha kaba ki pynlong ïa ka test snam khnang ba yn lah ban tip la ki don ne em ïa une u khñiang jingpang. Nangta hadien ba ki la ïoh ïa ka kaiphod ki shim ïa ki nongpang ki ban don ïa une u khñiang jingpang na ka bynta ban sumar bad na ka liang ka MACS ki buddien ïa kine ki nongpang ha ka ban ai jingïarap ba kyrpang bad ki jingsyllok.
U Dr. Langstieh u la buh ruh ka jingkyrpad ïa baroh ban ai ka jingïatrei lang ym tang ki nongtrei ka MACS hynrei ki khmih lynti ban ïoh ka jingïatrei lang naduh na ïing na sem, ki shnong ki thaw bad ruh na ka liang ka sorkar ha ka ban tehlakam ïa kane ka jingpang.
