Delhi, Rymphang 01
Ka Myntri ba dei khmih ïa ka tnad kam pla tyngka ka Nirmala Sitharaman ka la wanrah ïa ka mang tyngka jong ka Sorkar Pdeng na ka bynta u snem 2026-27 ha ka ïingdorbar thawaiñ Parliament ha ka sngi U Blei.
Ki mat ba kongsan jong ka mang tyngka ki long ka mang tyngka kaba nyngkong ba la pynkhreh ha Kartavya Bhawan, ka dei kaba la ïoh mynsiem na ki 3 tylli ki kartavya, kata ka kartavya kaba nyngkong ka dei ban pynstet bad pynneh ïa ka jingkiew ka ïoh ka kot, da kaba kyntiew ïa ka jingseisoh bad ka jinglah ïakhun, bad ka jingtei ïa ka jinglah ïaineh pyrshah ki jingkylla ha ki jingïadei ha ka pyrthei. Ka kartavya ba ar ka dei ban pynurlong ïa ki jingthrang jong ki briew bad kyntiew ïa ka bor treikam jong ki, ka ban pynlong ïa ki kum ki nongïatreilang ba khlaiñ ha ka jingïaid lynti ka India sha ka jingriewspah bad ka kartavya kaba lai, kaba ïahap bad ka Sabka Sath, Sabka Vikas, ka dei ban pynthikna ba man ka longïing, ka shnong, ka thaiñ bad ka kam ki ïoh ïa ki jingdon jingem, ki jingai jingshakri bad ki lad na ka bynta ka jingïashim bynta kaba seisoh.
Ki jingantad ïa ka mang tyngka:
Ki non-debt receipt bad baroh ka jingpynlut ki dei kiba la antad ha ka T.36.5 lak klur bad T.53.5 lak klur. Ka jinglum khajna ka Sorkar Pdeng ka dei kaba la antad ha ka T.28.7 lak klur. Baroh ki jingshim ram ki dei kiba la antad ha ka T.17.2 lak klur bad baroh ki jingshim ram na ki ‘dated security’ ki dei kiba la antad ha ka T.11.7 lak klur.
Ki jingantad biang ïa ki ‘non-debt receipt’ ki long 34 lak klur bad na kane ka jingïoh khajna jong ka Sorkar Pdeng ki long T.26.7 lak klur. Ki jingantad biang ïa ki jingpynlut ki long T.49.6 lak klur, bad na kane ka jingpylut pisa ka long kumba T.11 lak klur. Ka fiscal deficit ha u BE 2026-27 ka dei kaba la antad ha ka 4.3 percent jong ka GDP. Ha u RE 2025-26, la antad ïa ka fiscal deficit ka ban ïahap bad ka BE jong u 2025-26 ha ka 4.4 percent jong ka GDP bad ka ‘debt-to-GDP ratio’ ka dei kaba la antad ban long 55.6 percent jong ka GDP ha u BE 2026-27, haba ïanujor bad ka 56.1 percent jong ka GDP ha u RE 2025-26.
Haba wanrah ïa ka Mang Tyngka kaba ban jur ïa ka ‘Sankalp’ jong ka Sorkar ban pynleit jingmut ha kiba duk basuk, kiba duna ka ïoh ka kot, ka Myntri kam Pla Tyngka ka la ong, ka India kan ïai bteng ban shim ïa ki sienjam kiba skhem sha ka Viksit Bharat, da kaba pynïahap ïa ka jingangnud bad ka jingïakynduh lang ïa baroh. Kum ka ïoh ka kot kaba nang kiew ryngkat bad ka jingpynïar ïa ka khaïi pateng bad ka jingdonkam pisa, ka India ka dei ruh ban dang ïasoh bha bad ki ïew ka pyrthei, ban shalan kham bun ki mar shabar ri bad ban khring ïa ki jingbei tyngka kiba skhem bad kiba jrong samoi.
Ka la ong ruh ba ka ri ka ïakynduh ïa ka jinglong jingman nabar ha kaba ka khaïi pateng bad ka jingïatreilang ha ki ri bapher bapher ka don ha ka jingma bad ka jingïoh ïa ki jingdon jingem bad ki lad pynpoi mar ka shah pynthut. Ki teknoloji ba thymmai ki pynkylla ïa ki rukom pynmih katba ki nang kiew stet ka jingdawa ïa ka um, ka bording bad ki marpoh khyndew kiba kongsan.
Ka Kartavya ba nyngkong ka dei ban pynstet bad pynneh ïa ka jingkiew ka ïoh ka kot bad ka ai jingmut ïa 6 tylli ki sienjam, ka jingpynïar ïa ka jingpynmih mar ha 7 tylli ki kam ba kongsan, yn sdang ïa ka rynsan jong palat 1000 tylli ki India Clinical Trials site ba la ïoh jingithuh. Ka Electronics Components Manufacturing Scheme ïa kaba ka jingmang tyngka ka dei kaba la kyntiew sha ka T.40,000 klur.
Ka Sorkar kan sdang ïa ka skhim ban ai jingkyrshan ïa ki jylla ban tei ïa ki 3 tylli ki Chemical Park, lyngba ka jingïakhun, ha ka rukom treikam cluster-based plug-and-play model. La pynbna ïa ka Integrated Programme na ka bynta ka kam shna jaiñ. Ka National Fibre Scheme na ka bynta ki jinglah kyrshan ïalade ha ki ksai kum ka silk, wool bad jute, ki ksai ba shna da ki briew bad ki ksai new-age.
La pynbna ïa ka sienjam Mahatma Gandhi Gram Swaraj, ban pynkhlaiñ ïa ki kam khadi, ki kam thaiñ jaiñ bad ka kam shna tiar da ka kti. Kane ka sienjam kan ïarap ban pynïasoh bad ki ïew ha ka pyrthei, ka jingpynïaid ïew bad kan pynbeit ïa ka jingai jinghikai, ka jingpyntbit bad ka jingbha jong ki kam bad ka jingpynmih mar.
Ka jingkyntiew ïa ki jingdon jingem: Yn kyntiew ïa ka jingpynlut pisa na ka bynta ki paidbah sha ka T.12.2 lak klur ha u snem mang tyngka 2026-27. Ka Sorkar kan sdang ïa ka Infrastructure Risk Guarantee Fund ban pynkhlaiñ ïa ka jingskhem jingmut jong ki nongtrei shimet ha kaba ïadei bad ki jingma ha ka por ba dang pynbiang ïa ki jingdon jingem bad ka por ba dang shna ïa ki jingshna.
Ki kam ri jingri: Ka Sorkar kan kyntiew ïa ka jingdon ki nongtrei kiba la tbit ha ka kam veterinary da palat 20,000 ngut. Yn sdang ïa ka skhim ai jingïarap pisa kaba ïasoh bad ka jingshim ram ban sdang ïa ki veterinary bad para vet college, veterinary hospital, diagnostic laboratory bad ki jingai jingshakri ban pynroi ïa ki jingri da ki kynhun shimet.
16th Finance Commission: Ka Sorkar ka la pynbiang T.1.4 lak klur ïa ki jylla na ka bynta u snem mang tyngka 2026-27 kum ki Finance Commission Grant kumba la ai jingmut da ka 16th Finance Commission.
Ka Income Tax Act ba Thymmai: Ka Income tax Act, 2025 ba thymmai kan treikam naduh u Ïaïong 2026. Shen yn pynbna ïa ki Income Tax Rules bad Forms ba thymmai ba la pynsuk. La saindur thymmai ïa ki phom ban suk ki briew ban pyndap.
