Shillong, Jymmang 03
Ka Justice B.P. Katakey Committee, ha ka ‘Interim Report’ kaba 37 jong ka sha ka Meghalaya High Court, ka la ai jingmut ïa ki lad ki lynti kiba thymmai ban peitngor ïa ka jingtih bad jingshalan dewïong beaiñ, ba kynthup ïa ka jingpyntreikam kaba pyrkhing ïa ka SoP 2024, ka jingpyndait ïa ki GPS ha ki trok, ki khyrdop talasi ne ki ‘Smart Check-Gate’, bad ka jingkitkhlieh shimet jong ki ophisar.
Ka Komiti ka la kdew ïa ki jingdkoh ha ka jingpyntreikam bad ki jingpynslem ha ki jingbthah ba kham mynshuwa da kaba lum thup ïa 21 tylli ki jingai jingmut na ka bynta ka jingkhmih bniah jong ka Ïingbishar ban khang ïa ki kam tih par be-aiñ ha ka Jylla.
Ka kynhun ka la ban jur “ka jingbud pyrkhing ïa ki kyndon bapher-bapher jong ka SoP, 2024, khnang ban khanglad ïa ki kam tih dewïong be-aiñ, kynthup ïa ka jingshalan dewïong (shapoh bad) na ka Jylla, lym kumta kan ym long kaba lah ban khang ïa ki kam tih dewïong be-aiñ.”
Ka la phah pynshisha ruh ïa ki kot ki sla ba la pynmih da ka M/S Star Cement Meghalaya Limited bad ka Star Cement Limited na ka bynta ban “shalan ïa 2,93,569.349 MT u dewïong da 8174 tylli ki trok hapdeng ka 02/01/2025 haduh ka 28/02/2026” bad bthah ban leh eiei “lada jia ba ym don/ne bym lah ban ai ïa kino-kino ki kot ki sla, kiba donkam ban pyni katkum katei ka SoP ba la kdew.”
Ka kaiphod ka la ai jingmut shuh-shuh ban tohkit halor ki jingpynkheiñ ïa ka SoP, da kaba kdew ïa kawei ka trok kaba don ïa u nombar ML-11-A-1473 “kaba la ïakynduh ïa ka jingjia aksiden ha ka 04/03/2026 ha ka shnong Bindihati kaba la pynmynsaw ïa ki katto-katne ngut ki briew bad ka jingïap jong kawei ka kynthei,” ha kaba ïadei bad ka Khliehriat PS Case No. 106(03)/2026.
Ban pynkhlaiñ ïa ka jingpeitngor ïa ka leit ka wan jong u dewïong, ka Komiti ka la ai jingmut ban pynkylla ïa ka rukom haba ïadei bad ka jingshalan ïa u dewïong na ki jingaiwai ban tih par.
Ka la ai jingmut ruh ban “pyndonkam da ki kali ba la pyndait da ki tiar Global Positioning System (GPS) na ka bynta ban shalan ïa u dewiong,” ryngkat ki jingtip ba bniah ban ai sha u Director ka tnad Mineral Resources, Shillong.
Kiwei pat ki lad ki lynti ki kynthup ïa ka jingpyndait ïa ki ‘sticker’ rong ba kyrpang, ki ban pynbiang da ka tnad Directorate of Mineral Resources, Shillong, ha ka jaka ba paw jong ka ïit ba shakhmat jong ka kali bad “ka jingpynbeit ïa ka lynti ba la buh kyrpang bad ki ‘Smart Integrated Exit Check-Gate (s)’ ba treikam ha kaba ka kali ka dei ban ïaid lyngba.”
Ka kynhun ka la phah ruh ban pyni ïa ki “‘Invoice /E-Way Bill’ katkum ki kyndon jong ka GST; syrnot na ka jaka ba wan; ka ‘slip’ thew bad ka/ki ‘Transit Pass’ ha ki ‘Exit Check-Gate’ da u nongshalan.”
Ka kaiphod ka la pynbor ruh ban buh ïa ki khyrdop talasi ‘Smart DMR Check-Gate’ ha ki jaka ba biang ha ki lynti ba kynthup ïa ka Steshon Rel Nangalbibra-Mendipathar, Rongjeng-Dainadubi, bad Nangalbibra-Gasuapara.
Ka la phah ruh ban pynkylla ïa ka khyrdop talasi ba shipor jong ka DMR ha Mendipathar sha ka “Round the Clock Smart Check-Gate” namar ka jingkynnoh ba la shalan ïa u dewïong be-aiñ sha Steshon Rel Mendipathar.
La ai jingmut ruh ban shna ïa ka ‘Smart Check-Gate’ ha ka thaiñ jong ka shnong Athiabari ha South West Khasi Hills District bad hajan Athiabari Police Out Post khnang ban khang lad ïa ka jingshalan ïa u dewïong ba la tih be-aiñ sha shiliang Assam.
Haba pynkynmaw biang ïa ka jingai jingmut kaba hashuwa, ka Komiti ka la ong ba ki ophisar kiba la ïoh bor ban khanglad ïa ka jingtih par be-aiñ ki dei ban “kitkhlieh hi dalade ïa kino-kino ki kam tih par be-aiñ kiba lah ban jia hapoh u pud treikam jong ki,” da kaba kdew ba kane ka jingai jingmut na ka ‘Interim Report’ kaba 35 jong ka “ym shym la pyntreikam haduh mynta.”
Halor u dewïong ba la tih be-aiñ, ka kynhun ka la ong ba dei ban shim ïa ki sienjam na ka bynta ban shalan ïa “1,55,390.6 MT u dewïong ba la tih be-aiñ, na 1,92,840.13 MT ba la lap da ka M/S Garuda UAV ha ka jingwad bniah ba la leh na suiñ,” sha ki jaka pynlang dewïong ba la pynithuh, bad ban pyndep ïa ka jingshalan ha kaba kut jong u Ïaïong, 2026.
Ka la bynrap ba ka jinglilam ïa u dewiong ka dei ban bud hadien ba la ïoh ïa ki hukum kiba donkam.
Shuh shuh ka la ai jingmut ba ïa ka ‘Action Plan’ na ka bynta ka East Jaiñtia Hills dei ban pyntreikam ha South West Khasi Hills, West Khasi Hills, South Garo Hills, North Garo Hills bad East Garo Hills District bad kyntu na bynta ka “‘Action Plan’ kaba ïasam lang na ka bynta ka North Garo Hills, East Garo Hills bad ka South Garo Hills District, da kaba pynithuh ïa ki jaka kiba lah ban shah ktah ha ka jingtih dewïong be-aiñ,” ha kaba la pynlong ïa ki ophisar “ban kitkhlieh hi lada jia ba don kino-kino ki kam tih dewïong be-aiñ ha la ki jong ki jong ki jaka.”