Shillong, Jylliew 01
Ka Meghalaya ka la kylla long kum kawei na ki Jylla ha India kaba kiew sted tam ha ka jingmanbha ha ka liang ki jingkdew ha ka koit ka khiah, ha kaba ka National Family Health Survey 2023-24 ba 6 ka la pyni ïa ka jinghiar kaba jur ha ka jingkha khun, ka jingarmet khynnah, bad ka jingshah lehbeiñ ha ki kurim, ha ryngkat ki jingkiew kiba sted ha ka jingkha khun ha ki jaka sumar bad ka jingai tika.
Ka jingkha khun baroh ne ka ‘Total Fertility Rate’ ha ka Jylla ka la hiar na ka 2.9 ngut ki khyllung na kawei ka kynthei ha u snem 2019-21 sha ka 2.2 ngut ha u snem 2023-24, ka jinghiar kaba 24.1% – ka jinghiar kaba jur tam jong kano-kano ka Jylla ha India.
Ka jingarmet khynnah ka la hiar da palat na ka lai bynta, kata na ka 7.2 sha ka 4.6 ki jingkha khun na ka shi hajar ngut ki kynthei kiba la khie samla, katba ka jingshongkha khynnah ka la hiar da 18.3%.
Ka jingsumar ïa ki kmie bad ki khyllung ba dang kha ruh ka la kiew bha. Ka jingkha khun ha ki jaka sumar ka la kiew na ka 58.1% sha ka 65.6%, ha kaba ka jingkha khun ha ki jaka sumar paidbah ka la kiew na ka 49.1% sha ka 55.7%. Ki jingpynkha khun ba la synran lang da ki nongtrei ka koit ka khiah ba la pyntbit ki la poi sha ka 70.9%.
Ka Meghalaya ka don ha ka kyrdan ba hakhmat eh napdeng ki ar ne lai tylli ki Jylla na ka bynta ka jingmanbha ha baroh ar bynta – ka jingkha khun ha ki jaka sumar paidbah bad ka jingsynran lang jong kito kiba la pyntbit. Ka jingai tika ba pura ïa ki khynnah rit ka la kiew na ka 64% sha ka 75.3%, kawei na ki jingkiew kaba sted tam ka India. Ka jingdon jong ki kmie kiba dang pun khun kiba dih ïa ki dawai ‘Iron-Folic-Acid’ na ka bynta 100 sngi ka la kiew haduh jan shiteng.
Ka jingshah lehbeiñ ha ki kurim pyrshah ïa man la ki kynthei kiba la shongkurim ka la hiar na ka 15% sha ka 5.9%, ka jinghiar kaba 60% ha kine ki 8 snem.
Ki ophisar ki pynshong nongrim ïa ka jingmyntoi ha ka rukom treikam ba pura jong ka Sorkar. Ka Meghalaya Health Systems Strengthening Project ka la tei pat ïa ki jingtei paidbah ha ka liang ka koit ka khiah bad ki rukom buh jingtip.
Ka prokram ‘MOTHER’ ka la buddien ïa ki jingkha khun kiba don jingma ha ka por ba shisha lyngba ka ‘Mobile App’. Ka ‘Rescue Mission’ ka la wanrah lang ïa ki tnad ka Koit ka Khiah, Social Welfare, bad ka tnad Pynroi Nongkyndong ban shimkhia ïa ki daw ha ka imlang-sahlang ba ïadei bad ki jingshitom ba buh jingma ïa ka koit ka khiah jong ki longkmie.
Halor ka jingïarap pisa, ka Megha Health Insurance Scheme mynta ka tyrwa ïa ka jingkynthup lang kaba khlem pisa kaba haduh T.5.3 lak na ka bynta kawei ka longïing, kaba la pynïasoh lang bad ka Ayushman Bharat-PM-JAY. Ka skhim CM Care+ ka kynthup ïa ki jingsumar kiba shyrkhei, kiba rem dor.
Ha kawei ka liang, ki jingeh ki ïaineh. Ka jingbym heh bym san bha jong ki khynnah ka long 36.8% watla ka don ka jingmanbha kaba 20.9% naduh u snem 2019-21. Ka jingdonkam bym pat lah ban pynbiang na ka bynta ka jingpynbeit ïa ka ïing ka sem, ka jinghiar ha ka jingdon ki khynnah kiba ïoh ïa ka bam ka dih kaba biang, bad ka jingdih duma kaba nang jur hapdeng ki shynrang ki ïai long ki mat kiba sngewkhia.
“Ka jinglum thup ba shisha jong ka NFHS-6 ka long ba ka Meghalaya ka long kawei na ki Jylla kaba kiew sted tam ha ka ri India watla ki kyrdan ba pura jong ka ki ïaineh ha ka kyrdan ba sha trai ha ka ri baroh kawei,” ong ka jingbishar bniah.
“Ka dei ka khana jong ka jingbuddien kaba sted, ym pat jong ka jingpoi.”
Ka Jylla mynta ka la sdang ruh ïa ka ‘Mission 1000 Days’, kaba buh thong naduh ka por ba dang pun haduh ka sngikha kaba ar jong i khyllung ha ryngkat ka jingkyrshan ha ka bam ka dih kaba tei, ki tiar donkam na ka bynta ka kmie bad i khyllung, bad ki jingïarap na ka imlang-sahlang.
