Jowai, Jylliew 07
Katba ka jylla Meghalaya ka dang ïai bteng ban ïakynduh ïa ka jingkit kaba khia namar ka jingkiew ha ka jingdon ki nongpang bampong (cancer) ha ka jylla, ka State Cancer Society of Meghalaya ka la pynkhlain ïa ki jingpyrshang jong ka ban kyntiew ïa ki jingpynsngewthuh halor kane ka jingpang, ki lad jingïada bad ka jinglap kloi ïa kane ka jingpang.
Shibynta jong kane ka sienjam la pynlong ïa ka prokram pynsngewthuh paidbah ha ka 6 tarik Jylliew ha Iawmusiang Seinraj Parking lot, Jowai, West Jaiñtia Hills, ha ka jingïadon lang u Myntri ka tnad ka koit ka khiah u Bah Wailadmiki Shylla kum u kongsan nalor ki ophisar na ka tnad ka koit ka khiah.
Haba kren ha ka prokram u Bah Wailad u la ong ba ki tnad bapher bapher ki la ïatreilang ban kyntiew ïa ka rukom im kaba koit ba khiah bad ban pynsaphriang ïa ki jingpynsngewthuh halor ki lad jingïada na ka jingpang bampong hapdeng ki longïing longsem bad ki shnong ki thaw ha kylleng ka jylla. U la ai khublei ruh ïa baroh ki nongshim bynta halor ka jingkyrshan bad ka jingïatreilang bad ka Meghalaya State Cancer Society ban ïaleh pyrshah ïa kane ka jingeh kaba nangkiew ha ka jylla.
Haba pynpaw ka jingsngewkhia halor ka jingkiew ka jingdon ki nongpang bampong ha ka jylla, u Myntri u la ban jur ïa ka jingdonkam ban pynlong ïa ki prokram pynsngewthuh paidbah ha ki shnong ki thaw, ki jaka ïew bad hapdeng ka imlang sahlang khnang ba ki briew kin ïoh ïa ki jingtip kiba thikna halor ki lad jingïada na kane ka jingpang, ka jinglap kloi bad ka jingïoh ban sumar ha ka por kaba biang.
U pyntip ruh ba ka Sorkar ka la pynkhlain ïa ki jaka ai jingsumar kynthup ïa ki Sub Centre, CHC, PHC bad ki Hospital Sorkar, kumjuh ka jingpynïoh ïa ki jingleh test bym donkam jinglut halor ka jingpang bampong namar ka jinglap kloi kan ïarap shibun ha kaba ïadei bad ki lad jingsumar.
U la ong ruh ba ka Sorkar ka la shimkhia bha ïa ka mat kaba ïadei bad ka jingpang bampong bad ka la pynïar ïa ki jingpynsngewthuh bad ki prokram ban leh ïa ki test ha kylleng ka jylla khnang ban pynthikna ba ki briew kin ïoh ïa ka lad ban leh ïa ki test ba la pynkhreh ha jaka sumar bapher bapher, ha ki PHC, CHC bad ki hospital Sorkar.
U Myntri u la pynpaw ruh halor ka jingdonkam jong ka HPV vaccine ban ïada ïa ka bampong, da kaba bynrap ba ka Sorkar ka la pynïoh ïa kane ka dawai khlem donkam jinglut na ka bynta ki khynnah kynthei kiba hapdeng ka rta 12 bad 14 snem. U kyntu ruh ïa ki kmie ki kpa bad ki khynnah kynthei kiba dei ban ïoh ba kim dei ban tieng ïa kane ka dawai, da kaba ong ba ka dei kaba la dep ban test ha kylleng ka ri.
Nalor kata u la pynthikna ba ka jingsumar ïa ka jingpang bampong ka dei kaba la kynthup ha ka skhim MHIS kaba ai jingkyrshan haduh T.5 lak. U la bynrap ruh ba hapoh ka skhim CM Care jong u Myntri Rangbah ka jylla ka don ruh ka jingïarap pisa kaba T.2 lak, da kaba kyntu ruh ïa ki briew ba kin wad jingtip na ka ophis MHIS na ka bynta ki jingïarap bad jingbtin lynti.
U Dr JCA Lamin, Oncologist Shillong Medical College Civil Hospital u la pynpaw ba ka jylla ka dang ïai bteng ban sakhi ïa ka jingdon bun eh kiba pang bampong ha ka ri baroh kawei. U la ong kiba kham bun ki dei kiba ïoh ïa ka jingpang bampong ha u ryndang ne oesophageal (food pipe) cancer bud sa ka bampong ha ka shyntur ne mouth cancer, ha kaba ka jingpyndonkam ïa u duma siket, bam kwai, dih kyiad, ki jingbam bym tei met, ka jingbym leh kilan met, ka jingjaboh ka lyer bad ka HPV infection la ithuh kum ki daw ba kongsan.
Ha kane ka prokram la ïadon lang u Dr. F Shadap, Laskein Block Development Officer, Dr. P. Shylla, District Medical and Health Officer, Jowai, Dr. Anisha Mawlong, Senior Specialist, Member Secretary, State Cancer Society of Meghalaya, Dr. JCA Lamin, Oncologist, Shillong Medical College Civil Hospital, ki doctor, supporting staff ka State Cancer Society, Rangbah Shnong Bah Ajoy K Lywait nalor kiwei kiwei.