Shillong, Jylliew 19
Ka Myntri tnad pla tyngka ka Sorkar Pdeng, ka Nirmala Sitharaman ha ka Sngi Thohdieng ka la buh ïa u mawnongrim na ka bynta ki kam pynroi kiba kot T.1,246 klur ha Meghalaya hapoh ki Externally Aided Project (EAP) ha ka jingdonlang u Myntri Rangbah ka Jylla, u Conrad K. Sangma, ki Myntri Sorkar, ki ophisar Sorkar bad kiwei-kiwei.
Ki projek ki kynthup ïa ki bynta ba kongsan – ka jingpynïasoh surok, ka jingpynpoi mar, ki jingtei ba ïadei bad ki kam jngohkai pyrthei, ka pule-puthi, bad ki kam pynroi ha ka kamai kajih; bad la khmih lynti ba kin pynkhlaiñ shi kat dei ïa ki jingïadei ha ka ïoh ka kot bad ban pynbha ïa ka rukom im ha kylleng ka Jylla.
Haba kren ha ka jingïalang, ka Myntri ka la pynpaw ïa ka jingdonkam ba kongsan jong ka Thaiñ Shatei Lam Mihngi ha ka lynti ïaid ka India ha ka roi ka par bad ong, “Ka Thaiñ Shatei Lam Mihngi kam don shuh ha thmit jong ka khana ka roi ka par jong ka ri India. La kheiñ ïa ka kum ka jaka pdeng jong ka jingkiew ka India, ki lad pynïasoh, bad ka roi ka par ha ka lawei.”
Haba ban jur ïa ki jingkhlaiñ jong ka thaiñ, ka la kdew ba ka jingeh kam shong ha ka jingbym don lad hynrei ha “ban pynkylla ïa kane ka lad sha ka roi ka par lyngba ki lad pynïasoh ba kham bha, ki jingtei, bad ki jingïarap ba la thmu.”
Ka la pynpaw shuh-shuh ïa ka jingdonkam jong ki EAP ha ka ban pynurlong ïa kane ka thong, da kaba pynpaw ba kum kine ki jingthmu ki wanrah “ym tang ïa ka jingïarap pisa, hynrei ïa ka jingnang-jingtip pyrthei, ki rukom treikam kiba paka, bad ki saiñdur kiba thymmai kiba ïarap pynïasoh ïa ki bor jong ka thaiñ bad ki lad ki kabu ha ka pyrthei.”
Haba kdew ïa ki projek ba la sdang ha Meghalaya, ka la ong ba la pynwandur ïa ki ban “pynkylla ïa ki jingmyntoi ba kynja mariang sha ki kam ki jam, ka jingïohnong, bad ka jingkiew ha ka ïoh ka kot kaba ïaineh.”
Haba kren ha kane ka sngi, u Myntri Rangbah ka Jylla u la pynpaw biang ïa ka bynta jong ki EAP ban wanrah jingkylla ha ka roi ka par jong ka Meghalaya bad pynshai ïa ki jingsngewthuh bakla ha kaba ïadei bad ka jinglong-jingman ha ka liang ka pisa. U la pynpaw, “Ki EAP ki dei napdeng ki lad ki lynti kiba treikam bha ban bei tyngka ïa ki jingtei kiba heh bad ki jingthmu ha ka imlang-sahlang. Jan 90% na ka bynta jong ka ram haba ïadei bad kum kine ki projek ha ka Thaiñ Shatei Lam Mihngi la tip da ka Sorkar India, kaba pynlong ïa ki ban long kiba lah ban treikam bad kiba myntoi ïa ki Jylla, kum ka jong ngi.”
Haba pynpaw ïa ka jingheh jong ki sienjam kiba dang ïaid shakhmat, u la kdew ba ka Meghalaya mynta ka dang pyntreikam ïa ki EAP kiba kot palat T.12,000 klur ha kylleng ki tnad kum ka rep ka riang, ki jingtei, ka bording, ka jingsumar ïa ka mariang, bad ki kam pynroi ïa ki briew.
U la bynrap ba “ka jingthew ba shisha jong ka roi ka par ka dei ka jingktah kaba ka pynmih ha ka kyrdan ba sha trai, bad mynta ngi ïohi ïa ki hajar ngut ki nongïoh jingmyntoi kiba ka jingim jong ki ka kylla lyngba kine ki sienjam.”
Na ka liang u Myntri Rangbah u la pynpaw ruh ïa ka jingsngewnguh sha ka Myntri tnad pla tyngka ka Sorkar Pdeng kaba la ai ka jingkyrshan ba kyrpang ïa ka Meghalaya, khamtam ha ka ban mynjur ïa ka ‘Meghalaya Logistics and Connectivity Improvement Project’ palat ïa ka jingbuh kyndon ba la buh.
U la ong, “Kane ka jingkyrshan ka pynpaw ïa ka jingshaniah bad ka jingshimkhia jong ka Sorkar India na ka bynta ka roi ka par ka Meghalaya bad ka Thaiñ Shatei Lam Mihngi.” Baroh arngut ki nongïalam ki la ban jur ïa ka jingdonkam ban pynkhlaiñ ïa ki rukom pyntreikam, ban pynbha ïa ka jingïashim bynta jong ki kynhun ‘riew shimet, ban pynbha ïa ka jingpynïasoh ‘digital’, bad ban pyntikna ïa ka jingïatreilang ha ki projek ban wanrah ïa ki jingmih kiba heh tam.
Ka Myntri tnad pla tyngka ka Sorkar Pdeng ka la ong ba watla ki jingtei ki long u budlum jong ka jingkiew ha ka roi ka par, “ngi dei ban pyntikna ba ki jingmyntoi jong ki kin poi sha uwei-pa-uwei u nongrep, nongseng kam seng jam, bad ki khun samla ha ka thaiñ.”
Haba pynskhem biang ïa ka jingthmu kaba kham ïar na ka bynta ka thaiñ, ka la ong, “Ka jingïaid lynti jong ka India ban long ka ri kaba la kiew ha ka ïoh ka kot hapoh u snem 2047 kan ym lah ban long kaba pura khlem ka Thaiñ Shatei Lam Mihngi kaba kiew, kaba ïasoh lang bad kaba roi.” U Myntri Rangbah u la pynpaw ruh ïa ka jingkiew ba dang shen jong ka Meghalaya ha ka roi ka par, da kaba kdew ba ka Jylla ka dei napdeng ki Jylla kaba kiew sted bha ha ka ri ha ka liang ka ïoh ka kot.
U la ban jur ba ka sienjam jong ka Jylla ha ka roi ka par ka pynleit jingmut ym tang ha ki dak jong ka ïoh ka kot, hynrei ban pynbha ïa ka rukom im, ban pynkhlaiñ ïa ki shnong ki thaw, bad ban tei ïa ka jinglah ban ïaleh pyrshah ha ka por kaba jrong.
Kane ka prokram ka la sakhi ruh ïa ka jingplie bad jingbuh mawnongrim ïa ki surok ba kongsan bad ki projek pynroi ha ki kam jngohkai pyrthei, kiba la khmih lynti ban kyntiew ïa ki lad pynïasoh, ki kam jngohkai pyrthei, bad ban wanrah ïa ki lad ai kam ai jam ha kylleng ka thaiñ.
