Shillong, Jylliew 23
U Symbud Myntri Rangbah ka Jylla, Bah Sniawbhalang Dhar ha ka Sngi Ba-ar u la ong ba ka Sorkar Jylla kan sa rah ïa ka jingtyrwa sha ka Sorkar Pdeng ban pynduna ïa ka jingheh ha ka jingaiwai tih par bad ban ai ïa ki laisen (ha ka kyrdan jong ka Jylla) sha ki nongtih par kiba rit, kum ka jubab ïa ki jingdawa ba la slem jong ki nongkhaïi dewïong bad ki nongshim bynta haba ïadei bad kane ka liang.
U Bah Dhar u la ong ba ka Sorkar ka la ïakynduh ha ka Lah Sngi U Blei bad ka seng ki nongkhaïi dewïong lem bad ka Coordination Committee kaba mih-khmat ïa ka Ri-lum Khasi, Jaiñtia bad Garo.
U la ñiew ïa katei ka jingïakynduh kum “kaba seisoh bad kaba manbha”.
“Hynnin ka sngi, ngi la don ka jingïalang bad ka seng ki nongkhaïi dewïong bad ka Coordination Committee na baroh lai tylli ki thaiñ – Ri-lum Khasi, Ri-lum Jaiñtia bad Ri-lum Garo. Ka la long ka jingïalang kaba seisoh bad kaba manbha shibun. Ngi la sngap ïa ki jingai jingmut jong ki, bad ngi la pdiang ruh ïa ka jingbatai jong ki,” ong u Bah Dhar.
Ki nongshim bynta ki la kdew ba ka saiñdur kaba mynta jong ka “Scientific Mining” kam long kaba lah ban treikam ha Meghalaya namarba ka donkam ïa ki jaka kiba heh.
“Ki la kyrpad ba da ka rukom stad saïan kaba mynta, i-kumba kam long kaba lah ban leh ha Meghalaya, kaba donkam ïa ki jaka kiba heh. Kumta ngi long la kloi ban leit sha ka Sorkar India bad kyrpad ïa ki ban pynduna ïa ka jingheh jong ki jaka tih par, khnang ba ki nongtih par trai-ri jong ngi kin lah ban tih katkum kata,” u la ong.
U Symbud Myntri Rangbah u la ong ba ka Jylla kan pynbor ïa ka Sorkar Pdeng ban pyllait ïa ki nongtih par kiba rit.
“Ngin sa kyrpad ïa ka Sorkar India ba kan ai jingbit ruh ïa ngi ha ka kyrdan jong ka Jylla na ka bynta ki nongtih par kiba rit, lada lah. Kine ki dei ki jingai jingmut. Ngi long kiba kut jingmut bad kular ïa ki briew jong ngi bad ngin leit sha ka Sorkar India bad kyrpad katkum ka jingkyrpad na ka seng ki nongtih dewïong,” ong u Bah Dhar.
U la batai ruh ïa ki “nongtih par kiba rit” kum kito kiba trei ha ki jaka kiba don ka jingheh kaba 5-6 hektar bad ong ba ka Jylla kan leh eiei lada ka Sorkar Pdeng ka ailad.
“Da kaba ong ki nongtih par barit, nga mut 5-6 hektar. To ngin ïa peit. Lada ka Sorkar India ka pyllait bad shah ïa ngi ban ai laisen na ka Jylla, ngin trei katkum kata,” u la ong.
U Bah Dhar u la kdew ba ki kyndon tih par kiba la don mynta ki long katkum ki rukom tih ‘Opencast’, kaba u la ong “kam lah satia” ha Meghalaya, katba ka jingtih par ‘liew khnai ka kynthup ïa “kiba bun ki rukom” ban bud ryntih.
Ka Sorkar ka dang khmih bniah ïa ki rukom long na kiwei pat ki Jylla, kynthup ïa ka rukom tih par ha Goa, ban thaw ïa ka saiñdur treikam kaba long kyrpang na ka bynta ka Jylla.
“Kumba ka long mynta, ki don ki Jylla, kum ka Goa (Ore Mining), kiba la shah. Ngin hap ban peit na ka aiñ hapoh kano ka bynta ba la shah ïa ki. Ïa kata ym pat lap,” u la ong.
Ka Jylla ka la dep ban kyrpad ban ïakynduh bad ka Coal Ministry ka Sorkar Pdeng.
“Hynnin ka sngi, hadien ba la wai ka jingïalang, u Myntri Rangbah ka Jylla u la kynjoh ktien sha ka Coal Ministry ban tip lano ngi lah ban ïoh ïakynduh,” la ong u Bah Dhar.
Haba pynpaw ïa ka jingktah ka jingkhang tih dewïong jong ka National Green Tribunal naduh u snem 2014, u la bynrap, “Ka long kaba ktah haduh katta-katta. Ka jingkhang tih dewïong ka la ktah shi kat dei ïa ki briew. Ngi la ïohi ïa kata da la ki jong ki khmat. Ki briew ki la mad jingeh shisha. Dei na kata ka daw ba ngin rah ïa kane sha ka Sorkar India.”
