ïengskhem ka KSU ban pyrshah tih Uranium bad maham ruh ïa ki bor Sorkar lada ki dangïai pyndik

Shillong, Naitung 05 Ka Khasi Students Union (KSU) ka la maham jur da kaba tyngeh pyrshah ïa ka jingtih Uranium ha Meghalaya, da kaba kynnoh ba ki don ki briew, ba kynthup ïa ki MLA...

Shillong, Naitung 05

Ka Khasi Students Union (KSU) ka la maham jur da kaba tyngeh pyrshah ïa ka jingtih Uranium ha Meghalaya, da kaba kynnoh ba ki don ki briew, ba kynthup ïa ki MLA barim kiba la leit sha ki nongshong shnong ha Domiasiat bad ki shnong ba marjan ban pynbor ïa ki nongshong shnong ha ryngkat ka jingthmu thied ki jaka ha ka dor kaba tad.

ïa kane ka KSU ka la pynpaw ha ka 04 tarik u Naitung, 2026, ha ka jinghiar sha Domiasiat, ban kynduh ïa kiba haïing hasem jong Meiieid Spility Lyngdoh Langrin (bam kwai ha dwar U Blei) bad ki nongshong shnong katei ka jaka. Ki nongïalam barim ka seng ruh ki ïadon ryngkat ha katei ka sngi.

Ka nongrim ba ka KSU ka leit sha Domiasiat ha katei ka sngi ka long, ban pynithuh ïa ki nongkitkam bathymmai jong ka seng sha kiba haïing ba hasem jong Meiieid Spility Lyngdoh Langrin bad ban pynskhem ïa ka nongrim ban ïeng pyrshah ban tih ïa u marpoh khyndew, kata u uranium na katei ka jaka, kumba ka seng ka la pyrshah naduh ki snem ba la leit.

Ha ka kyrwoh ba la phah da u Samla Reuben A. Najiar, General Secretary ka KSU Sengkmie u la ong ba ha kine ki khyndiat bnai, ka la don biang ka jingkhih phaloh ka ishu tih uranium na Domiasiat.

“Ka Seng ha ka jingïakynduh bad u Myntri Rangbah ka Jylla, u Conrad K Sangma ha ka 1 tarik Naitung, 2026, ka la ban jur ïa kane ka phang, ban nym ailad ban tih uranium na ka Jylla Meghalaya bad u Conrad ruh u la mynjur bad kular ban nym ailad ban tih ïa u uranium.

Hynrei ki dak ki shin ba ka seng ka lap pat, ki long da khongphong,” u la ong.

U la ong, kaba nyngkong ka long ka jingwan hiar ki heh saipan jong ka jylla sha shnong marjan ha Domiasiat ban thied ïa ki jaka ha ki dor kiba heh. Uwei na kita ki heh saipan u dei ruh u MLA barim na them Ri Bhoi. Ka seng ka thikna, ba ka jingwan thied jaka ki heh saipan sha ki jaka ba don uranium, ka long hi ban die pat sha ki kompeni tih uranium, kum ka UCIL bad kane ka hi jia man ka por kum sha East Jaiñtia bad ki karkhana dewbilat.

Kaba ar ka long, ka jingwan hiar ki briew ba ju don lang bad ka Sorkar ha kine ki sngi bad taïew ba la leit noh bad pynmynjur bad pynsngewthuh bakla ïa kiba haïing ba hasem i Meiieid Spility Lyngdoh Langrin bad die noh ki jaka bad ailad ban tih noh ïa u uranium.

Kaba lai ka long ka jingshah khot summon ki environmental activist bad kiwei ki nongkyrshan ba rad bah jong ka seng, ha kaba dei bad kane ka mat, da ki briew ba kam ïalade ba kidei na Central Bureau of Investigation (CBI) & National Investigation Agency (NIA) bad ban byrngem bad pyntieng ïa ki, ba kim dei ban tuklar shuh ha ka kam kaba ïadei bad ka jingtih ïa u uranium.

Kaba saw ka long, ka jingbym ai visa ka Sorkar India ïa ki environmental activist, ba dei hi na ka jylla ban ïoh rung sha India namar ba ki pyrshah ban tih ïa u uranium bad ki rah ïa kane ka mat sha United Nation (UN) bad kiwei ki international platform.

Kaba san, ka jingwan ka Geological Survey of India (GSI) ban pan jingbit ban survey ïa ki marpoh khyndew, hynrei ka seng ka tip tikna ba kane kadei thik kaba ïadei bad u uranium bad ka jingthmu jong ka GSI ka la pulom noh ha jingïalang ba la khot da Deputy Commissioner, South West Khasi Hills District ha 18 Jylliew 2026, ha kaba ka GSI kam shim la lah ban jubab ïa ki jingkylli ba la buh hakhmat da ki nongïalam ka KSU – South West Khasi Hills District bad ka GSI ka hap ban kynran dien noh.

U Samla Reuben u la kdew ruh ba ka mat kaba kham ima ka long ka Office Memorandum ba la pynlait da ka Ministry of Forest, Environment & Climate Change (MoEFCC) ha ka 08 Nailur 2025, kaba batai ba ban tih ïa u uranium um donkam shuh ba don ka “public hearing” ban ïoh ïa ka jingmynjur na ki paidbah bad ka Sorkar India ha ka kyrteng jong ka National Security ka lah ban tih ïa uranium bad kiwei ki radio active elements ba pyndonkam ki Military ha kano-kano ka por.

“Ka Seng naduh ba mih kane ka Office Memorandum, ka lah thoh sha ki bor pynïaid bad ka Sorkar Jylla ban pyrshah ïa kane ka mat, hynrei ka Sorkar Jylla kam shim la lei ei-ei halor kane mat bad ki sah tang ki jingkular ki bym shongdor eiei ruh em, kiba lah ban kylla ha kano-kano ka por,” la ong biang u Samla Reuben ha ka kyrwoh ba la phah.

Kumta na ka liang ka seng lyngba kane ka kyrwoh ka kwah ban phah ka khubor kaba shai sha ki bor pynïaid ba ban pass da ka resolution ne ka aiñ ban pyrshah ïa ka jingtih uranium ha ka Iing Dorbar (Autumn Session). Kane kan pyni ba ka Sorkar Meghalaya ka nym ailad ban tih ïa u uranium bad ban pynskhem ïa kata ka rai sha ki paidbah. Ha kajuh ka por ruh ban pass ïa ka aiñ ba ki briew kiba thied jaka sha ki shnong ba don uranium, ki nym lah ban die pat sha ki kompeni ba tih uranium.

“Kane ka dei ka khubor kaba shai sha baroh kito ki briew ba ka KSU kan shu sngap lane kan nym shong khli kti halor kane ka mat bad kan ïaleh pyrshah da ka ba tyngeh, tad haduh ban da pynduh noh shi syndon ïa ka mat tih Uranium hapoh ka Jylla.” la ong ka KSU.

Ka seng ka kdew ruh ba kajuh hi kine ki resolution ne ki aiñ dei ban passed da baroh ki 3 tylli ki Autonomous District Council, kiba kynthup ïa ka Khasi Hills Autonomous District Council (KHADC), Jaiñtia Hills Autonomous District Council (JHADC) bad Garo Hills Autonomous District Council (GHADC), namar u uranium u don ha bynta jong baroh kine ki 3 tylli ki District Council.

Shuh shuh la ong, ban wanrah ïa ka roi ka par ha ka thaiñ Domïasiat bad kiwei ki shnong marjan kiba kynthup ïa ka um dih, ka bording ilektrik, ka surok, ka skul, ki jaka sumar bad kiwei-kiwei, namar baroh shi katta ka Sorkar ka ieh beiñ ïa kine ki shnong ki thaw namar ba ki pyrshah ïa ka jingtih uranium.

Namarkata, ka seng ka maham jur ruh ïa ki myndie ri kiba na ka por sha ka por ki ju ïalam bakla ïa ki paidbah bad ki briew na ki thaiñ badon uranium, ban ailad noh ban tih uranium bad nangne shakhmat kan nym don jingmap shuh ïa kumne ki briew ki bym don jingkitkhlieh ïa ka jaidbynriew. Ka seng ka maham jur ruh ïa ki bor Sorkar, ba lada ki dang ïai pyndik ïa ki briew kiba pyrshah tih uranium, ka seng ruh kan sdang pyndik arshah ïa ki.