Shillong, Naitung 16
Ka Sorkar Jylla kala pynmih ïa ka jingbthah sha ki paidbah ban husiar bad sumar bha ïalade na ki jingpang lyiur, haba maham ïa ka jingkiew jong ki jingpang ba ïoh na ka jingdait pyrjong, khñiang Soh-Ot (scrub typhus), ki jingpang ba ïoh na ka um bad ka bam bad khamtam tam, ka jinglong bih ki tit.
Ïa kane ka jingbthah la pynmih da ka ophis ka District Medical & Health Officer (DMHO) ka East Khasi Hills, kaba la kyntu ïa ki paidbah ban shim ïa ka lad jingïada kiba donkam ban buh ïalade ha ka jingshngaiñ ha kane ka aiom slap.
Ka kyrwoh khubor ka la ong, “Ka jingïada ka kham bha ban ïa ka jingkoit bad ka tnad ka Koit ka Khiah ka don hangne ban btin lynti ïa ki paidbah ha ka ban ïada ïa ka jingsaphriang jong ki khñiang jingpang kiba lah ban ïabit jong kane ka aiom.”
Kumta la kyntu ïa ki nongshong shnong ba kin peit ban nym don ka jinglang bad sah ka um ha kajuh ka jaka hajan ki ïing, kum ki khiew syntiew, ki kynja khiew, ki tiar shet ba la bret lane kino-kino ki tiar kiba lah ban long ki jaka kha pylleng ki ‘kaiñ pyrjong.
La kyntu ruh ba kin pyndonkam ïa ki musari bad ki kynja dawai ba beh ïa ki pyrjong, phong ïa ki sopti jrong kti ha ka por mynstep bad janmiet bad kiar ban pyndei ïa ki um ba lang na ka jingshlei um. Kino-kino kiba pyndei ïa ki um kiba lang ki dei ban sait mardor da ka sabon bad ka um ba khuid.
Ka jingbthah kala ban jur ïa ka rukom bam kaba shngaiñ. Ïa ki jingbam bala dep shet dei ban buh hapoh ki ‘fridge’ hapoh arkynta bala dep shet bad sa pynkhluit biang ha ka ding ba duna eh ka jingkhlaiñ ba 75 degree Celsius hashuwa ban bam.
Ki briew ki dei ban kiar ban bam ïa ki jingbam kiba la sah, ïa ki jingbam ba khlem tap bha bad ban siat bha ïa ki kti da ka sabon hashuwa ban bam lane shet, hadien ba dep wan shabar bad bat ïa ki jingri hapoh ïing.
Ka tnad ka Koit ka Khiah kala bthah ruh ïa ki nongshong shnong ba kin pynkhuid ïa ki sawdong sawkun jong ki, bret ha ka rukom kaba dei ïa ki jaboh ban khanglad ïa ka jingrung ki khnai, kiar ban sait ïa ki jaiñ lane ki tiar jong ki nongpang ba pynhiar kpoh ha ki wahduid lane ki tyllong umbam, kiar ban leit paiñkhana hajan lane shaneng jong ki wah, kiar ban ri sniang marjan ki ïingsah kat kaba lah bad wat ju bam ïa u tit khlaw katba ym lah ban ithuh ba ki long kiba shngaiñ da ki briew kiba tbit.
Kane ka jingbthah kala mih hapdeng ki khubor ïa ka jingïoh pang ñiang soh-ot na kylleng ki bynta jong ka Jylla, ha kaba ki stad ka koit ka khiah kila maham ba kum kine ki jingïoh ïa kane ka jingpang ka kham jur bha ha ka por lyiur.
Ka tnad kala maham ruh pyrshah ïa ka jingleit kheit tit khlaw haba pynpaw ba ka jingkylla ka suiñbneng kala buh ha ka jingeh ban pynïapher ïa ki tit kiba long bih bad kiba long ban bam. Ka Meghalaya kala sakhi ïa bun ki jingjia ba ïap ki briew na ka jingbam tit ha ki snem bala leit noh.
Ki skul, ki ophis bad ki jaka pule la bthah ba kin pynlong man ka por ïa ka jingpynkhuid ïa ki jaka jong ki khnang ba kin pynduh ïa ka jinglang ki um, pynthikna ïa ka umbam umdih kaba shngaiñ bad ka jingkhuid jingsuba bad pyntip ruh mardor ïa kano-kano ka jingïoh pang shit ki briew, pynhiar lane jynjar ban ring mynsiem sha ki jaka sumar kiba marjan.
Ka DMHO ka ong ba ïa ki jingpang ba ïadei bad ka aiom slap ka dei kaba lah ban ïada na ka jingleh khuid shimet, ka sawdong sawkun kaba khuid, ka jingïoh ïa ka jingsumar ha ka por kaba biang bad ka jingpynsngewthuh kaba kham bun ïa ka imlang sahlang.
