Shillong, Naitung 28
Ka Synjuk Ki Rangbah Kur Ka Bri U Hynñiewtrep ka wer ïa baroh ki Rangbahkur ki Wahehkur, ki Rangbah Shnong ki longsan mansan shnong jong ka Bri U Hynñiewtrep ban ïa wan khnang sha ka jingïalang ba la suit la shor ‘Tipkur Tipkha Movement’ bad la pynkhreh ban pynlong ha kylleng ka Ri Khasi Jaiñtia kiba dei hapoh ka iktiar jong ki Dorbar Thawaiñ Dalariti ha shityllup ka Jylla, kynthup ïa ka Khasi Hills Autonomous District Council (KHADC) bad Jaiñtia Hills Autonomous District Council (JHADC).
Ka jingthmu ka ba kongsan ka long ban tehsong ïa ki kur baroh da kaba pynskhem lyngba ki Seng bad Dorbar Kur jong manla kawei-pa-kawei ka kur.
Yn sdang ïa ka jingïalang ha Ïing-Dorbar Shnong Smit, Hima Khyrim ha ka 1 tarik, Nailar, 2026 naduh 11:00 baje mynstep, bad yn sa ïoh ki jingkren halor ka riti tynrai, ka aiñ mynta, ka stad-maian longbynriew manbynriew (Biological and Anthropological Sciences) da ki riewtbit kiba dei hi da la ki paradoh parasnam lajong. Kane ka dei ym tang ka sur ki paidbah, hynrei ka sur ka ba ud na ka snam jong ka longkur longkha.
Ka Synjuk ka kyntu ïa baroh ki riew rangbah ba kin shim ïa kane ka wyrta kum ka dawot ba la wer ïa manla ki rangbahkur, wahehkur, rangbah shnong na baroh ki kur ki jait ha jylla bad na shabar jylla, da kaba long kiba tipthuh ban kyntiew bui ïa la ka kur ha la ka Dorbar Thawaiñ Dalariti (registration of clan in the KHADC/ JHADC) bad ban pyntip ruh ha ka Synjuk Ki Rangbahkur bad Dorbar Ki Wahehkur khnang ba yn lah ban khmih bad buddien ïa baroh ki jingdonkam jong ki khun ki hajar ha kano-kano ka bynta jong ki jingdonkam ha ka imlang sahlang.
Kumba la mad bad paw lyngba ki lad pathai khubor la shem ba ka jaidbynriew ka la pakhuh ha ki jingkylla kiba phaloh bad kiba lah ban kyrtoh lyndet ïa la ka imlang sahlang ba yn pyntroiñ bad pynswai ïa ka rngiew jong ka jaidbynriew lada ym phikir na ba sdang. Ka la don ka jingleh laplah ban tamti bad mushlia ïa ki riti dustur tynrai ha kiba bun ki liang da ki riew shimet, ki kynhun bad wat da ka iktiar synshar kaba dei ban sumar bad ïada ïa la ki riti dustur tynrai, khamtam ïa ki lai tylli ki snap tynrai jong ka jaidbynriew kata 1. Ka Khyndew, 2. Ka Ktien bad 3. Ka Kur. Kumba la bna paidbah ba ïa ka Jylla Rilum la ïakhun ha ka nongrim jong ka ktien kmie- ka ktien Khasi, haba ka saw ka sian ka la jia ba la shah pynbor ban pyntian jubor da ka ktien nongwei bad ban iuhroit ïa la ka ktien lajong.
Da kaba duriap ki rangbah ha kata ka por, la jop donburom ban ïoh la ka Jylla Rilum ban pynïeng rasong ïa la ka ktien kmie lajong ba la laitluid na ka jingshah thombor ha ki mynder, hynrei ka ktien Khasi ka dang ïa ksaid ban ïoh ka jingithuh na ka Sorkar Kmie haduh mynta mynne.
Hadien kata la wan lynshop sa ka jingleh laplah jong ki paradoh parasnam lajong ban tynneng ban aijait noh sha u shynrang, da kaba ïaid lait noh na ka riti dustur tynrai ban kheiñkur kheiñkha na ka kmie. La dei ban pynkynmaw ba ka riti tynrai Khasi ka da kheiñ ïa la ka kur jong ki khun ba pun ba kha na u sohpetkha ka kmie, ym dei da kaba shu ïa ai ne shim jait tang na sla. Nalor kata ka kmie kaba phalang ïa ka syrwet jong ka Meiramew ka dei ka tyllong jingim jong ki pateng longbynriew manbynriew kaba la wan longdoh longsnam na u symbai u rnai jong u kpa thawlang, kumba u longkñi suitnia na ka kur u long u thawlang sha kiwei pat ki kur ba u poikha. Kita ki longkpa longkñi ki dei ruh kiba kup ïa ka kyrdan rangbahkur ha la ka kur lajong ban ïada ïa la ki khun ki pyrsa, ki hynmen para kynthei ha la ka rympei.
Nangta kita ki longkñi longkpa ki da kiew irat ha ka kyrdan longsan mansan ïa la ka Dorbar Kur, ka Dorbar Shnong, ka Dorbar Raij bad ka Dorbar Hima kum ki longsan mansan ki ban bat lakam da ka iktiar synshar ha la ka jylli bad lympung katkum ba la bynshet da la ka rympei ïing, da la ka kur ka jait. Kata ka dei ka kyrdan ba la ksan rngiew ïa ki shynrang rangbah da ka riti synshar paidbah ba ka iktiar ka shong ha ka Dorbar, ym ha ki longsan mansan shimet- lada dei u Kñi ha Dorbar Iing, u Rangbahkur ha Dorbar Kur, u rangbah shnong ha Dorbar Shnong, u longsan mansan ha ka Raij lane wat u syiem u kmie, u lyngdoh u sohblei ha ka Dorbar Hima.
Kane ka riti tynrai na ka kur ka dei kaba la pynbiang da ki longshwa manshwa ha kaba korbar ïa baroh ka bri ka bsah, ka khyndew ka shyiap bad baroh ka nongtymmen ka nongkhynraw ha u pud u sam jong ka Ri Khasi Jaiñtia ba mynta. Ka Synjuk ki Rangbah Kur ryngkat ka Synjuk Ki Nongsynshar Shnong la ïa khmih pyrman ban phira ïa la ka Rikynti katkum ki riti dustur bad ban bat lakam ban ym don kino-kino ki jingthmu ban mushlia bad tuklar khlem nongrim.
La pynkut ka kyrwoh na u Bah Raphael Warjri, Saiñpyniar Lumolang jong ka Synjuk Ki Rangbah Kur Ka Bri U Hynñiewtrep.
