Babu Kular Khongjirem
Ki dak ki shin ba u khun bynriew u la leh khyllah ha kane ka pyrthei ka pyni ba ym slem shuh ba kane ka pyrthei ka la jan wai. Haba ong ba ka pyrthei ka la jan wai, kam mut ba kut ne jah noh ka pyrthei hynrei ka jingpynjot u khun bynriew ïa ka da ki jingleh jingtrei ki bym man (ba sniewdur palat), ki jingpynjaboh bad pynjakhlia kulmar ba laiphew jait, ka jingkhlong u khun bynriew ïa baroh ki dohnud- dohtor, naduh ka snier ka snap jong kane ka mariang, u la khoh snep lut baroh ïa ka khlem salia ne isynei shuh khamtam eh ki jingleh ïa ki kam sniew ba lai phew jait ba u khun bynriew u la leh kamkai tang ban ïoh kamai spah na ka, ka jingsniew jinglong ha ka rukom im u briew ha kylleng satlak kane ka pyrthei ka la ima shibun ïa kane ka pyrthei shong basa jong ngi mynta.
Na ka history hyndai naduh ka por u Noah, U Blei u la bitar ïa ki jait kam sniew kam bymman ba laiphew jait ba ki briew ki la leh (committed a sin) ha kito ki por. U la ai jingsneng da ka jingshlei um sawphew miet sawphew sngi haduh ba la ïap lut ki ‘riew bymman (wicked people) baroh lait noh sa tang u Noah bad ka ïing ka sem jong u. Ha ri Khasi-Jaiñtia jong ngi ruh hyndai, U Blei u la tap lup da ka Diengiei haduh ba u khun bynriew u la hap ban pan map na U Blei lyngba ka jingïarap ka sim Phreit. Kumjuh ruh, ka Sngi (Ka Hok) ka la phet rieh noh sha Krem ‘Lamet- krem ‘Latang haduh ban da leit khot da u Men Lyngkhoit Men Lymnoit (U Syiar) uba dei u ‘Riew Hok u ‘Riew Blei ba ka Sngi (Syiem ka Hok) ka la kohnguh ban wanphai biang ban pynshai bad pynphuh pynphieng (enlighten) ïa kane ka pyrthei haduh mynta mynne.
Ha kane ka juk mynta pat, imat u khun bynriew u la sdang ban leh pop leh sang biang mynta. Imat, U Blei u lah ban pynjot bad pynshitom biang ïa u khun bynriew ha ki rukom ba kham pher, namar, kumba ong ki ‘riewstad ba, ka history ka ju wan jia biang bad tyllun biang sha juh (history repeats itself).
Sngap na ka jingïathuh lypa u Khasi hyndai ïa ka jinglong jingim tang jong ngi ki para Khasi-Jaiñtia ruh la sngew ma lypa. “Lada ïa tylli u Khasi, kata, ka pyrthei ka la jan wai”. Ym tang katta, mynta bun sa ki kynthei kiba tuklar ïa ki kam ki jam jong ki rangbah Khasi. “Haba la kynih ka ‘Yiar (syiar) kynthei, kata, ka pyrthei ka la jan wai”. Sa ka jingleh stad u briew ruh ka la long shaba palat liam. Wei haba la leh stad palat u briew ïa ki kam jong U Blei, U Blei un sa pynwai noh ïa kane ka pyrthei. Kumjuh ruh, “Haba la synshar ki khynnah ïa ki rangbah, kam slem shuh ka pyrthei ka la jan wai. Haba peit mynta te, la ishyrkhei bha. Ki Rangbah bad tymmen ki shah synshar kylla ha ki khyllung ki khynnah. Ha ka jingshisha, dei ki Kmie ki kpa kiba synshar bad pynïaid ïa la ki khun ki ksiew. Hynrei mynta pat, ka long pynban da khongpong. Dei pynban ki khun ki ksiew kiba la synshar bad pynïaid kylla ïa la ki Kmie ki kpa. Ki ju ong, ki khun ki dei ban kohnguh bad burom ïa la ki Kmie ki kpa bad “Kordit ïa ki khun kiba haram ïa la ki Kmie ki kpa”. Hynrei mynta pat, (namar ba ki khun ki la kham stad ban ïa ki Kmie ki kpa), ki Kmie ki kpa ki hap kohnguh kylla ïa la ki khun ki ksiew lajong. Mynta pat, imat, kumba “Kordit pynban ki Kmie ki kpa ki bym kohnguh ïa la ki khun”. Haba kumta, phi tharai ba kane ka pyrthei kan dang shan slem? Ki dak ki shin mynta ka pyni shynna ba kane ka pyrthei kam slem shuh ba kan sa wai shen shisha.


