Ka jingkylla ka Jylla ha ki 8 snem ka la poi wat sha ki shnong kiba kyndong tam: Conrad

Shillong, Nailar 16 U Myntri Rangbah ka Jylla, u Conrad K. Sangma u la ong ba ka Meghalaya ka la kylla shi kat dei ha kine ki 8 snem ba la dep, ha kaba ka...

Shillong, Nailar 16

U Myntri Rangbah ka Jylla, u Conrad K. Sangma u la ong ba ka Meghalaya ka la kylla shi kat dei ha kine ki 8 snem ba la dep, ha kaba ka jingkylla kaba paw ka la poi wat sha ki shnong kiba kyndong tam.

Haba ai jingkren ha ka jingrakhe sngi laitluid kaba 80 snem ha Madan Polo ha ka Sngi Saitjaiñ, u Conrad u la ong, “Ka pyndap ïa ka mynsiem jong nga da ka jingsarong kaba khraw ban ai khublei ïa phi ha kane ka sngi laitluid – ka sien kaba 9 kaba nga ïoh ïa kane ka burom. Katba ngi dang pynher ïa ka lama jong ngi sha suiñ jong ka Meghalaya kaba itynnad jong ngi, ngi kynmaw ïa ki nongïohi jngai kiba la ai sha ngi ïa ka India kaba laitluid.”

Haba kynmaw burom ïa ki nongïalam ri bad ki ‘riew pawkhmat ka Jylla, u la bynrap. “Ngi kynmaw burom ïa u Mahatma Gandhi, Pandit Jawaharlal Nehru, Sardar Vallabhbhai Patel, Dr. B.R. Ambedkar bad u Netaji Subhas Chandra Bose. Ngi kynmaw burom ruh ïa ki ‘riewshlur na kane ka Jylla – U Tirot Sing, U Kiang Nangbah bad Pa Togan Sangma. Kane ka dei ka sngi kaba ngi pynpaw ka jingsngewnguh sha ki tnad ïada ri, shipai bad pulit, kiba ïada ïa ka jinglaitluid jong ngi man la ka sngi.”

Haba pynpaw ïa ki jingjop jong ka Jylla, u Myntri Rangbah u la kdew ba ki Pulit ka Meghalaya ki la ïoh pdiang ïa ka ‘President’s Police Colour’ mynta u snem.

“Kawei na ki burom ba ha khliehduh ba la ai sha ka kynhun pulit ha India, da kaba ithuh ïa ka jingshakri kaba don ïa ka jinglong ryntih, ka jingtbit ha ka kam bad ka jingshakri kaba ïajan bad ki nongshong shnong,” u la ong.

“Ngi la ïaid ïa ka lynti kaba jngai na kaei kaba ngi long phra snem mynshuwa, bad ka ai ha nga ïa ka jingsngewhun ba shisha ban ïohi ïa ka Meghalaya mynta, bad ka lynti ïaid kaba hakhmat jong ngi. Ngi lah ban ïohi ïa ka jingkylla ha ki kyndong ba jngai tam jong ki shnong jong ngi,” la ong u Sangma, da kaba batai ba ïa ka kam jong ka Sorkar la lam lynti da ka “jingminot, ka jinglah ban ïaishah bad ka jinglah ban pynurlong.”

Ha kajuh ka por, u la ai nuksa ïa ka roi ka par ha ki bynta bapher-bapher, naduh ki jingtei haduh ki lad kamai.

“Ngi lah ban ïohi ha ki surok jong ngi bad kiwei-kiwei ki jingtei ba kongsan. Ka pynkmen ïa uwei-pa-uwei na ngi haba u Sohtrun jong ki nongrep jong ngi u poi sha ki ïew-bah ka pyrthei, haba ki samla jong ngi ki mihkhmat ïa ka India ha ki ‘Youth Parliament’, ban long ka sur jong ka ‘Bollywood’, ne ka jingsei sap ha madan phutbol bad haba ki kmie jong ngi ki ïoh ia ka jingsumar kaba janai ha ka por ba kha khun,” u la ong.

“Ha ki por ba mynshuwa, la ïohi ïa ngi kum ka Jylla ba kyndong jong ka Thaiñ Shatei Lam Mihngi. Mynta, ïa ka Meghalaya la ithuh kum ka jaka jngohkai pyrthei ba kongsan, kum ka jaka rep ‘Horticulture’, kum ka jaka pynlong ‘Concert’ ba kongsan ka India, kum ka jaka pdeng ba khlaiñ ha ki kam ïalehkai bad kum ka nuksa kaba nang khie haba ïadei bad ka jingïashim bynta ha ka synshar-khadar kaba bha,” ong u Myntri Rangbah.

U Conrad u la ong ba ka jingtrei jong ka Sorkar ha kine ki 8 snem ba la dep la tei halor lai tylli ki nongrim: “ban ïada bad pynneh-pynsah ïa ka khyndew ka shyiap jong ngi, ban pynkupbor ïa ki briew jong ngi, bad ban pynneh-pynsah ïa ka kolshor jong ngi.”

Haba ïadei bad ka mariang bad ka um, u la pynbna ba 63,000 hektar ka khlaw la wanrah hapoh ka prokram ‘GREEN Meghalaya Plus’, kaba ai jingmyntoi ïa 6,300 ngut ki nongrep, bad ba palat 60,000 tylli ki tyllong um la dep ban pynithuh.

U la pynpaw ruh ïa ka jingkiew ha ka jingpynïasoh kor um, na ki 4,550 tylli ki longïing nongkyndong ha u snem 2019 sha ka 5.47 lak tylli ki longïing haduh mynta.

U Myntri Rangbah u la kren ruh shaphang ki jingthmu ha ka rep ka riang ba kynthup ïa ka ‘CM FARM+’ kaba kynthup ïa ki 25 hajar ngut ki nongrep, bad ki kam ba kongsan halor u ‘Lakadong’, ki mar rep ba khlem dawai, ki kam thung syntiew bad sying.

Halor ka koit ka khiah, u Sangma u la ong ba ka jingïap ki longkmie ka la hiar da palat 56% naduh u snem 2020 katba ka jingïap ki khyllung ba dang kha ka la hiar haduh 40%.

U la ai jingïaroh ruh ïa ka ‘Chief Minister’s Safe Motherhood Scheme’, ha kaba “ki kali ki la pynkit ïa shi lak ngut ki kynthei ba armet ban ïalam sha ki jaka sumar, kynthup ïa palat 15,800 ngut ki longkmie kiba don ha ka jingma.”

Ha ka pule-puthi, u la ong ba ka jingmanbha jong ka ‘Performance Grading Index’ ka Jylla ka long ka ban sah kynmaw ha “ka histori.”

“Mynta u snem, ka Meghalaya ka la ïoh ïa kaei-kaei kaba phylla. Ha ka ‘Performance Grading Index’, ka jingkheiñ haba phai sha ka ri halor kumno ki skul jong ka Jylla ki treikam, ka Meghalaya ka la mih noh na ka kyrdan kaba sha trai duh. Ka ‘score’ jong ngi ka la kiew na ka 448 sha ka 525 tang ha ka shisnem, da kaba ïoh ïa kawei na ki jingmanbha kaba sted tam ha ka ri,” u la ong.

U la bynrap ba kiba ‘pass’ ha ka SSLC ka la kiew na ka 57% ha u snem 2018 sha ka 97.2%, bad ha ka HSSLC na ka 75% sha ka 86.6%.

Haba phai sha ka ïoh kam ïoh jam, u Myntri Rangbah u la ban jur ba ka jingpule kaba bha ka dei ban ïalam sha ka ïoh kam ïoh jam.

“Ki jingseisoh kiba mih na ka jingpule ki dei ban kylla ne ïalam sha ki kam kiba kit jingmut bad ka lawei ba phyrnai. U kpa jong nga uba la khlad noh u ju ïathuh ha ngi ba ka jingbei tyngka kaba khraw tam kaba ka Sorkar ka lah ban leh ka long ha ki samla jong ka, namarba ki jingmih ki long kaba khlem pud. Ngam ju sangeh ban ngeit ïa kata,” ong u Sangma.

U la pyntip ba hapoh ka ‘CM Skills Mission’, ki don palat 55,000 ngut ki khun samla kiba la shah hikai naduh u snem 2022.

“Bun ki dang tei ïa ki lad kamai, hangne hi ha Jylla – ha ki kam pynmih jingbam, ki kam shna kti bad kiwei-kiwei ki kam ai jingshakri, don kiba kamai haduh T.1 lak shi bnai,” u la ong.

U Myntri Rangbah ka Jylla u la bynrap ba palat 3,100 ngut ki samla na ka Jylla ki la ïoh kam ha ki ‘Hotel’, ki jaka bam, ki karkhana pynmih tiar bad ki ‘Data Processing’ ha ki nongbah ba-heh ka ri India.

Ha kaba ïadei bad ka seng kam seng jam, u Sangma u la pynkynmaw ba ka ‘PRIME’, kaba la sdang ha u snem 2020, mynta ka kyrshan ïa palat 6,000 ngut ki nongseng kam seng jam, katba ka ‘CM-ELEVATE’, ka la kyrshan ïa palat 3,000 ngut ki nongïoh jingmyntoi.

“Kine ki prokram ki la thaw kumba 10,000 tylli ki kam (Direct) bad 25,000 tylli ki kam (Indirect),” u la ong.

U Myntri Rangbah u la ong ba ki kam jngohkai pyrthei ki la long kum kawei na ki lad kamai ba khlaiñ tam jong ka Jylla, ha kaba ka jingdon jong ki nongwan jngohkai pyrthei ka la kiew na kumba 12 lak ha u snem 2018 sha ka 18 lak ha ka shisnem. Hapoh ka ‘Homestay Mission’ jong ka Jylla, la ai jingkyrshan haduh T.7 lak sha ki nongseng kam shimet.

Halor ka lariti, u Myntri Rangbah ka Jylla, u la ong ba ka ‘Meghalaya Grassroots Music Programme’ ka la ïarap shi kat dei ïa ki samla don sap ha ka put ka tem, ka rwai ka siaw.

“Ka jingkyrshan ïa palat 8,850 ngut ki nongrwai lyngba palat 18,000 tylli ki rynsan pyni sap, bad ban rah ïa ki put ka tem jong ka Meghalaya sha Delhi, Mumbai, Japan bad Singapore,” u la ong.

“Mynta, haba nga ïakynduh ïa ki samla pule jong ngi, ki kham sngewskhem jingmut, ki kham ïoh bha ïa ka jinghikai, ki don ïa ki jingangnud kiba khraw bad kata ko ki paralok jong nga, ka dei kaei kaba ai sha nga bad ka kynhun jong nga ïa ka jingsngewhun kaba khraw tam,” la pynkut u Myntri Rangbah ka Jylla.

Hashuwa kane, u Myntri Rangbah u la pynher ïa ka Lama ka Ri bad shim ruh ïa ka ‘Rashtriya Salute’. Hadien kane, u la sam ruh ïa ki khusnam bapher-bapher.