Shillong, Nailar 26
Ka Ïingdorbar Thawaiñ ka Jylla ha ka Sngi Balang da kawei ka sur ka la mynjur ïa ka ‘Resolution’ ban pyrshah ïa kano-kano ka rukom tih bad saiñ ïa u ‘Uranium’ ha ka Jylla bad rai ban kyntu ruh ïa ka Sorkar Pdeng ban khang lut ïa baroh ki kam kiba ïadei bad kane ka bynta, kynthup ïa ka projek KPM.
Ïa kane ka rai jong ka Sorkar, la wanrah da u Myntri Rangbah ka Jylla, u Conrad K. Sangma bad la kyrshan da baroh 60 ngut ki MLA.
Haba wanrah ïa kane ka rai, u Sangma u la kdew ba ïa ki jaka ‘riewlum ha Meghalaya la pynïaid hapoh ka Khyrnit ba 6, ha kaba ïa ki jaka la bat da ka shnong, ka Kur bad ‘riew shimet katkum ki riti-dustur, bad ka jingai bhah bad jingpyndonkam ïa ka, ka hap hapoh ka jingpeit jong ki Autonomous District Council.
U la kdew ruh ïa ka rai jong ka ‘Supreme Court’ ha ka 3 tarik Naitung, 2019 ha ka mukotduma jong ka All Dimasa Students Union, ha kaba ki trai jaka ha Meghalaya ki don ïa ki hok long trai halor ka khyndew ka shyiap bad kiba jingdon-jingem hapoh jong ka, kynthup ïa ki marpoh khyndew.
U Myntri Rangbah ka Jylla u la ïathuh ba la pynithuh ïa ki jaka ba don ‘Uranium’ ha Domïasiat, Wahkyn bad Lostoin ha West Khasi Hills bad South West Khasi Hills, ha kaba ka projek jong ka UCIL – Kylleng-Pyndengsohïong-Mawthabah ka tyrwa ïa ka jingtih par ‘open-cast’ bad ka karkhana ban saiñ ïa une u marpoh khyndew.
U la ong ba katei ka jaka ka ïoh pdiang ïa ka jinghap slap kaba jur, ka don ka jaka kaba long sharing, kaba lah ban twa khyndew bad ka thaw ruh ïa ka jaka lang um jong ki wah bad ki wahduid kiba kongsan na ka bynta ka um-dih, ka rep ka riang bad ka lad kamai; bad ka jingtehlakam ïa ki jingtuid jaboh-jabaiñ kam lah ban pyntikna haduh katta-katta ban pynhun ïa ki paidbah nongshong shnong kiba shah ktah.
Ka rai ka la kdew shuh-shuh ïa ka jingpyrshah kaba ïai bteng na ki shlem treikam tynrai, ki District Council, ki samla pule bad ki kynhun seng ha ka imlang-sahlang, ka jingbym don ka jingmynjur kaba laitluid, kaba la ai bad kaba la pyntip lypa hashuwa, bad ka jingshisha ba ym pat ju ai ïa kano-kano ka ‘Mining Lease’ ban tih ‘Uranium’.
Ka la kdew ruh ïa ka dorkhast jong ka ophis ka tnad mariang ka Sorkar Pdeng ha ka 8 tarik Nailur, 2025 kaba pyllait ïa ka jingtih ïa ki marpoh khyndew ‘Atomic’ na ka jingïasyllok paidbah, haba pynkynmaw ïa ka jingkren ba dang shen jong u Myntri Khynnah ka Sorkar Pdeng ka tnad Atomic Energy ha Shillong ba ym pat shim ïa kano-kano ka rai halor ka jingtih ‘Uranium’ ha ka Jylla.
Ka Ïingdorbar ka la rai ruh ban buh jingthoh ïa ka jingpyrshah jong ki paidbah ban tih bad saiñ ïa u ‘Uranium’ bad ban kyntu ïa ka Sorkar India, ka tnad Atomic Energy bad ka UCIL ba kim dei ban ai lad ne buddien ïa kano-kano ka kam ba ïadei bad ka jingtih ‘Uranium’ ha Meghalaya.
“Kane ka Ïingdorbar ka la rai ruh ban kyntu ïa ka Sorkar India, ka tnad Atomic Energy bad ka Uranium Corporation of India Limited ba kim dei ban ailad, ban buddien ne ïaid shakhmat bad kano-kano ka kam tih ‘Uranium’ hapoh ka Jylla Meghalaya kynthup hapoh ka ‘Kylleng Pyndengsohiong Mawthabah Uranium Mining Project’, bad ban khang ïa kano-kano ka kam ba ïadei bad ka jingtih ‘Uranium’ ha kano-kano ka bynta jong ka Jylla,” la ong u Sangma.
Haba kren halor kane ka rai, u Sangma u la ong, “Ka Meghalaya ka don ïa ki jaka ba don bun u ‘Uranium’ bad ki kam ba la dep jong ka Sorkar India ki la mad ïa ka jingpyrshah na u paidbah ba bun balang. Ngi la ïohi ïa ka jingktah jong ka jingtih ‘Uranium’ ha ki bynta bapher-bapher jong ka ri, ha kaba ka koit ka khiah jong ki briew ha kylleng ki jaka tih par ka la shah ktah.”
“Kam shym la don jingshai halor ka nongrim jong ka Sorkar, ka Ïingdorbar bad ki paidbah. Ngi la sngew ba dei ban wanrah ïa ka rai ban phah ïa ka khubor da kawei ka sur ba ka Meghalaya, ki paidbah jong ka, ka Sorkar bad ki dkhot ba la jied jong ka, ki pyrshah ïa kano-kano ka jingtih ne jingsaiñ ïa u ‘Uranium’,” u la ong.
“Kane ka dei ka rai kaba suk hynrei kaba kongsan eh, ym tang ïa mynta hynrei na ka bynta ki pateng ban wan. Ngi lah ban don ka jingïapher ha ka saiñ pyrthei, hynrei haba ïadei bad ka jingïada ïa ki briew jong ngi, ngi long kawei. Ngi dei ban mynjur ïa kane da kawei ka jingmut bad phah ïa ka khubor kaba khlaiñ ba ka Meghalaya ka ïatylli kawei ban pyrshah ïa ka jingtih ‘Uranium’ la ka long ha kano-kano ka rukom,” u la bynrap.
Jan baroh ki nongthaw aiñ ki la kren ban kyrshan haba ïadei bad kane ka rai.
Hadien kane, u Lamphang u la pynbna ïa ka rai ba la pdiang da kawei ka sur.
