Bah Augusten Blah
Shuwa ba ka Meghalaya kan pynïar ïa ka rukom treikam jong ka surveillance, Ki paidbah ki dei ban tip ba kumno ka jingtreikam jong ki Camera kiba la don lypa.
Don kawei ka jingkylli kaba ym suk ban klet, kaba mih na ka jingkharoi jong ka jingpyndonkam ïa ka teknoloji na bynta ka jingshngaiñ paidbah ha Meghalaya :
Hato ngi dang tei ïa kawei pat ka system surveillance kaba kham heh, ne ngi dei ban pynthikna shuwa ba ka system kaba ngi la don lypa ka treikam bha ?
Ka long ka jingkylli kaba donkam, ym namar ba ki CCTV cameras kim donkam, hynrei namarba ki la kylla long ka bynta kaba kongsan bha jong ka rukom treikam ki pulit ha kine ki sngi.
Ka network CCTV kaba treikam bha ka lah ban ïarap ban khanglad ïa ka jingpynjulor ne kamsniew, ban ïarap ha ka jingtohkit, ban pynshisha ïa ka por bad ka jingjia, ban ithuh ïa ki briew kiba shah suba, ban pynneh ïa ki sakhi bad ban ai ïa kawei ka jingtip kaba khlem da shah ktah da ki jingsngew ne jingsuba shimet jong ki briew.
Ka lah ban shakri ïa ka jingmyntoi jong ki paidbah bad ruh ïa ki tnat pahara. Hynrei, ka camera kaba ym don record haba donkam, kam lah ban pyndep ïa kane ka jingthmu.
Bad hangne ka long ka bynta kaba dei ban shimkhia bha na ki jingthoh bad jingkheiñ ba la pynpaw da ka Meghalaya High Court.
Kaei kaba ka High Court ka la pynpaw?
Ha ka hukum kaba la pynmih ha ka 30 tarik Naitung 2026, ha ka mukotduma Kishan K. Nongkynrih v. State of Meghalaya & Others, ka Meghalaya High Court ka la bishar ïa ka affidavit kaba la aiti na ka liang jong ka Sorkar, kaba ïadei bad ki CCTV cameras kiba la buh ha ki police station.
Ka Court ka la pynpaw ba ka jingbun jong ki cameras kiba ym treikam ka paw ba ka long ka mat kaba kongsan bad donkam bha ban ïa pyrkhat. Napdeng ki nuksa kiba la kdew kyrpang, don kumba 50 tylli ki cameras ha Williamnagar, East Garo Hills, bad kumba129 tylli ha Shillong, East Khasi Hills ki bym treikam.
Ka hukum ka la kdew ruh ba ki cameras ha Laban Police Station ki la kylla long ki bym treikam hadien ba la shoh ïa ki da ka leilieh, katba ha kiwei pat ki police station, la pyntip ba ki cameras ki la ïoh jingjulor ne mechanical defects.
Ka Police Headquarters ka la thoh sha ka company kaba don bynta ha kane ka kam ha ka 9 tarik Lber 2026, da kaba kyrpad ïa ki technician ban leit khmih bniah ïa ki cameras kiba la pyntip ba kim treikam bad ban ai ïa ka estimate na bynta ka jingmaramot bad ka jingpynbeitbiang ïa ki.
Hynrei, haba kane ka kam ka la wan hakhmat ka High Court, ka Court ka la pynpaw ba ka paw ba ym pat don ka jingpynbeit kaba treikam bha ïa kane ka jingeh, bad ba ka mat kam pat shym la shah ïa kren ne pynbeitbha.
Kane ka jingpynpaw ka dei ban pynmih ïa ka jingïakren kaba tei, ym ka jingkynnoh ne ka jingpynrem.
Mynta ka jingkylli kaba pdeng ka long kabashai :
Kaei ka jinglong kaba mynta jong ka CCTV infrastructure ha Meghalaya?
Ka jingtyrwa kaba ?25.24 klur
Don sakawei pat ka jingjia kaba donkam ban tip.
Ka High Court ka la buh jingthoh ba ka Meghalaya Police Headquarters ka la aiti ïa ka jingtyrwa hapoh ka Assistance to States and Union Territories for Modernization of Police (ASUMP) Scheme 2026-27, kaba kot ? 25, 24, 34, 500 – kata, kumba ? 25.24 klur.
Ka jingtyrwa ka kynthup ïa ka jingpynbha bad jingpynkylla thymmai ïa ka CCTV surveillance system kaba la don lypa, ka jingbuh sa ïa ki CCTV cameras thymmai, bad ka jingpynlong ïa ka Centralized Dashboard Monitoring System.
Hynrei, ka long kaba donkam ban pynshai ïa kawei ka bynta.
Ka ?25.24 klur kam dei ka pisa kaba la dep sanction ne dep pynlut.
Katkum ka hukum jong ka High Court, ka jingtyrwa ka dang don hapdeng ka jingbishar jong ka Ministry of Home Affairs, bad ka pisa kaba donkam kam pat shym la pyllait.
Kane ka jingïapher ka long kaba kongsan bha haba ngi ïa kren shaphang ka jingpyndonkam ïa ka pisa paidbah.
Namarkata, ka mat kam dei tang ban kylli la ka Meghalaya kan ïoh ne em ïa ka ?25.24 klur.
Ka mat kaba kongsan ka long :
Lano ba ka jingpynlut thymmai kan wan, kan don ne em ka jingtip kaba shai shaphang kaei kaba la dep buh, kaei kaba dang treikam, kaei kaba treikam shuh, bad kaei kaba donkam ban pynneh ïa ka system ka ban neh slem?
Ka jingpynbha bad pynwan sha ka juk thymmai ka dei ban long kham bun ban ïa ka jingthied tiar
Ka Meghalaya ka la ïaidlynti lypa sha ka jingpynïar ïa ka surveillance kaba shong nongrim ha ka teknoloji.
Ha u snem 2024, ka State ka la pynbna ïa ki plan ban buh kumba 300 tylli ki high-tech CCTV cameras ha Shillong, kiba ïa dei bad ka Smart City initiative.
La ïathuh ba kane ka project ka dei ka bynta jong ka allocation kaba kot kumba ?150 klur na bynta ka Integrated Control and Command Centre, bad ka surveillance system ka thmu ban pyndonkam ruh ïa ki teknoloji kum ka facial recognition.
Kine ki jinglut jingsep ki pyni ïa ka jingthmu kaba sngewthuh : ban pynkhlaiñ ïa ka jingshngaiñ paidbah bad ban ai ïa ki pulit ki tiar teknoloji kiba khambha.
Hynrei, ka rukom treikam ki pulit ha ka juk te knoloji kam dei ban pynïadei tang bad ka jingbun ki cameras kiba la thied ne la buh. Ka CCTV ecosystem kabatreikam bha ka donkam ïa kiba kham bun ban ïa ki cameras kiba la buh ha ki post ne ha ki building bad kiba ym treikam pat.
Ka donkam ïa :
“ka bording kabaneh bad treikambha;
“ka connectivity kaba skhem;
“ki recording equipment;
“ka storage kababiang;
“ka jingpeit bad jingpynbeit ïa ka system;
“ka jingmaintenance;
“ka jinginspection kaba ju long manla ka por;
“ka jingmaramot kaba kloi;
“bad ka jingtip kaba shai shaphang kaei ka jingkitkhlieh jong man la ka bynta.
Lada kawei na kine ki bynta ka duna ne ka dkut, ka lah ban ktah ïa ka jingtreikam jong ka system baroh kawei.
Ka dashboard kaba kham sophisticated kam lah ban pynbeit ïa ki cameras kiba offline.
Ka Supreme Court ka la buh lypa ïa ka nongrim
Kane kam dei tang ka mat kaba ïadei bad ka rukom treikam administration.
Ka Supreme Court, ha ka mukotduma Paramvir Singh Saini v. Baljit Singh & Others, ka la ai ïa ki jingbthah kiba bniah halor ki CCTV cameras bad ki recording equipment ha ki police station.
Ka Court ka la buh ïa ka jingkitkhlieh ha ki bor kiba dei peit na bynta ka jingbuh, jingpeit, jingpynneh bad jingkhmih ïa ki CCTV systems.
Ka la bthah ruh ba ki cameras kiba ym treikam dei ban ithuh bad ban shim ïa ki lad jingïarap kiba donkam ban pynbeit ïa ka jingeh.
Ka Supreme Court ka la dawa ruh ïa ka CCTV coverage ha ki police station bad ka la buh ïa ki kyndon kiba ïadei bad ka recording bad ka jingpynneh ïa ki footage.
Ka jingdonkam jong kine ki jingbthah ka palat ïa ka jingkhanglad ïa ki kamsniew.
Ka CCTV footage ka lah ban ïada ïa ki paidbah da kaba ai ïa ka record kaba shai shaphang kaei kaba la jia hapoh ne sawdong jong ka police station.
Ha kajuh ka por, ka lahruh ban ïada ïa ki pulit na ki jingkynnoh kiba bakla ne kiba khlem nongrim.
Ha kane ka rukom, ka CCTV kam dei tang ka tiar surveillance. Ka long ruh ka tiar jong ka jingkitkhlieh.
Ka Meghalaya High Court, ha ka hukum jong ka 30 tarik Naitung, ka la kdew kyrpang ïa ka jingsuba kaba dang shong nongrim halor ka jingbud ïa ki jingbthah jong ka Supreme Court, bad ka la dawa ïa ka jingtip kaba bniah halor:
“ki cameras kiba treikam bad kiba ym treikam;
“ka tarik ba la buh ïa ki;
“ki jaka ba la buh ïa ki;
“ka budget allocation;
“ka jingpynneh ïa ka footage;
“bad ki Annual Maintenance Contracts.
Kine kim dei ki jingdawa kiba palat.
Ki long ki jingkylli kiba kongsan na bynta kano kano ka public infrastructure project kaba la siew da ka pisa paidbah.
Kaei kaba ka paidbah ka donkam ban tip?
Ka paidbah kam donkam beit tang ïa kawei pat ka jingpynbna shaphang katno tylli ki cameras thymmai yn thied.
Ka paidbah ka donkam ïa ka inventory kaba shisha bad kaba lah ban pynshisha.
Kum ka nuksa :
“Katno tylli ki CCTV cameras la buh ha baroh kawei ka Meghalaya?
“Katno tylli ki dang treikam mynta ?
“Katno tylli kim treikam ?
“Ha kano kano ka police station ki don ?
“Naduhlano ki cameras kibaymtreikam ki la sahkumta ?
“Katno ka jinglut ha ka jingbuhïa ki ?
“Katno la dep pynlut ha ka jingmaramot bad maintenance ?
“Kiei ki maintenance arrangements ne contracts kiba don mynta ?
“Mano uba don ka jingkitkhlieh ban report ïa ki jingduna ne jingjulor ?
“Katno ka por ba dei ban shim ban maramot ïa ka camera kaba julor?
“Katno por la buh ïa ka CCTV footage?
“Ki recording bad storage systems ki treikam bha ne em?
“Man la katno por la ju inspect ïa ki systems?
“Kaei ka status jong ka Centralized Dashboard Monitoring System kaba la tyrwa ?
Kine ki jingkylli kim dei ban shah sngewthuh kum ka jingkritik ïa ki pulit.
Ha ka jingshisha, ka lah ban long mar pyrshah.
Ka inventory kabashai bad transparent kan ïarap ruh ïa ki pulit ban pynishai haei ki jingeh ki don, kaei kaba donkam ban bujli, kaei kaba donkam ban maramot, bad haei ba ka jinglut kaba thymmai ka long kaba shisha donkam.
Ka jingïapher hapdeng ka allocation bad ka jingpynlut
Don sa kawei ka bynta kaba ka jingïakren paidbah ka dei ban long kaba thikna.
Ka Meghalaya 2026-27 budget ka la buh kumba ?1,404 klur nabynta ka Police sector.
Hynrei kane ka long ka overall allocation jong ka Police sector; kam dei ban pyni ne ong ba kane ka dei ka pisa kaba Meghalaya ka la pynlut tang ha ki CCTV.
(Yn dang bteng)